۲-۳-۲- مفهوم سود از دیدگاه تفسیری

این دیدگاه به دنبال مطالعه ی معنی و مفهوم سود در دنیای واقعی و رابطه این رقم با واقعیت های اقتصادی می‌باشد. بر خلاف دیدگاه ساختاری که فقط محاسبه ی سود مهم بود و نه معنی و مفهوم آن در دنیای واقعی، این دیدگاه به دنبال مرتبط نمودن سود با واقعیت های دنیای واقعی و ارائه ی تعریفی از سود می‌باشد که به مفاهیم اقتصادی نزدیک است. ‌به این منظور حسابداران در این دیدگاه، برای ارائه ی تعریفی از سود به دو مفهوم اقتصادی مبتنی بر واقعیت، تکیه می‌کنند. این دو مفهوم عبارت اند از :

1. 1. تغییر در میزان رفاه

1. حداکثر سودآوری در شرایط خاص بازار با توجه به تقاضا برای محصول و بهای تمام شده ی اقلام ورودی (هندریکسن و ون بردا،۱۹۹۴).

۲-۳-۳- مفهوم سود از دیدگاه رفتاری

در دیدگاه رفتاری، سود از جنبه ی استفاده ای که سرمایه گذاران از آن می‌برند، مورد مطالعه قرار می‌گیرد. در این دیدگاه ‌به این موضوع توجه می شود که ارائه ی اطلاعات مربوط به سود چه تاثیری بر تصمیمات استفاده کنندگان از اطلاعات می‌گذارد و واکنش استفاده کنندگان در برابر سود چه خواهد بود. استفاده کنندگان هم شامل استفاده کنندگان خارجی، مانند سرمایه گذاران و اعتباردهندگان و هم استفاده کنندگان داخلی مانند مدیریت می‌باشد. مفاهیم رفتاری سود به موارد زیر مربوط می شود:

• • فرآیندهای تصمیم گیری سرمایه گذاران و بستانکاران

• • واکنش قیمت اوراق بهادار در بازارهای سازمان یافته در برابر گزارش سود

• • تصمیمات مدیریت ‌در مورد هزینه های سرمایه

• عکس العمل مدیران و حسابدارن در برابر بازخورد اطلاعات (هندریکسن و ون بردا،۱۹۹۴).

۲-۴- ویژگی های سود حسابداری

از دیدگاه عملی سود حسابداری، تفاوت بین درآمد تحقق یافته ناشی از معامله های دوره و بهای تاریخی منقضی شده ی مربوطه تعریف شده است. تعریف مذبور بیانگر این است که سود حسابداری دارای پنج ویژگی به شرح زیر است:

1. 1. سود حسابداری مبتنی بر معامله های واقعی انجام شده توسط شرکت است. این معامله می‌تواند برون سازمانی یا درون سازمانی باشد.

1. 1. سود حسابداری بر مبنای فرض دوره ی مالی، به عملکرد مالی شرکت در طی یک دوره ی زمانی مفروض یا مشخص قرار دارد.

1. 1. سود حسابداری بر مبنای اصل تحقق درآمد قرار دارد ولی شرایط خاص موجب می شود که حالت های ویژه به وجود آیند.

1. 1. سود حسابداری اندازه گیری بهای جاری را بر حسب بهای تاریخی ایجاب می‌کند. در واقع هزینه های جاری عبارتند از دارایی های منقضی شده یا بهای تمام شده ی اقلام خریداری شده که منقضی شده اند.

1. سود حسابداری بر مبنای اصل تطابق قرار دارد؛ ‌به این معنی که هزینه های دوره با درآمدهای دوره تطبیق داده می‌شوند (بلکویی^[۸]، ۱۳۸۱).

۲-۵- کیفیت سود

همان گونه که قبلا ذکر گردید، سود حسابداری از جمله اطلاعاتی است که به عنوان مبنایی برای تصمیم گیری مورد توجه قرار می‌گیرد. در محاسبه ی این رقم از مبنای تعهدی استفاده می‌گردد. بر اساس این رویکرد، با تحقق درآمدها و وقوع هزینه ها، سود شناسایی می‌گردد. نتیجه ی استفاده از رویکرد تعهدی در حسابداری، ایجاد اقلامی تحت عنوان “اقلام تعهدی” است که به دو جزء اختیاری و غیر اختیاری قابل تقسیم است. از آنجایی که در مبنای تعهدی لزوماًً شناسایی درآمد و هزینه همراه با دریافت و پرداخت وجه نقد نبوده و در محاسبه سود نیز از پیش‌بینی ها و برآوردها استفاده می‌گردد، لذا امکان دستکاری سود توسط مدیریت وجود دارد.

‌بنابرین‏ وجود زمینه مناسب برای تخریب سود به دلایلی همچون وجود تضاد منافع بین مدیران و مالکان و محدودیت های ذاتی حسابداری مانند خطا در پیش‌بینی ها و برآوردها و استفاده از رویه های مختلف حسابداری توسط بنگاه ها، موجب می شود که سود واقعی از سود گزارش شده در صورت های مالی بنگاه متفاوت بوده و این پرسش مطرح شود که به راستی تا چه میزان می توان ‌به این رقم به عنوان مبنایی برای اخذ تصمیم اطمینان کرد (خوش طینت و اسماعیلی،۱۳۸۵). سال هاست که تحلیل گران مالی فهمیده اند که تجزیه و تحلیل صورت های مالی شرکت ها به دلیل وجود نقاط ضعف متعدد در اندازه گیری اطلاعات حسابداری کار مشکلی می‌باشد. آن ها همچنین دریافته اند که در تعیین ارزش شرکت نه تنها به کمیت سود، بلکه باید به کیفیت آن نیز توجه شود. ‌بنابرین‏، به دلیل اهمیت ویژه ی سود برای استفاده کنندگان از اطلاعات مالی، موضوعی به عنوان کیفیت سود مطرح گردید تا قابلیت اطمینان به سودهای گزارش شده شرکت ها با بهره گرفتن از معیارهای ارائه شده برای آن بررسی گردد.

برای کیفیت سود معیارهای متفاوتی ارائه شده است که در ادامه به صورت کامل بیان می‌گردد. ازجمله این معیارها را می توان به پایداری سود، قابلیت پیش‌بینی و نوسان پذیری و همچنین معیارهایی که ارتباط بین سود و ارقام تعهدی و جریانات نقدی را بررسی نماید، اشاره نمود. همچنین، به مفید بودن در تصمیم گیری، مربوط بودن، قابلیت اتکا، قابلیت مقایسه و ثبات بستگی دارد. قابلیت اتکا به اعتماد و اتکایی اشاره دارد که استفاده کنندگان می‌توانند بر اندازه گیری‌های گزارش شده در صورت های مالی اساسی داشته باشند. نتایج اندازه گیری‌های حسابداری هنگامی قابل اتکا است که به طور صادقانه معرف ارزش هایی باشد که انتظار می‌رود یا درنظر است ارائه کند. قابلیت اتکای اطلاعات مالی یک واقعیت مربوط و یک ویژگی کیفی و اساسی برای اطلاعات مالی محسوب می‌شود (احمدپور وقهرمانی صغیر،۱۳۸۸).

۲-۶- تعریف کیفیت سود

با وجود تحقیقات گسترده دانشگاهی در رابطه با کیفیت سود، تعریف واحدی از آن ارائه نشده است و در تعریف آن اجماع نظری وجود ندارد. بلکه کیفیت سود مفهومی نسبی است که به ارتباط آن با دیدگاه ها و نگرش های مختلف بستگی دارد و لذا تعاریف متعددی از آن صورت گرفته است که در این بخش به تعدادی از آن ها اشاره می‌گردد.

• • کیفیت سود عبارت است از توانایی سود در پیش‌بینی جریان های نقدی عملیاتی آتی (میک هیل و همکاران،۱۹۹۹).

• • از دیدگاه دچو و گسچران^[۹]، کیفیت سود به شیوه ای منصفانه، فرایند سودآوری آتی واحد تجاری را نشان می‌دهد. سودآوری آتی واحد تجاری با تصمیم های خاصی که به وسیله تصمیم گیرندگان خاص اخذ می شود، رابطه دارد. از منظر لانگ و یتمن^[۱۰]، کیفیت سود عبارت است از مدیریت کم تر سود و شناسایی به موقع زیان. از دیدگاه دچو و همکاران^[۱۱]، کیفیت سود منعکس کننده عملکرد عملیاتی جاری و شاخص مناسبی به منظور ارزیابی عملکرد عملیاتی آتی و ارزش شرکت است (شفیعی،۱۳۸۸).

• • کیفیت سود عبارت از توان سود در پیش‌بینی جریان های نقدی آتی می‌باشد (آلتامور و بیتی^[۱۲]،۲۰۰۷).

• • کیفیت سود بالاتر اطلاعات بیشتری ‌در مورد ویژگی های عملکرد مالی یک شرکت فراهم می‌کند (دچو و همکاران،۲۰۱۰).

سیستم‌های زیست سنجی می‌توانند یک شخص را بین جمعی از کاربران ثبت نام شده در یک بانک اطلاعات بر اساس خصیصه فیزیکی آن فرد شناسایی کنند یا می‌توانند هویت مورد ادعای فرد را با تطبیق صفات زیست سنجی فرد با نسخه ذخیره شده قبلی تأیید کنند.^[۱۰۷]

در این روش اگرچه ممکن است تا حد زیادی بتوان امضاء را منحصر به فرد دانست، ولی مشکل امضای بیومتریک این است که خصیصه‌های فیزیکی و رفتاری افراد با افزایش سن، بیماری و سایر عوامل تغییر می‌کند و به همین دلیل امضای مذکور نیز مصون از اشتباه نیست.^[۱۰۸]

۳-امضاء با رمزنگاری سری مشترک

شیوه های راز مشترک، سیستمی است که فقط طرفین قرارداد به طور خصوصی به وسیله این شیوه محرمانه با هم در ارتباط هستند. در این مورد هیچ، سیستم امنیتی همانند رمزنگاری و مانند آن غیر از این شیوه محرمانه وجود ندارد. توافق آن‌ ها مبتنی بر شیوه محرمانه‌ای است که بین طرفین معامله وجود دارد. استفاده از این شیوه کم هزینه است و همچنین نیازمند یک پیش قرارداد بین طرفین است.^[۱۰۹]

۴-امضاء با قلم الکترونیکی (قلم نوری)

این شیوه که به امضای قلم کامپیوتری^[۱۱۰] شناخته می‌شود، امکان نوشتن را روی صفحه مانیتور به وسیله قلم با بهره گرفتن از برنامه‌ای فراهم می‌آورد. فن‌آوری قلم نوری ‌به این صورت است که هنگامی که فرد با این قلم و بر روی صفحه مخصوصی امضای خود را پیاده می‌کند، به طور دقیق همان امضاء در روی صفحه مانیتور رایانه پدیدار می‌شود. یعنی امضای عادی فرد در بیرون از رایانه انجام می‌شود، ولی به همان شکل در صفحه مانیتور رایانه نمودار می‌گردد. ^[۱۱۱]

این برنامه دو عمل اساسی را برای این نوع امضاء انجام می‌دهد. اول عمل مجسم کردن امضاء، دوم عمل تأیید امضاء.

این شیوه همانند اسکن امضاء و الصاق آن به داده‌پیام است که علی‌رغم سهولت این شیوه دارای مخاطراتی است که احتمال سوءاستفاده از آن وجود دارد.^[۱۱۲]

در یک تقسیم‌بندی کلی نیز بر اساس ارزش اثباتی و سطح ایمنی فراهم شده، امضای الکترونیکی را به دو دسته ساده و مطمئن تقسیم می‌کنند. منظور از ارزش اثباتی، تأثیر قانونی امضای انجام شده در سند در ایجاد اطمینان برای قاضی مبنی بر درستی ادعای شخصی است که به آن استناد می‌کند.

این تقسیم‌بندی در قوانین مختلف از جمله قانون نمونه آنسیترال(۲۰۰۱)و قانون تجارت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران بیان شده است.

۵- امضای الکترونیکی ساده ^[۱۱۳]

«در بند ی ماده ۲ قانون تجارت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران» امضای الکترونیکی بدین گونه تعریف شده است:«امضای الکترونیکی عبارت است از هر نوع علامت منضم شده یا به نحو منطقی متصل شده به داده‌پیام است که برای شناسایی امضاکننده داده‌پیام مورد استفاده قرار می‌گیرد». همچنین«بند الف ماده ۲ قانون نمونه آنسیترال(۲۰۰۱)» نیز در تعریف این امضاء آورده است:«امضای الکترونیکی به معنای داده‌الکترونیکی است که به یک داده‌پیام منضم، یا به نحو منطقی متصل شده است و برای شناسایی امضاکننده و تأیید وی در خصوص اطلاعات موجود در داده‌پیام به کار می‌رود». در این ماده دو شرط برای امضای الکترونیکی ساده در نظر گرفته شده است:

۱-شیوه‌ای که هویت شخص و رضایتش را نسبت به داده‌پیام مشخص کند.

۲-شیوه به کار گرفته شده با هدفی که داده‌پیام ارسال شده تناسب داشته باشد.

شایان ذکر است که عبارت امضای الکترونیکی ساده به صراحت در مقررات فوق‌الذکر نیامده است اما با توجه به نوع مطمئن آن، به عنوان امضای الکترونیکی ساده انتخاب شده است.

به نظر می‌رسد اگر در تعریف قانون جمهوری اسلامی ایران همانند قانون نمونه آسیترال، تأیید امضاکننده ازجمله آثار آن ذکر می‌شد، تعریف کامل و دقیق‌تری بود.

۶-امضای الکترونیکی مطمئن ^[۱۱۴]

همان طور که در ماده ۱۳ قانون تجارت الکترونیک بدان اشاره شده است، داده‌پیام‌ها و امضای الکترونیکی دارای مراتب امنیتی متفاوتی هستند، همان طور که از نظر ارزش اثباتی در اسناد مکتوب، اسناد رسمی از اطمینان بیشتری برخوردار است، در اسناد الکترونیکی هم بر حسب امنیت آن، دارای مراتب در ارزش گذاری متفاوت است.

کنوانسیون ۲۰۰۵ ژنو از ورود ‌به این حوزه خودداری کرده و مسائل مربوط به شرایط امضاهای مطمئن و ارزش اثباتی آن را به مقررات داخلی کشورهای عضو واگذار نموده است.

«ماده ۱۰ قانون تجارت الکترونیکی جمهوری اسلامی ایران» که ناظر به بند ک ماده ۲ همان قانون است، در تعریف این نوع امضاء می‌گوید:«امضای الکترونیکی مطمئن باید دارای شرایط زیر باشد:

الف – نسبت به امضاکننده منحصر به فرد باشد.

قانون‌گذار جنبه اسنادی امضای الکترونیکی را مد نظر داشته که می‌تواند مستندی بر له یا علیه امضاکننده باشد.

ب- هویت امضاکننده داده‌پیام را معلوم کند.

احراز هویت امضا‌کننده در دفاتر اسناد رسمی در حین امضای سند و یا تأیید و گواهی امضای اشخاص ذیل اسناد عادی از مهم‌ترین وظایف سران دفاتر اسناد رسمی است. احراز هویت یعنی تطابق چهره و وضع ظاهری امضاکننده با ورقه هویت (شناسنامه عکس دار) توسط سردفتر اسناد رسمی به عنوان مأمور رسمی دولت می‌باشد. شناسنامه‌ای که طبق ماده ۳۶ قانون ثبت احوال از روی دفاتر کل وقایع صادر و دارای مشخصات مندرج در قانون باشد، طبق ماده ۹۹۹ قانون مدنی سند رسمی است و مبین هویت فرد می‌باشد و اولین سند شناسایی شخص حقیقی است. به شرحی که بیان شد احراز هویت امضاکننده در دفاتر اسناد رسمی با حضور فیزیکی شخص در نزد سردفتر به عنوان مأمور و شاهد رسمی انجام می‌شود و مانند اسناد رسمی دارای مزایای خاصی است.

ج- به وسیله امضاکننده و یا تحت اراده انحصاری وی صادر شده باشد.

امضاء هر شخص منحصر به فرد است و کاملا ارتباط به ذوق و حرکت و لرزش و فشار دست وی دارد. و امضاء هم قائم به شخص است و قابل توکیل به غیر نیست که مثلا” الف به جای ب عین امضای وی را در ذیل نوشته‌ای حک کند و این جز جعل امضاء عنوان دیگری ندارد.

د- به نحوی به یک داده‌پیام متصل شود که هر تغییری در آن داده‌پیام، قابل تشخیص و کشف باشد ».

ماده ۱۱ قانون تجارت الکترونیک جمهوری اسلامی ایران، سابقه الکترونیکی مطمئن را چنین تعریف ‌کرده‌است:«سابقه الکترونیکی مطمئن، عبارت از داده‌پیامی است که با رعایت شرایط یک سیستم اطلاعاتی مطمئن ذخیره شده و به هنگام لزوم در دسترس و قابل درک است». منظور از«در دسترس بودن» و « قابل درک بودن»^[۱۱۵] آن است که دلیل، باید به صورتی ذخیره شده باشد که به هنگام نیاز بتوان آن را به صورتی خوانا مورد استفاده قرار داد ‌بنابرین‏ اگر نرم‌افزاری که برای اجرای سند نیاز است موجود نباشد، آن سابقه، مطمئن محسوب‌ نمی‌شود.^[۱۱۶]

«معاهدات مدرن حقوق بشر به طور عام- و کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر به­ طور خاص- معاهدات چندجانبه­ای از نوع معاهدات متعارف به­شمار نمی­روند که به منظور دستیابی به مبادلۀ متقابل حقوق و منافع متقابل کشورهای عضو، شکل گرفته باشند. موضوع و هدف این معاهدات عبارت از حمایت حقوق بنیادین افراد بدون توجه به تابعیت آن ها، هم در برابر کشور متبوع خود هم دیگر کشورهای عضو است. در وضع معاهدات حقوق بشری، کشورها می­پذیرند که خود را تسلیم نظم حقوقی کنند که به خاطر خیر عمومی تعهدات متنوعی را نه در رابطه با دیگر کشورها، بلکه در برابر افراد درون حوزه صلاحیت خود به عهده گیرند.^[۵۰]

۲-۷: تفاوت های معاهدات حقوق بشری در مسائل مختلف

با توجه به مقدمه ارائه شده در زمینه معاهدات حقوق بشری پیشنهاد شده است که در جنبه‌های گوناگون اصول حاکم بر اعمال و اجرا و الحاق و حق شرطو… با معاهدات حقوق بشری، نسبت به معاهدات متعارف، برخوردی متفاوت به عمل آید. برای مثال، به تصریح کمیته حقوق بشر،ازآنجا که معاهدات حقوق بشری ماهیت مبادله بین الدولی ندارند. نمی توانند مشمول اصل عمل متقابل بین کشور ها شوند.^[۵۱] نمونه ای از گرایش به برخورد متفاوت جامعه حقوقی با معاهدات حقوق بشری را می توان در نظریه ۵ تفسیری کمیته حقوق بشر یافت^[۵۲]. کمیته پس از بیان تفاوت ماهوی این گونه معاهدات و با توجه ‌به این واقعیت که به دلیل همان تفاوت،کشور ها غالباً در برابر شرط غیر منطق با موضوع و اهداف میثاق بین‌المللی حقوق مدنی-سیاسی هیچ نیازی نمی بینند که به اینگونه شرط ها اعتراض داشته باشند، چرا که غالباً نفعی حقوقی برای خود در آن نمی بینند، پیشنهاد می‌کند که در بررسی مسئله انطباق و یا عدم انطباق حق شرط ها با میثاق، وظیفه بررسی اینگونه شرط ها راخود به جای کشور ها به عهده گیرد: مسئله ای که در چهارچوب معاهدات رایج نیست. این رویکرد کمیته به وضوح ریشه در تفاوت ماهوی معاهدات حقوق بشری با سایر معاهدات دارد.

۳-۷: تفاوت معاهدات حقوق بشری در ارتباط با مسئله جانشینی کشور ها

تعهدات کشور های جانشین نسبت به معاهداتی که کشور های مادر به آن ملحق شده اند در ارتباط با معاهدات حقوق بشری وضعیتی متفاوت از معاهدات متعارف دارند. برای شروع، مسئله را می توان در مسئله تعهد قراردادی دو کشور بوسنی هرزگوین و یوگسلاوی نسبت به کنوانسیون منع و مجازات جرم کشتار جمعی در نگاه دقیق قاضی ورامانتری^[۵۳] یافت. درآن پرونده قاضی ورامانتری از این دیدگاه دفاع کرد که مسئله عضویت بوسنی هرزگوین در کنوانسیون مذبور نبایستی صرفاً بر مبنای اصول متعارف حاکم بر الحاق به معاهدات بین‌المللی مورد قضاوت قرار گیرد. بلکه یک مسئله رابا توجه به ماهیت ویژه این کنوانسیون،که همانا ماهیت حقوق بشری است، باید پاسخ داد. این کنوانسیون همانند هر معاهده حقوق بشری و حقوق بشر دوستانه دیگری نماینده مبادله منافع بین کشور ها نیست بلکه به دلیل ماهیت خاص آن ها منعکس کننده هنجار ها و ارزش‌های ویژه شناخته شده ای توسط جامع بین‌المللی هستند. ازآنجا که کنوانسیون مذبور باری بر دوش کشور های عضو قرار نمی دهد، از حاکمیت کشور ها فراتر رفته و لذا بوسنی هرزگوین به صورت اتوماتیک بایستی به عنوان کشور عضو این معاهده به شمار آید. قاضی ورامانتری به حق از ایده جانشینی اتوماتیک کشور ها ‌در مورد معاهدات حقوق بشری و حقوق بشر دوستانه دفاع کرد. بدین معنی که کشور های جانشین چه بخواهند که عضو چنین معاهداتی باشند. و چه نخواهند، چه گام هایی در این زمینه برداشته باشند و یا برنداشته باشند، به صورت اتوماتیک عضو چنین معاهداتی خواهند بود^[۵۴].

این مسئله مورد توجه کمسیون حقوق بشر نیز قرار گرفته است. این کمسیون در چهل و نهمین جلسه خود در مارس ۱۹۹۳ قطعنامه ای تحت عنوان به جانشینی کشور ها در ارتباط با معاهدات بین‌المللی حقوق بشر^[۵۵]» به تصویب رسانید. این قطعنامه کشور های جایگزین را ‌به این امر تشویق می‌کند که به صورت رسمی پایبندی خود را به استمرار التزام خود به تعهدات بین‌المللی پذیرفته شده در معاهدات حقوق بشری تأیید کنند. کمسیون حقوق بشر در قطعنامه دیگری در سال ۱۹۹۴ دوباره از کشور های جایگزینی که چنین نکرده اند می‌خواهد که اقدامات لازم برای اعلام پایبندی خود به تعهدات مذبور انجام دهند. جالب تر از آن که کمیته حقوق بشر که نهاد نظارتی میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی است در چهل و هفتمین جلسه خود در مارس ۱۹۹۴ اعلام نمود تمام مردمانی که در کشور هایی زندگی می‌کنند که قبل از تجزیه کشور مادر عضو میثاق مذبور بوده اند هنوز مشمول حمایت های حقوق بشری میثاق بین‌المللی فوق قرار دارند^[۵۶]. ماهیت ویژه معاهدات حقوق بشری اقتضا می‌کند ، آنچنان که قاضی ورامانتری به درستی اعلام کرده، اصول حاکم بر مسئله جانشینی نسبت به دولت‌ها با اصول حاکم بر مسئله جانشینی نسبت به معاهدات متعارف بین‌المللی متفاوت باشد، قاضی ورامانتری پس از ارائه دلیل متعددی از ایده جانشینی اتوماتیک کشور ها، به عنوان یکی از اصول حقوق بین الملل معاصر، دفاع می‌کند وآن را مقتضای ماهیت ویژه معاهدات حقوق بشری می‌داند.

همه ادله فوق دست به دست هم داده‌اند تا یک اصل حقوق بین الملل معاهدات شکل بگیرد، این اصل همان جانشینی اتوماتیک کشور به معاهده حقوق بشری حیاتی چون کنوانسیون کشتار جمعی^[۵۷] می‌باشد^[۵۸].

۳-۷: حمایتی بودن، محور معهدات حقوق بشری

معاهدات حقوق بشری در حقیقت این تفاوت ماهوی را با سایر معاهدات دارند که هدف و کارکرد اصلی آن ها حمایت از حقوق ‌و آزادی‌های بنیادین فردی است. حمایت از حقوق فردی در مقابل نقض احتمالی این حق ها توسط خود کشور متبوع فرد، دیگر افراد یا کشور های دیگر نقطه محوری و اصلی ضمن پذیرش این دسته از معاهدات هستند. ماتیو کراون^[۵۹] با ذکر نمونه هایی از دیگر معاهدات بین‌المللی تلاش ‌کرده‌است که نشان دهد این مشخصه به معاهدات حقوق بشری اختصاص ندارد، بلکه معاهدات دیگری همچون معاهدات سازمان بین‌المللی کار و معاهدات مربوط به حمایت های دیپلماتیک و کنسولی و یا معاهدات بشر دوستانه نیز ماهیت حمایت گرانه فردی دارند. لیکن، معاهدات سازمان بین‌المللی کار و معاهدات بشر دوستانه در نگاهی موسع به گونه ای مشمول معاهدات حقوق بشری به شمار می‌روند، گرچه به مفهوم متعارف و مضیق این دسته از معاهدات جزو اسناد حقوق بشری نباشند. حمایت از حقوق و آزادی های فرد بی تردید محوری ترین مشخصه معاهدات حقوق بشری است .همین مشخصه اسناد حقوق بشری بوده است که دادگاه بین الدولی آمریکائی حقوق بشر را پیش از کمیته حقوق بشر ‌به این نتیجه رسانده است که معاهدات حقوق بشر مشمول ملاک های رایج معاهدات بین کشور ها که همانا مبادله متقابل است نمی باشند. بر اساس نظر تفسیری دادگاه معاهدات مدرن حقوق بشر به طور عام- و کنوانسیون آمریکائی حقوق بشر به طور خاص معاهدات چند جانبه ای از نوع معاهدات متعارف به شمار نمی روند که به منظور دستیابی به مبادله متقابل حقوق و منافع متقابل کشور های عضو شکل گرفته باشند. موضوع و هدف این معاهدات عبارت از حمایت حقوق بنیادین افراد بدون توجه به ماهیت آن ها، هم در برابر کشور متبوع خود و هم دیگر کشور های عضو است. در وضع معاهدات حقوق بشری کشور ها می‌پذیرند که خود را تسلیم حقوقی کنند که بخاطر خیر عمومی تعهدات متنوعی را نه در رابطه با دیگر کشور ها، بلکه در برابر افراد درون حوزه صلاحیت خود به عهده می گیرند^[۶۰].

• • فرگوسن و همکاران ( ۲۰۰۷) در پژوهشی به بررسی رابطه­­ی بین جنسیت، عادت به بازی های رایانه­ای و وظایف حافظه­ بینایی پرداختند در آزمایش اول جهت سنجش رابطه­ بین جنسیت و حافظه­ بینایی تعداد ۷۲ دانشجو ( ۲۹ مرد، ۴۳ زن ) توسط آزمون آندره ری مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که مردان دارای مزیت ذاتی در حافظه­ بینایی هستند. در آزمایش دوم جهت سنجش رابطه­ بین عادت به بازی­های رایانه­ای و حافظه­ بینایی به آزمودنی­ها بازی­هایی جهت تقویت حافظه­ بینایی ارائه دادند. نتایج نشان داد که این نوع بازی­ها موجب تقویت حافظه­ دیداری می شود.

  

• • • گیورن، ماتر و همکاران^[۱۷۲] (۲۰۰۵) نشان دادند که زنان دارای حافظه_­ی بینایی بهتری برای اشکال انتزاعی نسبت به مردان هستند.

  

• • سالامرو، بوگت و همکاران^[۱۷۳] (۲۰۰۶) در پژوهشی با عنوان « تفاوت های جنسیتی در فعالیت­های شناختی» نشان دادند که مردان دارای مزیت در مهارت­ های فضایی، حل مسائل ریاضی و حافظه­ بینایی هستند.

• • یولمن (۱۹۹۷)، در پژوهشی به بررسی رابطه­ بین جنسیت و حافظه پرداخت. بدین منظور ۱۳۸ آزمودنی (۶۷ مرد، ۷۱ زن ) مورد آزمون قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد هیچ تفاوتی در عملکرد زن و مرد در آزمون های مربوط به حافظه وجود ندارد.

• • هرلیتز (۲۰۰۰) در پژوهشی به بررسی حافظه­ کلامی و غیر کلامی ( حافظه­ بینایی ) در بین ۹۹ زن و ۸۸ مرد ۲۰ تا ۴۰ ساله پرداخت. نتایج پژوهش نشان داد که بین حافظه­ بینایی زنان و مردان هیچ گونه تفاوتی وجود ندارد. هم چنین نتایج نشان داد که زنان دارای عملکرد بهتری در حافظه­ کلامی هستند.

• • لیپینسکی، چیلد و همکاران (۲۰۰۰) در پژوهشی عملکرد حافظه ی دیداری و کلامی را در بین افراد شهری و روستایی آلاسکا مقایسه کردند و ‌به این نتیجه دست یافتند که وضعیت زندگی نمی­تواند به عنوان توضیحی برای تفاوت در نمرات بین دو گروه ارائه شده باشد.

• • زولا (۲۰۱۰ ) در پژوهشی با عنوان « عملکرد شرکت­ کنندگان بزرگسال روستایی و شهری در آزمون عصب روان­شناسی در زامبیا » با بهره گرفتن از آزمون (ZNTB) نشان داد که اقامت
    ( شهری / روستایی ) تاثیر زیادی در حوزه­ تسلط کلامی و سرعت پردازش اطلاعات دارد اما اثر اقامت در حوزه ­های حافظه­ بینایی و ضمنی کلامی و توجه متوسط بود. و هم­چنین اثر اقامت در حوزه ی عملکرد اجرایی کوچک بود، ‌بنابرین‏ تأثیر اقامت بر روی عملکرد از هفت حوزه ZNTB ، در پنج عملکرد بزرگ و یا متوسط و تنها در دو عملکرد کوچک بود.

• • بوت و همکاران (۲۰۰۰) در پژوهشی با عنوان « تأثیرات مربوط به تأثیر بر اقامت شهری روی تفاوت­های جنسیتی در توانایی شناختی و پیشرفت تحصیلی » با تحقیق بر روی ۱۱۵۱ کودک شهری و روستایی نشان دادند که تفاوت در عملکرد شناختی مرتبط با محل اقامت (شهری / روستایی)، سن، جنس و حضور در مدرسه بود آن­ها با انجام تست حافظه­ بینایی، حافظه­ شنیداری، حافظه­ داستان، خواندن نقشه و غیره نشان دادند که پسران دارای مهارت­ های بینایی و فضایی و کمّی بهتر از دختران و دختران توانایی کلامی بیشتری نسبت به پسران می‌باشند. و پیشنهاد ‌می‌کنند که دختران و پسران با به اشتراک گذاشتن تجارت معمولی از طریق تحصیلات خود آن_­ها، تفاوت در عملکرد شناختی آن­ها و هم چنین در پیشرفت تحصیلی آن­ها کاهش خواهد یافت.

• • لاون، جوانا و همکاران^[۱۷۴] (۲۰۱۲) در پژوهشی نشان دادند که زنان تمایل و توانایی بیشتری در به یادآوردن چهره­ های افراد ( به خصوص افراد مونث ) دارند. در حالی که مردان تمایلی برای به یاد آوردن چهره­ های افراد ( به خصوص افراد مذکر ) از خود نشان نمی­دهند. به طور کلی نتایج نشان داد که زنان عملکرد بهتری در به یاد آوردن چهره ی افراد دارد.

• • گویر، گریم و همکاران^[۱۷۵](۲۰۱۱) در پژوهشی به بررسی ارتباط بین افسردگی و اختلال در حافظه­ چهره­ها در دختران نوجوان پرداختند. بدین منظور ۲۱۳ دختر در رده­ی سنی ۹ تا ۱۳ مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج پژوهش نشان داد که میزان اختلال در حافظه­ چهره­ها در دختران مبتلا به اختلال افسردگی اساسی، بیشتر است.

• • ملو و دلاتولاس^[۱۷۶](۲۰۰۵) پژوهشی با عنوان « نقش تفاوت­های میان فرهنگی در حافظه­ بینایی» انجام دادند. بدین منظور ۱۲۷کودک مناطق شهری و روستایی در رده­ی سنی ۷ تا ۱۰ سال را به وسیله­ ۱۴۴ تصویر پیچیده مورد آزمون قرار دادند. نتایج پژوهش نشان داد که عامل سن با حافظه­ بینایی همبستگی مثبت دارد اما تفاوت­های جنسیتی در حافظه­ بینایی تأثیری ندارد. هم چنین نتایج پژوهش نشان داد که تفاوت­های فرهنگی در جوامع شهری و روستایی در مرحله­ رمزگردانی و یادآوری تصاویر مربوط به حافظه­ بینایی تأثیر دارد.

• • کلینفیلد^[۱۷۷] (۲۰۰۰) در پژوهشی به بررسی عملکرد حافظه­ بینایی در بومیان آلاسکا و کودکان شهری قفقازی پرداخت. بدین منظور، ۵۰۱ کودک شهری و ۱۲۵ کودک روستایی بین سنین ۹ تا ۱۶ ساله را وارد آزمون قرار داد. نتایج پژوهش نشان داد که میزان عملکرد افراد روستایی در حافظه­ بینایی به طور قابل توجهی از افراد شهری بالاتر است.

• • رهنمن و هرلیتز^[۱۷۸] (۲۰۰۷) در پژوهشی با عنوان « زنان در مقایسه با مردان چهره­ های بیشتری به یاد می ­آورند» نشان دادند که زنان در یادآوری چهره­ های جنس مونث عملکرد خوبی داشته اند، البته در یادآوری چهره­ های جنسی مذکر نیز عملکرد بهتری داشته اند. ‌بنابرین‏، بدون توجه به سن، قومیت و چهره­ها، زنان در مقایسه با مردان دارای عملکرد سطح بالاتری از حافظه در یادآوری چهره­ های مونث و مذکر بودند، که این نیز احتمالاً از علاقه ­ی زیاد زنان به چهره­ها به خصوص چهره­ های مونث ‌می‌باشد.

• • عابدی، ملک­پور و همکاران (۱۳۸۶) در پژوهشی با عنوان « مقایسه ویژگی­های عصب روان­شناختی کودکان خردسال با ناتوانی­ های یادگیری عصب روان­شناختی / تحولی و عادی پیش از دبستان» نشان دادند که بین عملکرد کودکان خردسال با ناتوانی یادگیری عصب روان­شناختی / تحولی، حافظه، پردازش بینایی – فضایی، کارکردهای حسی- حرکتی، کارکردهای اجرایی / توجه و زبان تفاوت معنادار وجود دارد.

• • زاهدی (۱۳۹۱) در پژوهشی با عنوان « بررسی تأثیر درمان با آهن خوراکی بر عملکرد شناختی زنان مبتلا به کم خونی فقر آهن » نشان داد که افزایش آهن بدن، منجر به بهبود حافظه (کلامی، بینایی ) و تمرکز در زنان بالغی که مبتلا به کم­خونی فقر آهن هستند، می­ شود.

• • امساکی، چیت ساز و همکاران (۱۳۹۱) در پژوهشی با عنوان « مقایسه عملکرد شناختی بیماران مبتلا به پارکینسون با افراد سالم » نشان دادند که بین حافظه، توجه و عملکرد دیداری- فضایی و عملکرد اجرایی دو گروه تفاوت معنا داری وجود دارد. در واقع نمرات بیماران مبتلا به پارکینسون در این مقیاس ­ها به طور معنا داری پایین­تر از افراد سالم بود.

• • کیهانی و شریعت پناهی (۱۳۸۷) در پژوهشی با عنوان بررسی تأثیر موسیقی بر عملکرد تمرکز و توجه دانشجویان، ۴۰ نفر از دانشجویان را مورد آزمون قرار دادند. نتایج این پژوهش نشان داد که گوش دادن به موسیقی می ­تواند موجب بهبود عملکرد حافظه و توجه شود.

نظریه انتخاب عقلانی به تشریح انگیزه مجرم برای ارتکاب جرم به عنوان تلاشی برای رفع نیازهای عادی نگاه می‌کند و این عقلانیت فرایند تصمیم گیری است که فرصت ها را برای رفع نیازها، هزینه های بالقوه عمل و سودهای پیش‌بینی شده تعیین می‌کند. البته فرایند عقلانی تصمیم گیری، نه تنها به کار محاسبه برای تصمیم به ارتکام جرم می پردازد، بلکه زمان و مکان ارتکاب جرم را نیز تعیین می‌کند. بر این اساس، باید خاطرنشان کرد که مجرم دارای عقلانیتی محدود است و همه بزهکاران به یک اندازه سنجیده رفتار نمی کنند.

اگر چه منطقی بودن یک رفتار مجرمانه با توجه به انگیزه های فرد مجرم متفاوت است، اما جرایم گوناگون به دلیل انتخاب هایی ارتکاب می‌یابند که به طور کامل هم از دلایل عقلانی بی بهره نیستند.

بدین ترتیب عوامل بزه دیدگی افراد را می توان این گونه برشمرد:

رفتار آگاهانه یا ناآگاهانۀ­ بزه دیده که تسهیل کنندۀ ارتکاب جرم است.

رفتارهایی که خطر بزه دیدگی را افزایش می­دهد، مانند تحریک بزهکار.

بی حفاظ بودن آماج بزه و عدم مراقبت بزه دیده از آن (موقعیت بزه دیده زا).

عدم اجتناب بزه دیده از موقعیت های بزه دیده زا.

ویژگی­های قربانیان جرم، عامل مؤثری در انتخاب آن ها توسط بزهکاران بالقوه است. بدین ترتیب، بزهکاران بالقوه در انتخاب قربانیان جرایم جنسی معیارهایی را در نظر می گیرند که برایشان زحمت کم تری داشته باشد.

از این رو، می توان عوامل مؤثر در انتخاب قربانی توسط مجرم را این گونه برشُمرد:

۱٫ هم جواری و نزدیکی:^[۴۸] در بسیاری از جرایم جنسی، برقراری تماس جسمانی با قربانی ضروری است.

۲٫ قابلیت دسترسی:^[۴۹] زنانی که بدون احتیاط سوار اتومبیل افراد ناشناس می‌شوند و یا شب هنگام به تنهایی در مکان های خلوت و فاقد روشنایی رفت و آمد می‌کنند، امکان دسترسی را برای بزهکاران بالقوه فراهم می نمایند.

۳٫ جذابیت بزه دیده:^[۵۰] در جرایم جنسی علیه زنان، جذابیت جسمی و ویژگی های بزه دیده مانند پوشش و ظاهر تحریک کننده، نقش مؤثری در انتخاب او دارد.

۴٫ قابلیت مدیریت:^[۵۱] در جرایم جنسی، بزهکاران با انتخاب عقلانی خویش زنانی را به عنوان بزه دیده انتخاب می‌کنند که در صورت مقاومت او توانایی کنترلش را داشته باشند.

۵٫ ارتباط میان بزه دیده و بزهکار:^[۵۲] رابطه قبلی و آشنایی زن ومرد نقش مهمی چه در تکوین جرایم جنسی و چه در انتخاب بزه دیده دارد.

این ارتباط می‌تواند ناشی از رابطه تعارض آمیز یا تسهیل کننده از طرف بزه دیده باشد. «برای مثال، کشش جسمانی و روانی که به طور خودآگاه یا ناخودآگاه میان زن و مرد وجود دارد، فقط در مجرم وجود ندارد، بلکه این کشش از سوی زن نسبت به مرد هم وجود دارد که در بسیاری از موارد انگیزه ­تعرض را تا اندازه ای فراهم می آورد. اغلب یک زن به طور ناخودآگاه تمایل دارد که به زور مورد تصرف قرار گیرد، این تمایل وسوسه آمیز در دختران جوانی دیده می­ شود که با پسرها دوست می­شوند یا درنقاط خطرناک و غیر معمولی قدم می­زنند که امکان ربودن آن ها زیاد است و بدین ترتیب به طوری خود را در معرض حملات جنسی قرار می­ دهند»^[۵۳].

۶ .میزان خطر:^[۵۴] بزهکاران به هنگام نقشه ارتکاب جرم، میزان خطر و احتمال موفقیت و شکست را در نظر می‌گیرد ^[۵۵] .

به موجب تحقیقاتی که در ارتباط با تجاوزهای جنسی در کشورهای غربی صورت گرفته است، مشخص شده که نزدیک به دو سوم از تجاوزها توسط مرتکبان آشنا (شامل دوستان، آشنایان، عشاق صمیمی و خویشاوندان) ارتکاب یافته است و بر عکس، یک سوم از مرتکبان این جرایم، اشخاص بیگانه بوده اند ^[۵۶].

یافته های یکی از تحقیقاتی که در شهر تهران بر اساس مصاحبه با ۶۵ زن ۱۹ تا ۶۰ ساله انجام شده نشان می‌دهد، مصاحبه شوندگان، قربانیان اصلی جرایم علیه زنان را بانوان و دختران جوانی می دانند که بیش از همه قربانی آزارها و جرایم جنسی هستند. آن ها عوامل فردی نظیر بی احتیاطی و بی ملاحظگی، نوع فعالیت روزمرّه، نوع رفتار و پوشش زنان و دختران جوانی می دانند که بیش از همه قربانی آزارها و جرایم جنسی هستند. آن ها عوامل فردی نظیر بی احتیاطی و بی ملاحظگی، نوع فعالیت روزمره، نوع رفتار و پوشش زنان و دختران را از یک سو و ناکارآمدی و یا نبودن قوانین حمایتی و اجتماعی، عدم آموزش روش های دفاع از خود، در هم ریختگی فضای شهری، وجود مکان های جرم خیز و مخفی نظیر زیرگذرها و معابر تاریک، وجود نابسامانی های اجتماعی و اقتصادی نظیر بیکاری و فقر را در کنار ویژگی های فیزیولوژیک و زیستی، از جمله مهم ترین دلایل قربانی شدن زنان می دانند^[۵۷].

۱۰-۲ – جایگاه زنان بزه­ دیده در طبقه بندی بزه دیده شناختی

شافر^[۵۸] یکی دیگر از بزه دیده شناسانی می‌باشد که در حوزه بزه دیده شناسی نخستین مطالعه ‌کرده‌است^[۵۹]. وی بزه دیدگان را بر اساس میزان مسئولیتشان در ارتکاب جرم به هفت طبقه تقسیم ‌کرده‌است.

زنان بزه دیده در جرایم جنسی را می توان در دو دسته ـ بزه دیدگان محرک و پیش قدم ـ از این طبقه بندی جای داد.

۱ـ بزه دیده محرک: این دسته از بزه دیدگان با بروز رفتار یا حرکاتی موجب جلب توجه بزهکار به سوی خویش می‌شوند و به قول ژان پیناتل، مانند بره ای که گرگ را به سوی خود جلب می‌کنند^[۶۰] .

۲ـ بزه دیده پیش قدم یا فعال: بزه دیده به عمد و با آگاهی، با انجام رفتار و گفتار تحریک آمیز در وقوع بزه دیدگی خویش نقش ایفا می‌کند. زنان بزه دیده در بعضی تجاوزهای جنسی با پوشیدن لباس ها و رفتارها و حرکات تحریک آمیز بزهکار را به سوی خویش جلب می‌نمایند نمونه ای از این دسته از بزه دیدگان می‌باشند^[۶۱].

۱۱-۲ قوانین کیفری کشورهای خارجی برای بزه دیده زن

قانون گذاران کیفری بسیاری از کشورها ‌به این واقعیت جرم شناختی توجه کرده‌اند و زن بودن بزه دیده را تحت شرایط خاص ‌در مورد بسیاری از جرایم از جمله تعرضات جسمانی علیه آن ها از عوامل مشدده دانسته و مجازات بزه کارانی را که بر روی افراد فوق مرتکب جرم می‌شوند تشدید می‌کنند. از جمله ماده ۴۲۲۱ قانون جزای جدید فرانسه (مصوب ۱۹۹۲) که از قتل های در حکم سبق تصمیم نام می‌برد، در بند سوم خود قتل هایی که بر روی افرادی خاص از جمله زن حامله صورت می‌گیرد را به عنوان قتل در حکم سبق تصمیم دانسته است، اگر چه اتفاقی باشد و بدین ترتیب برای مرتکبین چنین قتلی مجازات حبس ابد تعیین ‌کرده‌است. و یا ‌بر اساس ماده ۱۳۲۲۲ از کارافتادگی کم تر از هشت روز زنان در خشونت های خانوادگی یک «جنحه» محسوب می شود در صورتی که قبلاً خلاف محسوب می شد. به طور کلی یک ضمانت اجرای کیفری خیلی سنگین در انتظار عامل خشونت می‌باشد^[۶۲].