شکل۴-۲۹: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با اسید سالیسیلیک بر میزان کلر برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۴- تاثیر شوری و سدیم نیتروپروسید و برهمکنش آن­ها بر میزان یون­های کلر برگ و ریشه
در این پژوهش، میزان غلظت یون‌های کلر در برگ و ریشه در هر دو رقم، با افزایش شوری، به میزان قابل توجهی افزایش یافت. میزان کلر برگ، در رقم تامپسون­سیدلس، بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار، به­ترتیب، ۲۷/۴ و ۷۶/۵ برابر شاهد و در تیمار ۱۰۰ میلی‌مولار شوری، ۴۳/۸ برابر شاهد بود، اما میزان این یون، در برگ، در رقم قره‌شانی بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار، به­ترتیب، ۰۶/۳، ۴/۳ و ۶۱/۴ برابر شاهد بود (شکل ۴-۳۰).
میزان کلر برگ در قره‌شانی با کاربرد سدیم نیتروپروسید، با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، در سطح شوری ۵۰ میلی‌مولار،۶۲/۱ برابر شاهد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۵۲/۲ برابر شاهد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار به ۱۹/۴ برابر شاهد رسید، اما در تامپسون­سیدلس، میزان کلر برگ با کاربرد غلظت مشابه سدیم نیتروپروسید در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۱/۲ و ۷/۳ برابر شاهد و در تیمار ۱۰۰ میلی‌مولار شوری، به ۲۴/۸ برابر شاهد رسید. در قره‌شانی، تفاوتی بین غلظت‌های ۱ و ۵/۱ میلی‌مولار سدیم نیتروپروسید، از نظر تأثیر بر کاهش کلر برگ، دیده نشد، اما در رقم تامپسون­سیدلس از این لحاظ (به استثناء شوری ۱۰۰ میلی­مولار)، غلظت ۵/۱ میلی‌مولار سدیم نیتروپروسید موفق­تر بود (شکل۴-۳۰).
در قره‌شانی، میزان کلر ریشه بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار، به­ترتیب ۷۲/۲، ۶۴/۳ و ۹۹/۵ برابر شاهد بود، اما با کاربرد سدیم نیتروپروسید، با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، میزان این یون در ریشه در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به ۸۴/۱ و ۵۳/۲ برابر شاهد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار به ۹/۴ برابر شاهد رسید، که بدین ترتیب این ترکیب توانست غلظت کلر ریشه را تا حدودی کاهش دهد.
در تامپسون­سیدلس، بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، میزان کلر ریشه در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۹/۲ و ۲۴/۳ برابر شاهد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۰۱/۴ برابر شاهد بود، اما با کاربرد سدیم نیتروپروسید با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، میزان کلر ریشه­، در این رقم در شوری ۵۰ میلی‌مولار به ۲/۲ برابر، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، به ۴۶/۲ برابر و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، به ۱۵/۳ برابر شاهد رسید. کاربرد سدیم نیتروپروسید، تا حدودی توانست میزان کلر برگ و ریشه را به­ ویژه در سطوح شوری پایین، کاهش دهد (شکل۴-۳۰).
شکل ۴-۳۰: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با سدیم نیترو­پروسید بر میزان کلر برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۵- تاثیر شوری و اسید سالیسیلیک و برهمکنش آن­ها بر میزان نیترات برگ و ریشه
نتایج این پژوهش، حاکی از آن است که تیمارهای شوری به­ ویژه در سطوح شوری بالا، به­ طور معنی‌داری باعث کاهش میزان نیترات برگ و ریشه گردید. کمترین میزان نیترات در برگ و ریشه، در تیمار شوری ۱۰۰ میلی‌مولار NaCl مشاهده شد. میزان نیترات برگ، در رقم تامپسون­سیدلس، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک در تیمارهای شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار در مقایسه با شاهد، به­ترتیب ۹/۵۲، ۳۷/۶۳ و ۰۹/۷۲ درصد، کاهش نشان داد. میزان این یون در برگ، در رقم قره‌شانی، در تیمارهای شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار، به ترتیب ۴۶/۳۴ و ۵/۵۶ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۵/۶۹ درصد کاهش داشت (شکل۴-۳۱).
کاربرد اسید سالیسیلیک، تأثیر خوبی بر کاهش اثرات منفی شوری بر میزان نیترات برگ و ریشه داشت. میزان کاهش نیترات برگ، در قره‌شانی با کاربرد اسید سالیسیلیک، با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر در تیمار شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۶۹/۱۴ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۸۱/۲۸ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۱۹/۵۸ درصد در مقایسه با شاهد بود، اما میزان کاهش نیترات برگ در تامپسون­سیدلس، با کاربرد غلظت مشابه اسید سالیسیلیک، در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب ۲۶/۲۳­، ۴/۳۱ و ۴۶ درصد در مقایسه با شاهد رسید (شکل۴-۳۱). در هر دو رقم (به استثناء شوری ۵۰ میلی‌مولار در تامپسون­سیدلس)، تفاوت معنی‌داری، بین غلظت‌های ۲۰۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر اسید سالیسیلیک، از لحاظ تأثیر، بر میزان یون‌های نیترات برگ، مشاهده نگردید.
میزان کاهش نیترات ریشه، در قره‌شانی، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، در تیمار شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۲۸/۴۱ درصد، در ۷۵ میلی‌مولار ۰۵/۴۱ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار ۶/۵۰ درصد، در مقایسه با شاهد بود، اما در رقم تامپسون­سیدلس، میزان کاهش نیترات ریشه در تیمارهای شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب ۴۰ و ۲۹/۵۸ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۵۲/۷۱ درصد در مقایسه با شاهد بود (شکل ۴-۳۱).
با کاربرد اسید سالیسیلیک، با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر، میزان نیترات ریشه در قره‌شانی در مقایسه با شاهد در تیمار شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۷۸/۱۲ درصد، کاهش و در تیمارهای شوری ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب، ۰۷/۳۰ و ۴۱/۳۹ درصد کاهش نشان داد، اما در رقم تامپسون­سیدلس، با کاربرد غلظت مشابه اسید سالیسیلیک، میزان کاهش نیترات ریشه در مقایسه با شاهد، در تیمار شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۴۸/۱۰ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار،۳۲ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۰۸/۵۴ درصد مشاهده گردید.
شکل ۴-۳۱: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با اسید سالیسیلیک بر میزان نیترات برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۶- تاثیر شوری و سدیم نیتروپروسید و برهمکنش آن­ها بر میزان نیترات برگ و ریشه
بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، میزان نیترات برگ و ریشه در هر دو رقم در اثر تیمارهای شوری به­ طور معنی‌داری کاهش یافت، به­­طوری که میزان کاهش نیترات برگ در قره‌شانی، در تیمارهای شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب، ۲۹/۳۵ و ۱۸/۶۱ و ۶۵/۶۷ درصد و در تامپسون­سیدلس در شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۲۸/۵۰ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۶۴/۶۳ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۲/۶۸ درصد در مقایسه با شاهد بود (شکل۴-۳۲).
با کاربرد سدیم نیتروپروسید، درصد کاهش نیترات در برگ و ریشه، کاهش یافت. میزان کاهش نیترات برگ، در تامپسون­سیدلس با کاربرد سدیم نیتروپروسید، با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۳/۲۳ و ۸۲/۳۱ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۱۶/۴۷ درصد رسید، اما در قره‌شانی، میزان کاهش نیترات برگ، در شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۳۵/۲۲ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۴۱/۲۹ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۷/۵۴ درصد­ شد. در هر دو رقم، تفاوت معنی‌داری، بین غلظت‌های ۱ و ۵/۱ میلی‌مولار سدیم نیتروپروسید، از لحاظ تأثیر، بر میزان یون‌های نیترات برگ، مشاهده نگردید.
میزان کاهش نیترات ریشه، در رقم تامپسون­سیدلس، بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار، در مقایسه با شاهد به­ترتیب ۶/۵۶، ۱۵/۶۴ و ۶۸ درصد و در رقم قره‌شانی، میزان کاهش این شاخص در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۷۶/۳۷ و ۱۵/۵۳ و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۶۸ درصد بود. اما با کاربرد سدیم نیتروپروسید، با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، میزان کاهش نیترات ریشه، در قره‌شانی، در مقایسه با شاهد، در سطح شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۸/۹ درصد و در شوری ۷۵ میلی­مولار، ۰۸/۲۳ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۱۹/۵۱ درصد رسید، همچنین در رقم تامپسون­سیدلس، میزان کاهش این یون در ریشه، با کاربرد غلظت مشابه سدیم نیتروپروسید، در مقایسه با شاهد، در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ میلی‌مولار، به­ترتیب، ۹۸/۱۶ و ۶۳/۲۷ درصد و در ۱۰۰ میلی‌مولار، به ۱۷/۴۷ درصد رسید. در هر دو رقم (به استثناء شوری ۵۰ میلی­مولار در قره­شانی)، تفاوتی بین غلظت‌های ۱ و ۵/۱ میلی‌مولار سدیم نیتروپروسید، از نظر تأثیر بر کاهش اثرات منفی شوری بر میزان نیترات برگ و ریشه، مشاهده نشد (شکل ۴-۳۲).
شکل ۴-۳۲: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با سدیم نیترو­پروسید بر میزان نیترات برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۷- تاثیر شوری و اسید سالیسیلیک و برهمکنش آن­ها بر میزان پتاسیم برگ و ریشه
شوری به­ ویژه در سطوح ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار­، تأثیر معنی‌داری بر کاهش میزان پتاسیم (K⁺) در برگ و ریشه در هر دو رقم داشت. با کاربرد اسید سالیسیلیک تا حدودی، از تأثیر شوری بر میزان پتاسیم برگ و ریشه، کاسته شد. میزان کاهش یون­های پتاسیم برگ، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک در رقم قره‌شانی، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار، به­ترتیب، ۷۶/۴۳ و ۸۸/۶۱ درصد و در شوری۱۰۰ میلی‌مولار ۳۱/۶۸ درصد بود. در رقم تامپسون سیدلس، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، میزان کاهش این یون در برگ، در شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۸۸/۴۶ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۷۸/۶۰ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۲۲/۷۳ درصد در مقایسه با شاهد بود (شکل ۴-۳۳).
میزان کاهش پتاسیم برگ در تامپسون سیدلس، با کاربرد اسید سالیسیلیک، با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر در مقایسه با شاهد در شوری ۵۰ میلی‌مولار به ۴۵/۲۸ درصد، و در شوری ۷۵ میلی‌مولار به ۶۸/۵۴ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، به ۶۹ درصد رسید. در قره‌شانی، با کاربرد تیمار مشابه اسید سالیسیلیک، میزان کاهش این یون در برگ، در مقایسه با شاهد در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب، ۲۵/۹، ۰۷/۲۷ و ۱۷/۳۱ درصد شد.
در قره‌شانی، میزان کاهش پتاسیم ریشه، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۳۸/۱۲ و ۹/۶۰ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۶/۶۸ درصد بود، اما در تامپسون­سیدلس، میزان کاهش این شاخص، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، در ریشه در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب ۴۰ و ۰۲/۶۱ و ۳۵/۶۵ درصد، بود. میزان کاهش پتاسیم در ریشه در تامپسون­سیدلس، با کاربرد اسید سالیسیلیک با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۴۶/۲۴ و ۷۳/۲۸ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۲۴/۴۷ درصد بود، همچنین، میزان کاهش این یون در ریشه، در قره‌شانی، با کاربرد اسید سالیسیلیک، با غلظت مشابه، در تیمارهای شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب ۸۴/۶، ۲۹/۲۰ و ۴۸/۴۴ درصد در مقایسه با شاهد بود (شکل ۴-۳۳).
در تامپسون­سیدلس (به استثناء شوری ۲۵ میلی­مولار در برگ)، تفاوتی بین دو غلظت ۲۰۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر اسید سالیسیلیک، از لحاظ تأثیر بر میزان پتاسیم برگ و ریشه، مشاهده نشد. در تامپسون­سیدلس، کاربرد اسید سالیسیلیک، در سطح شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، تأثیر معنی‌داری، بر کاهش اثرات منفی شوری بر میزان پتاسیم برگ نداشت.
شکل ۴-۳۳: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با اسید سالیسیلیک بر میزان پتاسیم برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۸- تاثیر شوری و سدیم نیتروپروسید و برهمکنش آن­ها بر میزان پتاسیم برگ و ریشه
کاربرد سدیم نیتروپروسید تأثیر خوبی بر کاهش تأثیر منفی شوری به­ ویژه، در سطوح پایین شوری، بر میزان پتاسیم برگ و ریشه در هر دو رقم داشت. بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، میزان پتاسیم برگ، در تامپسون­سیدلس در تیمار شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۷۸/۵۱ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۱۶/۶۴ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۱۱/۷۰ درصد شاهد بود، اما در قره‌شانی، میزان کاهش این شاخص، بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، در تیمارهای شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار در مقایسه با شاهد به­ترتیب، ۷/۴۹ و ۴۸/۶۲ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۱۹/۷۱ درصد شاهد بود (شکل۴-۳۴).
میزان کاهش پتاسیم برگ در تامپسون سیدلس با کاربرد سدیم نیتروپروسید، با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار، در مقایسه با شاهد به­ترتیب به ۳۷/۲۱، ۲۳/۴۹ و ۸۳/۶۱ درصد رسید و در قره‌شانی میزان کاهش این یون در برگ، در تیمار مشابه سدیم نیتروپروسید، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار، به­ترتیب، ۶/۵ و ۵۲/۲۸ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۵۷/۴۷ درصد شاهد شد. در هر دو رقم، در تمامی تیمارهای شوری (به استثناء ۵۰ میلی‌مولار)، تفاوتی بین غلظت‌های ۱ و ۵/۱ میلی‌مولار سدیم نیتروپروسید، از لحاظ تأثیر بر کاهش اثرات منفی شوری، بر کاهش پتاسیم برگ مشاهده نگردید.
میزان کاهش پتاسیم ریشه، در قره‌شانی، بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، در شوری ۵۰ میلی‌مولار، ۶۲/۳۲ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۹/۶۹ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۳۸/۷۹ درصد شاهد بود، اما در تامپسون­سیدلس، میزان کاهش این یون در ریشه، بدون کاربرد سدیم نیتروپروسید، در تیمارهای شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار، ۶/۳۶ و ۷۳/۶۵ و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۳۶/۷۲ درصد در مقایسه با شاهد بود. میزان کاهش پتاسیم ریشه، در تامپسون­سیدلس با کاربرد سدیم نیتروپروسید، با غلظت ۵/۱ میلی‌مولار، در تیمار شوری ۵۰ میلی‌مولار ۶۳/۱۶ درصد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۹۳/۲۲ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۷۶/۵۲ درصد در مقایسه با شاهد شد، اما میزان کاهش این یون در ریشه در قره‌شانی، در تیمار مشابه سدیم نیتروپروسید، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار به­ترتیب، ۰۶/۳۰ و ۴۱/۳۶ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۳/۶۶ درصد شاهد شد (شکل ۴-۳۴).
شکل۴ -۳۴: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با سدیم نیترو­پروسید بر میزان پتاسیم برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۹- تاثیر شوری و اسید سالیسیلیک و برهمکنش آن­ها بر نسبت پتاسیم به سدیم برگ و ریشه
نتایج این پژوهش بیانگر آن است که با افزایش شوری (به ویژه در سطوح شوری ۵۰ تا ۱۰۰ میلی مولار) نسبت K⁺/Na⁺ در برگ و ریشه در هر دو رقم به­ طور معنی داری کاهش یافته است. کاربرد غلظت­های مختلف اسید سالیسیلیک در سطوح شوری ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ میلی مولار، تاثیر معنی داری از لحاظ آماری بر کاهش اثرات منفی شوری بر نسبت K⁺/Na⁺ در برگ در مقایسه با شاهد نداشته است، اما در ریشه ­های هر دو رقم، در سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی مولار، غلظت ۳۰۰ میلی گرم در لیتر اسید سالیسیلیک از این لحاظ بهتر بود (شکل۴-۳۵).
شکل۴-۳۵: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با اسید سالیسیلیک بر نسبت پتاسیم به سدیم برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۱۰- تاثیر شوری و سدیم نیترو پروسید و برهمکنش آن­ها بر نسبت پتاسیم به سدیم برگ و ریشه
در این پژوهش نسبت K⁺/Na⁺ با افزایش شوری در هر دو رقم در برگ و ریشه کاهش معنی داری نشان داد. کاربرد سدیم نیترو پروسید در سطوح بالای شوری (۷۵ و ۱۰۰ میلی مولار) از لحاظ آماری تاثیر معنی داری بر نسبت K⁺/Na⁺ در برگ و ریشه نداشت (شکل۴-۳۶).
شکل۴-۳۶: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با سدیم نیترو­پروسید بر نسبت پتاسیم به سدیم برگ و ریشه در دو رقم انگور. رقم قره­شانی: a1، رقم تامپسون­سیدلس: a2، شاهد: b1، شوری ۲۵: b2، شوری ۵۰: b3، شوری ۷۵: b4 و شوری ۱۰۰ میلی­مولار: b5.
۴-۵-۱۱- تاثیر شوری و اسید سالیسیلیک و برهمکنش آن­ها بر میزان کلسیم برگ و ریشه
یافته­های این پژوهش، نشان داد که میزان کلسیم برگ و ریشه در هر دو رقم، با افزایش شوری، کاهش معنی‌داری پیدا نموده است. میزان کاهش کلسیم برگ، در تامپسون سیدلس، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، در تیمارهای شوری ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب، ۷۶/۳۷ و ۴۲/۴۹ درصد، در مقایسه با شاهد بود، اما با کاربرد اسید سالیسیلیک، با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر، میزان کاهش کلسیم برگ، در این رقم در شوری ۷۵ میلی‌مولار، به ۴/۲۸ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، به ۵۸/۳۸ درصد، در مقایسه با شاهد رسید (جدول۴-۵).
میزان کاهش کلسیم برگ، در قره‌شانی، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۲۷ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۱۸/۳۳ درصد، در مقایسه با شاهد بود، اما در این رقم، میزان کاهش این یون در برگ با کاربرد اسید سالیسیلیک با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر در مقایسه با شاهد در تیمارهای شوری ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار به­ترتیب به ۰۳/۱۴ و ۶۱/۱۹ درصد رسید. در قره‌شانی، در تمامی سطوح شوری و در تامپسون­سیدلس نیز به استثناء سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی‌مولار در بقیه سطوح شوری تفاوتی بین غلظت­های ۲۰۰ و ۳۰۰ میلی­گرم در لیتر از این لحاظ مشاهده نشد.
میزان کاهش کلسیم ریشه، در قره‌شانی، بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، در مقایسه با شاهد، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۳۲/۴۰ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۴/۵۳ درصد بود، اما در تامپسون­سیدلس، میزان این شاخص بدون کاربرد اسید سالیسیلیک، در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۴۴/۶۵ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۰۵/۶۸ درصد کاهش داشت. با کاربرد اسید سالیسیلیک، با غلظت ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر میزان کلسیم ریشه در قره‌شانی، در سطوح شوری ۷۵ و ۱۰۰ میلی‌مولار، به­ترتیب ۱۱/۱۲ و ۷۶/۵۲ درصد کاهش نسبت به شاهد نشان داد، در رقم تامپسون­سیدلس در شوری ۷۵ میلی‌مولار، ۰۷/۵۲ درصد و در شوری ۱۰۰ میلی‌مولار، ۲۴/۵۱ درصد کاهش در مقایسه با شاهد نشان داد. در قره‌شانی، تفاوت معنی‌داری بین غلظت‌های ۲۰۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر اسید سالیسیلیک، از لحاظ تأثیر بر میزان کلسیم برگ و ریشه دیده نشد، اما در تامپسون­سیدلس به استثناء سطوح شوری ۵۰ و ۷۵ میلی مولار در برگ و شوری ۵۰ میلی مولار در ریشه، در بقیه سطوح تفاوت معنی‌داری بین غلظت‌های ۲۰۰ و ۳۰۰ میلی‌گرم در لیتر اسید سالیسیلیک، از لحاظ تأثیر بر میزان کلسیم برگ و ریشه دیده نشد (جدول۴-۵).
جدول۴-۵: مقایسه میانگین اثر متقابل شوری با اسید سالیسیلیک بر میزان کلسیم، منیزیم، آهن و روی برگ و ریشه در دو رقم انگور.

میدان‌های مورد علاقه ما در اینجا میدان‌های پایا می‌باشند که برای آن‌ ها ، آنگاه F بر حسب کم‌ترین مرتبه از v/c، Φ و A به صورت زیر خواهد بود [۹،۱۰،۱۴] :

(۳-۶)
تکانه ی تعمیم یافته‌ی ذره در این حالت با رابطه‌ی داده می‌شود.
اکنون به آزادی پیمانه مربوط به پتانسیل گرانش الکترومغناطیسی می‌پردازیم. تحت تبدیل مختصات
که در آن = h_µ?(x’) h’_µ?(x) می‌باشد و از مرتبه خطی ، نتیجه می‌شود:
(۳-۷)
تحت این تبدیل، تانسور ری‌مان ناوردا باقی می‌ماند اما ارتباط^[۳۱] تغییر می‌کند. را می‌توان به گونه‌ای محدود نمود که عناصر ارتباطی که میدان‌های گرانش الکترومغناطیسی را تعریف می‌کنند نیز ناوردا باقی بماند. یعنی اختلال متریک^[۳۲] در
پیمانه عرضی صدق^[۳۳] ‌کند [۱۵] :
بنابراین اگر و ، آنگاه از رابطه‌ی (۲-۷) نتیجه می‌شود که:
(۳-۸)
که در آن و . تحت تبدیل پیمانه‌ای گرانش الکترومغناطیسی (۲-۸)، میدان‌های هموردا مشابه با الکترودینامیک هستند.
مهم است که تانسور تنش –انرژی را برای گرانش الکترومغناطیسی در حد تقریب بدست آوریم؛ در آنچه خواهد از آحاد استفاده می‌کنیم.
شبه تانسور^[۳۴] لانداو-لیفشیتز^[۳۵] (t_µ?) را می‌توان برای تعیین محتوای تنش –انرژی میدان‌های گرانش الکترومغناطیسی بکار گرفت [۴۳]. نتیجه‌ی وابسته به شرط پیمانه‌ای تا حدی پیچیده است؛ می‌توان نشان داد که برای پیکربندی حالت مستقل از زمان نتیجه می‌شود [۴۳] :
(۳-۹)
(۳-۱۰)
(۳-۱۱)
که در آن عناصر مربوط به شبه تانسور لانداو-لیفشیتز زیر می‌باشد [۴۳] :
تشابهی بین این روابط و روابط متناظر در الکترودینامیک کلاسیک وجود دارد؛ به ویژه بردار پویینتینگ با رابطه زیر داده می‌شود:
(۳-۱۲)
فصل چهارم: اثرهای گرانش مغناطیسی
فصل چهارم
اثرهای گرانش مغناطیسی
در این فصل با بهره گرفتن از فرمول‌بندی گرانش مغناطیسی (فصل‌های قبل)، به برخی اثرات مهم این میدان می‌پردازیم که مهم‌ترین آن‌ ها عبارتند از:
اثر ساعت^[۳۶]
اثر جفت شدگی اسپین-چرخش-گرانش
اثر انتشار سیگنال‌ها
۴-۱ اثر ساعت
یک میدان گرانشی مغناطیسی بر حرکت ساعت‌های استاندارد که در حال چرخش حول جرمی چرخان هستند ونیز بر زمان ویژه‌ی^[۳۷] آن اثر می‌گذارد. همان گونه که میدانیم متریک کر^[۳۸] فضای اطراف جرمی چرخان را در حالت کلی توصیف می‌کند که در مختصات بویر-لیندکویست^[۳۹] با رابطه‌ی زیر داده می‌شود [۴۲،۳۶] :
(۴-۱)
که در آن:
از این رو اگر فرمول بالا را برای کره‌ای کند چرخان بکار بریم، آنگاه با صرف نظر کردن از جمله‌ی a² در متریک (۴-۱)، می‌توان متریک (کروی) را بدست آورد [۴۴].
(۴-۲)
اکنون برای بررسی اثر ساعت فرض می‌کنیم که ساعت در مدار ژئودزیک زمان گونه‌ی^[۴۰] دایره‌ای با شعاع ثابت در صفحه استوایی قرار دارد.
اگر معادله ژئودزیک
(۴-۳)
را برای متریک کر در نظر بگیریم، خواهیم داشت [۳۸ ]:
(۴-۴)
بسته به اینکه ساعت در جهت یا در خلاف جهت چرخش منبع بچرخد، بعد از یک دور، دو زمان ویژه متفاوت بدست می‌آید [۱۵] :
(۴-۵)
که در آن T₀ و ، دوره تناوب کپلری و فرکانس هستند. بنابراین اختلاف بین مربعات زمان‌های ویژه به صورت زیر می‌باشد [۱۴] :
(۴-۶)
این یک نتیجه دقیق و بدون تقریب است. در بسیاری از موارد می‌توان از کم‌ترین مرتبه پسا نیوتنی^[۴۱] استفاده

شکل۲-۱۲- قرار دادن طبق­ها گل تخم گذاری شده درون کیسه­ی پلاستیکی (اصل)

۲-۵- شناسایی پارازیتوییدهای سرخرطومی‌ L. affinis
برای دستیابی به پارازیتوییدهای سرخرطومی L. affinis گیاهان میزبان آلوده به این سرخرطومی­ها (شامل کپه‌های حاوی مراحل نابالغ) از طبیعت جمع‌ آوری شده و به آزمایشگاه منتقل شدند و در اتاقک رشد در ظروف مشخص در شرایط دمایی ۲±۲۵ درجه سلسیوس، رطوبت نسبی ۵±۶۰ درصد و دوره نوری طبیعی تا زمان ظهور حشرات کامل پارازیتویید نگهداری شدند (شکل ۲-۱۳). حشرات کامل پارازیتویید در شیشه­های حاوی الکل ۷۵ درصد تا زمان شناسایی نگهداری شدند (شکل ۲-۱۴). برای شناسایی گونه­ های پارازیتویید از ویژگی‌های ریخت‌شناسی قسمت‌های مختلف بدن استفاده گردید.

شکل۲-۱۳- ظروف پرورش پارازیتوییدها (اصل)

شکل۲-۱۴- قرار دادن پارازیتوییدها درون الکل ۷۵ درصد جهت شناسایی (اصل)

۲-۶- تجزیه آماری
قبل از تجزیه­ی داده ­ها، به­منظور نرمال کردن غیر یکنواختی واریانس­ها، از تبدیل داده ­ها (x+2) log، استفاده گردید. داده ­های مربوط به ویژگی­های زیستی و تراکم جمعیت هر کدام از مراحل مختلف زیستی سرخرطومی L. affinis در مراحل مختلف رشدی گیاه E. aucheri در قالب طرح پایه کاملا تصادفی با بهره گرفتن از نرم­افزار SAS تجزیه شدند. اختلاف بین میانگین داده ­ها با بهره گرفتن از آزمون توکی مقایسه شدند (SAS 1999). شاخص تنوع شانون برای هر کدام از گیاهان میزبان و نیز مراحل مختلف رشدی آنها و نیز شاخص شباهت تنوع گونه ­ای موریسیتا- هورن بین گیاهان میزبان بر اساس داده ­های حاصل از تعداد و فراوانی نسبی گونه­ ها با بهره گرفتن از نرم­افزار EstimateS Win 8.20 محاسبه شدند (کولول^[۸۷]، ۲۰۰۶).
فصل سوم
نتایج و بحث
۳- نتایج
۳-۱- شناسایی گونه‌های سرخرطومی جنسLarinus از مراتع و مزارع استان کرمان
در این مطالعه تعداد هفت گونه سرخرطومی متعلق به جنس Larinus ازقبیله Lixini، زیرخانواده Lixinae از مراتع و مزارع استان کرمان جمع‌ آوری و شناسایی شدند. نام علمی گونه­ های متعلق به جنس Larinus در ذیل آورده شده است:
Larinus nidificans Guibourt, 1858
Larinus affinis Fremuth, 1987
Larinus onopordi (Fabricius, 1787)
Larinus liliputanus Faust, 1890
Larinus syriacus Gyllenhal, 1835
Larinus grisescens Gyllenhal, 1835
Larinus sp.
۳-۲- کلید شناسایی برای گونه­ های جنس Larinus در منطقه کرمان
۱- جثه بزرگ دارند؛ طول بدن بیشتر از یک سانتی­متر ………………………………………………………..۲
- جثه کوچک دارند؛ طول بدن کمتر از یک سانتی­متر………………………………………………………….۳
۲- پیش­گرده به رنگ خاکستری متمایل به سیاه و پوشیده از موهای ریز است؛ طرفین پیش­گرده دو نوار طولی پهن سفیدرنگ دارد (شکل۳-۵)؛ ساق پاهای جلویی فاقد ردیفی از خارها است ……………………………………………………………………………………………………………………………..L. onopordi
- پیش­گرده به رنگ سیاه براق، فاقد مو و نوار طولی سفید است (شکل۳-۲).؛ ساق پاهای جلویی دارای یک ردیف خار است؛ بالپوش­ها دارای لکه­های گرد و سفیدرنگی هستند که از تمرکز موهای سفید به وجود آمده­اند (شکل ۳-۲) …………………………………………………………………………………L. nidificans
۳- طول خرطوم کمتر از یک میلی­متر است؛ شاخک به رنگ قهوه­ای روشن است؛ پیش­گرده دارای نقاط فرورفته می­باشد؛ روی هر بالپوش پنج خط طولی وجود دارد که در امتداد آنها نقاط فرورفته مشاهده می­ شود؛ بدن به رنگ خاکستری تا سیاه و پوشیده از موهای سفید تا زردرنگ است (شکل ۳-۱۸) …………………………………………………………………………………………………………………….L. liliputanus
- طول خرطوم بیشتر از یک میلی­متر ……………………………………………………………………………………۴
۴- بالپوش­ها و پیش­گرده دارای نوارهای طولی پهن سفیدرنگ با فواصل مشخص هستند …………..۵
- بالپوش­ها و پیش­گرده بدون نوارهای طولی پهن و سفیدرنگ است؛ بدن به رنگ قهوه­ای متمایل به خاکستری و در سطح پشتی و شکمی پوشیده از موهای زردرنگ است …………………………………….۶
۵- بدن تخم­مرغی شکل به رنگ خاکستری متمایل به سیاه و پوشیده از موهای ریز سفیدرنگ است (شکل۳-۷)؛ روی خرطوم سه نوار طولی تیره دارد؛ در سطح پشتی پیش­گرده دو نوار طولی پهن و تیره رنگ و در طرفین آن دو نوار طولی پهن و سفید رنگ قابل مشاهده است (شکل۳-۶) ………………………………………………………………………………………………………………………………..L. affinis
- بدن نسبتا کشیده و به رنگ خاکستری متمایل به سیاه است؛ در سطح پیش­گرده چهار نوار طولی پهن و سفیدرنگ قابل مشاهده است (شکل۳-۱۳)؛ روی هر بالپوش دو نوار طولی پهن و سفیدرنگ وجود دارد؛ لاروهای این سرخرطومی تشکیل مان می­ دهند (شکل۳-۱۳) ……………………………………………………………………………………………………………………………..Larinus sp.
۶- خرطوم به رنگ سیاه، باریک، کشیده و درازتر از طول پیش­گرده است (شکل­های ۳-۹ و ۳-۱۰). روی هر بالپوش هفت خط طولی که در امتداد آنها نقاط فرورفته وجود دارد مشاهده می­ شود ………………………………………………………………………………………………………………………….L. grisescens
- خرطوم نسبتا پهن و کوتاه­تر از طول پیش­گرده است (شکل۳-۱۹)؛ روی هر بالپوش پنج تا شش خط طولی که در امتداد آنها نقاط فرورفته وجود دارد مشاهده می­ شود …………………………..L. syriacus
۳-۳- توصیف مختصر ویژگی‌های ریخت‌شناسی و پراکنش گونه‌های جمع‌ آوری شده
Larinus nidificans Guibourt, 1858
طول بدن این سرخرطومی ۱/۱۲ و عرض آن ۸/۸ میلی­متر می­باشد، بدن حشرات کامل جوان پوشیده از یک­سری مواد مومی به رنگ قهوه­ای تیره است (شکل۳-۱)، که به تدریج در حشرات مسن این مواد پاک شده و بدن در حشرات مسن به رنگ سیاه دیده می­ شود (شکل۳-۲)؛ سر به رنگ سیاه است؛ شاخک از نوع چماقی بوده و بند­های آن به رنگ قرمز حنایی است؛ طول خرطوم ۹/۳ میلی­متر است؛ پیش­گرده ذوزنقه­ای شکل و دارای نقاط فرو رفته است و طول آن به چهار میلی­متر می­رسد؛ روی هر بالپوش تعدادی لکه­ی گرد سفیدرنگ و پراکنده وجود دارد (شکل۳-۲)؛ پاها به رنگ قرمز حنایی است به استثنای ران پاها که به رنگ سیاه است؛ ساق پاهای جلویی دارای یک ردیف از خارهای ریز است؛ بند انتهایی پنجه به دو ناخن قرمز رنگ ختم می­ شود، که این ناخن­ها در ابتدا به هم جوش خورده و سپس جدا می­شوند.

فکر تاسیس دانشگاه تهران در سال ۱۳۰۵ خورشیدی توسط دکتر سنک نماینده مجلس در مذاکراتی با سید محمد تدین پدیدار شد. در سال ۱۳۱۰ خورشیدی وزیر دربار وقت، عبدالحسین تیمورتاش، از طرف رضا شاه، دکتر عیسی صدیق (صدیق اعلم) را مامور کرد تا به ایالات متحده آمریکا سفر کرده و پس از مطالعه در «تاسیسات علمی دنیای جدید» ، طرحی برای تاسیس دانشگاه در کشور به دولت تقدیم نماید. (همایون،۱۳۸۵ :۸۸) طرح دکتر صدیق مورد قبول کفالت وزارت معارف وقت، علی‌اصغر حکمت، قرار گرفت و سر انجام با پیگیری ایشان، دکتر علی‌اصغر حکمت، دکتر محمود حسابی و دیگران، دانشگاه تهران را در هشتم خرداد ماه ۱۳۱۳ به تصویب مجلس شورای ملی رساندند.

این موسسه با ادغام کردن دارالفنون، مدرسه علوم سیاسی، مدرسه طب، مدرسه عالی فلاحت و صنایع روستایی، ( مدرسه فلاحت مظفر ) اولین مدرسه کشاورزی در ایران،(مدرسه صنایع و هنر( تأسیس توسط کمال الملک، مدرسه عالی معماری، مدرسه عالی حقوق، و چند مرکز آموزش عالی دیگر تهران در پردیسی در جنوب پارک لاله فعلی تهران دایر گشت.  این دانشگاه بر اساس موسسات آموزش عالی فرانسه الگوبرداری شد و حتی طراحان ساختمان‌های دانشگاه تهران مهندسین فرانسوی بودند. (معرفت^[۱۲۸]،۲۰۱۰ :۱۰۶)
۲-۳-۴-۶- دوران محمدرضا پهلوی و توسعه آموزش عالی
پس از جنگ جهانی دوم رفته رفته محمدرضا شاه پهلوی تصمیم به تغییر الگوی موسسات آموزش عالی ایران از سیستم دانشگاهی فرانسه به سیستم‌های آمریکایی گرفت. از این رو؛ از اواخر دهه ۱۹۵۰ میلادی سعی در جلب همکاری دانشگاه‌های آمریکایی نمود. در این میان، به‌دنبال دعوت محمدرضا پهلوی از رئیس دانشگاه پنسیلوانیا به ایران، پس از مذاکراتی، دانشگاه شیراز مستقیماً تحت نظر و مدیریت این دانشگاه صاحب نام آمریکایی قرار گرفت تا جایی که روابط علمی و فرهنگی بین این دو دانشگاه از مستحکم ترین روابط علمی فرهنگی میان ایران و آمریکا گردید و تا روزهای آخر حکومت شاه ادامه داشت. تدوین بسیاری از دروس، طراحی و توسعه پردیس های دانشگاه، تربیت اساتید، و بنیانگذاری بسیاری از موسسات تحقیقاتی دانشگاه پهلوی همه و همه در اختیار این دانشگاه آیوی[۱۲۹] لیگ{آیوی، ازمعروف‌ترین گروه‌های دانشگاهی جهان است. این گروه متشکل از هشت دانشگاه پرآوازه می‌باشد. علت نامگذاری این دانشگاه‌ها ساختمانهای بسیار قدیمی است که نمای آنها با پیچک و پاپیتال پوشیده شده است}قرار گرفتند.(روبرت^[۱۳۰]،۲۰۰۶ :۱۲۳)
از نمونه‌های بارز دیگر «دانشگاه صنعتی آریامهر در تهران»، (دانشگاه صنعتی شریف فعلی) و «دانشگاه صنعتی آریامهر اصفهان»، ( دانشگاه صنعتی اصفهان فعلی ) بودند که مستقیماً بر اساس الگوی دانشگاه ام آی تی^[۱۳۱] در آمریکا الگوبرداری گردیدند. (روبرت،۲۰۰۶ :۱۲۳) دانشگاه فردوسی مشهد نیز از نظر علمی و آکادمیک زیر نظر دانشگاه جرجتاون^[۱۳۲] قرار داشت. همچنین دانشگاه بوعلی سینا در همدان نیز به کمک فرانسوی ها، و دانشگاه گیلان زیر نظر مقامات آلمانی تاسیس شدند.در جمع، دست کم ۵۹ دانشگاه آمریکایی در توسعه و تاسیس آموزش عالی در ایران نقش و فعالیت داشتند.
۲-۳-۴-۷- آموزش عالی در حال حاضر
آموزش عالی در حال حاضر در ایران، شامل آموزش‌های دانشگاهی منتهی به مدارک کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد ودکتری است.
۲-۳-۴-۸- اطلاعات وآمار آموزش عالی
با توجه به آمار ارائه شده در خرداد ماه سال ۱۳۹۳‎ ؛ حدود ۴۰۰ دانشگاه و موسسه آموزش عالی در ایران مشغول فعالیت می باشند که بیش از ؛ ۲،۱۰۰ رشته تحصیلی و ۴۵۰۰۰۰۰ دانشجو دراین مراکز مشغول به تحصیل می باشند. (وبگاه وزارت علوم،۱۳۹۳)
درصد دانشجو نسبت به مراکز آموزش عالی:
نمودار ۲- ۱: فراوانی نسبی درصد دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه ها
جدول ۲-۱ : در صد فراوانی دانشجو در دانشگاه های ایران

طبق جدول ونمودار (۲-۱)؛ ۳۶٫۹ درصد دانشجو تا سال ۱۳۹۳ در دانشگاه های آزاد اسلامی ،۲۵٫۴ درصد در دانشگاه پیام نور،۱۴٫۱ درصد در دانشگاه های دولتی،۱۰ درصد در دانشگاه جامع علمی کاربردی،۱۰ درصد در موسسات غیر انتفاعی وغیر دولتی و۳٫۵ درصد در دانشگاه های فنی وحرفه ایی کشور مشغول به تحصیل می باشند.
درصد دانشجو نسبت به مقاطع تحصیلی:

آرامش

اضطراب و دغدغه

هدایت

سرگردانی

مجاهدت

افتادن در دام شیطان

یاران بهشت

ساکنان آتش

با توجه به دال های اصلی اسلام سیاسی و غرب که قبلا به آن اشاره شد نویسنده با برجسته کردن دال های مربوط به گفتمان خود و تاکید کردن بر آن برای رسیدن به کمال و رضایت خداوند و از طرف دیگر با حاشیه رانی دال های گفتمان غرب (چون بی ارزش دانستن زندگی این دنیایی وتشبیه ارزشهای فردی و خلاقانه فرد به هوس های زود گذر) خواسته که مبارزه ی گفتمانی را به نفع خود تمام کند و با احساس انزجاری که در دانش آموزان نسبت به این دال ها ایجاد کرده آن ها را قانع می کند در این راه ،همراه گفتمان حاکم شوند.

ب.ارزش های رابطه ای :
در قسمتهای مختلف متن می توان حسن تعبیر که نویسنده برای ارائه ی دیدگاه های خود استفاده کرده است را دید. به این عبارت توجه کنید:«ثمره اخلاص، دستیابی به معرفت و اندیشه های محکم و استوار است. وقتی حکمت، که همان دانش متین ومحکم است در اختیار انسان قرار گرفت، سبب می شود که فرد بتواند آگاهانه و درست تصمیم بگیرد و دچار سرگردانی نشود».در قسمت دانش متین منظور نویسنده این است که همه ی یافته و دانش های بشری را قبول ندارد و تنها دانشی که با عقاید او سازگار است را مورد تائید قرار داده اما برای دوری از بازکردن موضوع به صورت کلی با حسن تعبیر(دانش متین) موضوع را بسته است.
نکته قابل توجه این است که رسمی بودن در قسمت های مختلف چه در قالب عبارت و چه در قالب افعال و واژگان رعایت شده و به هیچ عنوان از کلمات یا عبارات غیر رسمی یا کمتررسمی استفاده نشده است .این امر را این گونه میتوان تعبیر کرد که نویسنده خواسته در تمامی بخش ها با ارزش واحترام قائل شدن به مخاطب حس همدلی او را برانگیزاند.
پ.ارزش های بیانی :
فرکلاف معتقد است تفاوت میان انواع گفتمان به لحاظ ارزش های بیانی کلمات با دیگر کلمات به لحاظ ایدئولوژیک معنا دار است. نویسنده متن به بیان ارزشهای خود از طریق طرح طبقه بندی می پردازد که تا حدودی نظام ارزشیابی به حساب می آیند و همچنین طرح های به لحاظ ایدئولوژیک متضادی در متن یافت می شوند که ارزش های متفاوت را در انواع گفتمان های مختلف متجسم می سازند نویسنده برای تفهیم دال های درون گفتمان خود و برجسته سازی آن ها دست به حاشیه رانی مفاهیمی می زند که این مفاهیم جزء دال های اصلی گفتمان غیر هستند مثل ارزشمندی زندگی دنیایی که یک دال مهم است که در گفتمان غرب در اطراف آزادی مفصل بندی می شود ولی در گفتمان حاکم بر کتاب برای نشان دادن ارزشمند بودن زندگی آن جهان به شدت مورد حاشیه رانی قرار می گیرد و از تعبیر(سرگرم بودن به زندگی دنیا) یا برای دال (پاسداری از ارزشهای فردی) تعبیر(بندگی هوای نفس) یا استفاده از تکنولوژی هایی که توسط خلاقیت و نوآوری ها به دست آمده اند ، تعبیر (افتادن در دام گرفتاری و انحراف) استفاده کرده است.
نویسنده در عین حال که به برجسته سازی دال هایی که در گفتمان خود با آزادی همراه هستند (تکلیف، جهاد، دوری از هوای نفس، ) حسن تعبیر را در ارتباط با آن ها رعایت می کند و ارزشهایی را به گفتمان خود نسبت می دهد که جزء نظام ارزشیابی هستند مثل سعادت، کمال، رضایت، زندگی پاک و با نشاط، احساس لذت واقعی از زندگی خود و زندگی سالم. اما در عین حال دال های گفتمان غیر را با تعبیر های متضادی به کار می برد که بر ضد نظام ارزشیابی هستند. دال های تکثرگرایی، پاسداری از ارزشهای فردی،عقل باوری، خلاقیت و ارزشمندی زندگی دنیایی را با تعابیر دام شیطان، غفلت، دنبال هوا وهوس بودن، دست به انکار زدن، افتادن در دام فساد و بلا یاد می کند که نتیجه ی آن چیزی جزء یاس، اضطراب، فریب، گرفتاری و سرگردانی نخواهد بود.
آیا در متن درس از استعاره استفاده شده است؟
به این عبارت توجه کنید:«همانطورکه شیطان برای کشاندن حضرت یوسف به گناه وفساد ،دام گسترده بود،امروزه نیز دام های گوناگونی پهن کرده است تا هوس انسانها راتحریک کندو آنان را از بهشت جاویدان محروم کند.فیلم ها،سایت ها،شبکه های تلویزیونی وگروه ها ودسته های منحرف از جمله این دام هاست که مقاومت در برابرآنها نیازمند روی آوردن به پیشگاه خداوند وپذیرش خالصانه فرمانهای اوست».دراینجا استفاده از فیلم ها،سایت ها،شبکه های تلوزیونی ….را استعاره از دامی می داند که شیطان برای کشاندن حضرت یوسف به فساد پهن کرده بود وهمانطورکه حضرت یوسف با گریختن ازآن دام نجات یافت دانش آموزان نیزبا فرار ازاین دام ها می تواند نجات پیدا کنند.ازآنجا که این موارد جزء تکنولوژی وابزار مدرن هستند به طور غیر مستقیم گفتمان غرب وابزارهای مربوط به آن زیرسوال برده می شوند.ازطرف دیگرنویسنده از اقتدار خود استفاده کرده وخواسته های ایدئولوژیک خود را( خواسته های خداوند اعلان می کند)و آنها را به خوانندگان تحمیل می کند یعنی آنان برای رضایت خداوند وپذیرش فرمان او باید از این موارد دست بکشند.
دستور:
ویژگی های دستوری واجد کدام ارزش های تجربی،رابطه ای وبیانی هستند؟
الف.ارزش های تجربی:
آیا کنشگری نامشخص است؟
درقسمتهای مختلف درس نویسنده خواسته بااستفاده از جملات انتزاعی وکلی وهمچنین اسم سازی که فاعل ومفعول مشخصی ندارد خواننده رابه سمت گفتمان خود ترغیب کندوآنها راقانع کند که به نفع گفتمان خود گفتمان غیر را کنار بگذارند.
استفاده از این شیوه (اسم سازی ،نامشخص ،انتزاعی یا غیر جاندار بودن ) برای در ابهام گذاشتن برخی از جنبه ها مثل زمان ومکان وپرهیز از دادن توضیح وباز کردن موضوع صورت گرفته است تا ضمن اینکه گفتمان خود تا حد ممکن برجسته شو د گفتمان غیر به حاشیه رانده شود.
برای مثال به این عبارت توجه کنید:«فیلم ها،سایت ها،شبکه های تلویزیونی و…از جمله این دام ها هستند.کسی که در چنین دامهایی گرفتار شود ،هم زندگی پاک وبا نشاط دنیا را از دست می دهد وهم حیات سرشار از شادکامی آخرت را…».
در این قسمت نویسنده از فاعل غیر جانداردر جمله اول استفاده کرده تا مخاطب را تحت تاثیرقرار دهد وسعی دارد با این جمله کلی که فاعل مشخصی ندارد،خواننده را به سمت گفتمان خود ترغیب کند.جمله دوم باز یک جمله کلی است که نه فاعل مشخصی ونه مفعول مشخص وواضحی دارد یعنی نویسنده با عبارات کلی مثل کسی سعی دارد به خواننده القاء کند که استفاده ازسایتهاوغیره که مصداق وسایل ارتباط جمعی مدرن هستند ،تنها جنبه منفی دارند که انسان را به فساد می کشند.
ب. ارزش های بیانی :
با دقت درمتن می توان فهمید که تمامی افعال بکاررفته در آن زمان حال غیر وجهی(پیروی می کنند،پاسخ می دهند،می نامند،می اندازدوغیره)یا دارای صورت زمان حال کامل هستند(فرمان داده است،نادیده گرفته اند وغیره)استفاده کردن از این افعال از وجود دیدگاهی شفاف نسبت به جهان حکایت می کند،گویی نویسنده می خواهد معنای مورد نظر خود را به ناظران منتقل کند بدون اینکه نیازی به تفسیروباز نمایی باشد. به بیانی دیگر سعی دارد اینگونه القاءکند که نظرات وعقاید ایدئولوژیک او که برداشتی خاص از اصول وارزش های دین اسلام است به عنوان حقیقت مسلم است وتنها راه سعادت، پذیرش این اصول وعقاید است.
پ. ارزش رابطه ای :
همانطوری که قبلا گفته شد جملات چه بصورت امری باشند وچه بصورت خبری یا پرسشی می تواند از موضع اقتدار باشد. با مطالعه متن ما به این نکته می رسیم که نویسنده از جایگاه اقتداربه عنوان اریه دهنده اطلاعات خود را در مقابل گیرنده اطلاعات رام ومطیع می پندارد:«آنچه گفتیم،میوه های درخت اخلاص وعبودیت است.برخی ازمیوه های آن در ذهن ما نمی گنجد،مگر آن وقت که راه های عالی بندگی رابپیماییم وآن میوه های وصف نا شدنی رابچینیم».در جای جای متن به طور انبوه از وجهیت رابطه ای استفاده شده است نکته جالب اینجاست که در هیچ جای متن از احتمال داشتن یا ممکن بودن ویا محدود کردن با قید زمان ومکان (درباره مطالب عنوان شده )دیده نمی شود.در عوض به طور مکرر از افعال کمکی بایستن وتوانستن استفاده شده است :«انسان همواره برسر دوراهی بندگی خداوند وبندگی هوای نفس وشیطان قرار دارد».«در انجام هر عمل باید نیت درونی وقلبی انسان الهی باشد».«همه ماباید به طور مداوم بنگریم گه چه چیزی برای فردا آماده کرده ایم وبه خود یادآوری کنیم که ساکنان آتش با یاران بهشت یکسان نیستند وفقط یاران بهشت هستند که نجات می یابند».در اینجا نویسنده از طرف خود وخوانندگانش ودر حقیقت همه دانش آموزان سخن می گوید وبا اینکار به طور ضمنی ادعای اقتدار می کند ،یعنی اینکه ،دارای این اقتدار است که از طرف دیگران صحبت کند.
مرحله تفسیروتبیین:
دراین مرحله ما درصدد پاسخ گویی به چهار سوال اصلی هستیم:
ماجرا چیست؟ماجرای اصلی دررخداد ارتباطی مذکور(متن)آموزش چگونگی کسب رضایت خداوند(که در اسلام سیاسی اوج رهایی انسان)به دانش آموزان است.چه کسانی درگیر ماجرا هستند؟در این رخداد ارتباطی دو مشارکت کننده عمده هستند در یک طرف نویسنده از گفتمان اسلام سیاسی ودر طرف دیگر گفتمان غرب به عنوان ضدیت وغیریت این گفتمان شرکت دارد.روابط میان آنها چیست؟در این مرحله،روابط ومناسبات قدرت وفاصله اجتماعی ودیگر مواردی که درموقعیت مورد نظر تعیین وتثبیت شده اند مطرح می شود.در رخداد ارتباطی مذکور گفتمان حاکم بر کتب درسی در پی تثبیت موقعیت خود واقناع دانش آموزان برای پذیرش این موقعیت است.نقش زبان چیست؟دراینجا از زبان درقالب یک درس برای آشنا کردن دانش آموزان با چند مفهوم اصلی درگفتمان حاکم استفاده شده است.به عنوان مثال خشنودی خداوند،اخلاص ،پرهیز از هوای نفس که دالهای اصلی هستند که در این گفتمان با آزادی همراه هستند.
درابتدای این قسمت به دالهای اصلی می پردازیم که گفتمان حاکم بردرس با آزادی همراه می کند در کنار آن چگونگی برجسته سازی وحاشیه رانی توضیح داده خواهد شد .
جدول۴-۱-۲:دال های اصلی درس:درمسیراخلاص

دالهای اصلی

عبارات تاییدی

رضایت وخشنودی خداوند

همه کارها فقط برای رضای او وتقرب به اوانجام میشود