شکل ۳-۷: نقاط نشان دهنده عملکرد واحدها و واحدهای تشکیل دهنده مرز کارا
نقاط A,B,C عملکرد برخی از واحدهای تصمیم ­گیری مفروض را نشان می­ دهند این نقاط نمایانگرسطحی از عملکرد هستند که نسبت به بقیه واحدهای تصمیم ­گیری از وضعیت بهتری برخوردار می­باشند. خطوطی که از محور عرض­ها به موازات محور طول­ها به نقطه C و از آنجا به نقطه B و بعد به نقطه A سپس به موازات محور عرض­ها به محور طول­ها وصل می شود مرز کارا را تشکیل می­دهد. از لحاظ ریاضی مرز کارا حد بیرونی داده ­ها می­باشد. واحدهایی که روی مرز کارا قرار ندارند می­توانند با سعی و تلاش به آن مرز برسند ]م-۸۷[. وجه تسمیه تحلیل پوششی داده ­ها نیز که در ارائه بحث خود از مرز کارا استفاده می کند، به دلیل آن است که این مرز تمام داده ­های یک مسئله را پوشش داده و همچون یک پاکت همه را در خود جا می­دهد.
نقاطی که روی مرز کارا قرار دارند عملکرد واحد هایی را نشان می دهند که نسبت به واحد های A,B,C عملکرد ضعیف­تری داشته و کارایی آنها کمتر از ۱۰۰% است. هم واحدهای کارا و هم ناکارا می­توانند عملکرد خود را بهبود ببخشند. چنانچه یکی از این واحدها در تلاش برای بهبود عملکرد خود باشد در آن صورت موضوع حاشیه امنیت کارایی برای سایر واحدها پیش می ­آید. براساس شکل ۳-۸ اگر واحد ناکارای D با حفظ استراتژی، (داشتن استراتژی مشابه، قبل و بعد از بهبود عملکرد) عملکرد خود را بهبود بخشد و به مرز کارا نزدیک شود در آن صورت بروز یکی از حالات الف یا ب از بخش ۳-۳ حتمی است. شکل ۳-۹ حالت الف را نشان می­دهد. در شکل ۳- ۸ و ۳-۹ برای سادگی، نمایش سایر واحدهای ناکارا حذف شده و فقط نقطه متناظر با واحد ناکارای مورد نظر و نقاط روی مرز کارا مشخص شده ­اند.

شکل ۳-۸: ارتقاء عملکرد یک واحد ناکارا با استراتژی ثابت
شکل ۳-۹: واحد ناکارای اولیه با ارتقاء عملکرد، به مرز کارا می­رسد.
چنانچه در شکل ۳-۹ مشخص است، داشتن استراتژی مشابه قبل و بعد از بهبود عملکرد باعث
می شود که واحد مورد نظر( D ) بر روی خط گذرا از مبدأ و نقطه قبلی ( شعاع حامل نقطه D )، ارتقاء عملکرد داشته باشد.
پس از مقداری ارتقاء در عملکرد، واحد ناکارای اولیه به مرز کارا خواهد رسید و کارایی %۱۰۰ پیدا می­ کند. اما همچنان مرز کارا بدون تغییر باقی مانده است. از این نقطه به بعد، با ارتقاء عملکرد واحد قبلا ناکارا، مرز کارا جابجا خواهد شد؛ اگرچه احتمالا و البته تا مرحله­ ای خاص، تمام واحدهایی که قبلا روی مرز کارا بودند، همچنان بر روی این مرز قرار می­گیرند. این مسأله در شکل ۳-۱۰ به نمایش در آمده است.

شکل ۳-۱۰: جابجا شدن مرز کارا با ارتقاء عملکرد واحد محک سنجش
سئوال مهمی که اساس این مدل برآن نهاده شده همین است که به چه دلیل و تا چه زمان، تمام واحدهای قبلا کارا، همچنان کارا خواهند بود؟ براساس تعریف و بنا به خصوصیت مرز کارا، این مرز باید یک شکل محدب نسبت به مبدأ باشد و هیچ نقطه­ای نمی تواند بالای آن قرار گیرد. در شکل ۳-۱۱، نقطه B که متناظر باعملکرد یکی از واحدهای از قبل کارا است همچنان بر روی مرز کارا قرار دارد چرا که، مرز تشکیل شده توسط نمودار قطعه خطی VADBCW یک شکل محدب باقی مانده است. این نکته از آنجا مشخص می­ شود که نقطه D همچنان پایین­تر از امتداد خط BC قرار دارد و این معادل است با اینکه زاویه DBC همچنان یک زاویه کوچکتر از ۱۸۰ درجه است.
_{خروجی دوم
_____________
ورودی
خروجی اول
_____________
ورودی}
V
A
B
C
D
W
O
شکل ۳-۱۱: کارا ماندن تمام واحدهای سابقا کارا، در عین جابجا شدن مرز کارا
چنانچه عملکرد واحد D مطابق شکل ۳-۱۲ باز هم ارتقاء یابد، طوری که از امتداد خط BC فراتر رود، آنگاه واحد B کارایی خود را از دست خواهد داد. واحد B دیگر نمی­تواند بر روی مرز کارا باشد چون در آنصورت نمودار VADBCW محدب نخواهد بود و این خلاف خصوصیت مرز کارا است (زاویه DBC بزرگتر از ۱۸۰ درجه می­ شود). بنابراین واحد B تا زمانی کارا خواهد ماند که واحد D از امتداد خط BC عبور نکرده باشد. به عبارت دیگر تا وقتی واحد D بر شعاع حامل خود پایین تر از امتداد خط BC قرار دارد واحد B در حاشیه امن کارایی است.
_{خروجی دوم
_____________
ورودی
خروجی اول
_____________
ورودی}
V
A
B
C
D
W
O
شعاع حامل نقطه D
شکل ۳-۱۲: واحد سابقا کارای B، کارایی خود را از دست می­دهد.
با این توضیحات، برای یافتن میزان حاشیه امنیت کارایی واحد کارای B نسبت به واحد مورد مقایسه
( D )، لازم است محل تقاطع امتداد خط OD را با امتداد خط BC به دست آورد. اگر نقطه تقاطع، Z نامیده شود (شکل ۳-۱۳)، نسبت پاره خط OZ به پاره خط OD، میزان نسبی پیشرفت عملکرد واحد D را نشان خواهد داد. در واقع حاشیه امنیت کارایی واحد B نسبت به واحد D طبق تعریف، برابر خواهد بود با نسبت پاره خط DZ (تفاضل OZ و OD که مقدار بهبود عملکرد واحد D را نشان می­دهد) به پاره­خط OD که مقدار اولیه عملکرد واحد D را بیان می­ کند.
_{خروجی دوم
_____________
ورودی
خروجی اول
_____________}

1. 1. استعارههای سطح ویژه^[۲۵]: استعارههایی که جزئیات دارند و در سطح مشخص و محدودی به کار گرفته می شوند؛ مثل استعاره های «جدل جنگ است» و «عقاید غذا هستند» ( حسندخت، ۱۳۸۸: ۵۶).

۲-۶٫طرحوارههای تصویری
یکی از مفاهیم اساسی زبان‌شناسی شناختی که نخستینبار به وسیله‌ی مارک جانسون معرفی شد، مفهوم «طرحواره‌ی تصویری» است که هر چند در کتاب‌های معنی‌شناسی شناختی گاهی تحت عناوین مستقل مطرح شده است؛ اما می‌توان آن را زیرمجموعهی استعاره‌ی مفهومی و در واقع بررسی حوزه‌ی مبدأ در استعاره‌ی مفهومی دانست.
به عقیده‌ی لیکاف طرح‌واره‌های تصویری می‌توانند به عنوان حوزه‌های مبدأ در نگاشت‌های استعاری به کار روند. طرح‌واره‌های تصویری ریشه در درک جسمی شده‌ی ما دارند و عینی‌اند. ما با بهره‌گیری از این طرح‌واره‌های عینی می‌توانیم درباره‌ی حوزه‌های انتزاعی صحبت کنیم (راسخ مهند، ۱۳۸۹: ۵۹)؛ به عبارت دیگر، همه‌ی ما در زندگی روزمره براساس فعالیت‌ها و تجربه‌های شخصی، ساخت‌های مفهومی بنیادینی را در ذهن خود پدید می‌آوریم که برای اندیشیدن درباره‌ی موضوعات انتزاعی‌تر به کار می‌روند (راکعی، ۱۳۸۸: ۸۱). در واقع در استعاره‌ی مفهومی، بین یک حوزه‌ی عینی و یک حوزه‌ی انتزاعی نگاشت صورت می‌گیرد. طرح‌واره‌های تصویری می‌توانند بنیان عینی نگاشت‌های استعاری را فراهم کنند. «گویی در این دسته از استعاره‌ها ما با یک اسکلت مفهومی سروکار داریم که اجزای درونی‌اش با بهره گرفتن از حوزه‌ی مقصد پر می‌شود»(حسندخت، ۱۳۸۸:۵۵).

«جانسون با مطرح کردن نظریه‌ی طرح‌واره‌های تصویری به بررسی شناخت جسمی شده پرداخت. اینکه ما در مکانی خاص و با محدودیت‌های مشخصی زندگی می‌کنیم؛ راه می‌رویم؛ می‌خوریم؛ می‌خوابیم و به‌طور کلی هر روز با دنیای اطرافمان و الگوهای آن سروکار داریم، درک این الگوها جسمی شده است؛ یعنی حاصل تعامل جسم ما با آنان است؛ به عنوان مثال می‌بینیم که اگر داخل یک لیوان خالی آب بریزیم، لیوان کم‌کم پر می‌شود و سطح آب بالاتر می‌آید و از روی لیوان سرریز می‌شود. جمله‌های زیر نشان می‌دهند که ما چگونه از این درک عینی و از این مفهوم جسمی شده در درک و بیان مفاهیم انتزاعی بهره می‌بریم:
۱- کاسه‌ی صبرم لبریز شده است. ۲- احمد توی پول غرق شده است» (راسخ مهند، ۱۳۸۹: ۴۲-۴۱).
بنابراین، طرح‌واره‌های تصویری، ساختارهای معنی‌دار و جسمیشده‌‌ای هستند که از راه تجربه‌ی حسی و تعامل ما با محیط پیرامون شکل می‌گیرند (همان: ۴۲).
«بارتلت» -که از پیروان مکتب روانشناسی گشتالت بود- برای نخستینبار اصطلاح «طرحواره» را بهکار برد، در ارائه پاسخ به این پرسش که اطلاعات مربوط به وقایع و رویدادها، چگونه برای کاربردهای بعدی در ذهن ذخیره میشوند؟ به نظر او فهم و به یادآوری، عمدتاً در بافت تجربیات پیشین و با اشاره به اطلاعاتِ مرتبطِ موجود در ذهن، صورت میگیرد. وی واژهی طرحواره را برای ساختار این تجربیات پیشین بهکاربرد (یوسفی راد، ۱۳۸۲: ۴۴)؛ اما در معنیشناسی شناختی، کاربرد واژهی «طرحواره»، به این معناست که طرحوارههای تصویری، حاوی مفاهیمِ تفصیلی و نشانگر جزئیات نیستند، بلکه مفاهیمی کلیشهای هستند که از تجربه های بدنمند پیدا شدهاند(قائمینیا،۱۳۹۰: ۶۵۸). واژهی «تصویر» در اصطلاح طرحوارههای تصویری، با کاربرد آن در روانشناسی در اصطلاح «تجربهی تصویری» برابر است که بر طبق آن تجربه های تصویری هم با تجربه های جهان بیرونی ارتباط دارند و هم از آن نشأت میگیرند. اصطلاح دیگر برای این تجربه «تجربهی حسی» است؛ زیرا از مکانیزم ادراکی حسی ما بر میآید و شامل آن میشود و فقط محدود به سیستم بصری نیست( اوانز و گرین، ۲۰۰۶:۱۷۸).
یکی از این تجربه‌های جسمی شده به قامت مستقیم و عمودی انسان برمی‌گردد. انسان به دلیل داشتن قامت عمودی مفاهیم بالا و پایین را درک می‌کند و این ویژگی، باعث به وجود آمدن طرح‌واره‌ی تصویری بالا- پایین می‌شود. همین طرح‌واره‌ی تصویری می‌تواند باعث درک ما از مفاهیم انتزاعی هم بشود؛ مثلاً تورم بالا رفته است (راسخ مهند، ۱۳۸۹: ۴۲-۴۲).
به اعتقاد جانسون (۱۹۸۷: ۲۹) طرحوارهها به دو صورت به مفاهیم انسجام میبخشند:
الف ـ تجربیات حسی و حرکتی را در ساختاری یکپارچه وارد میکنند.
ب ـ طرحوارههای تصویری در فرایند شکلگیری استعارهها از گسترهی تجربیات فیزیکی به حوزه های انتزاعی فرافکنی میشوند.
۲-۶-۱٫ ویژگیهای طرحوارههای تصویری
طرح‌واره‌های تصویری ویژگی‌های مهمی دارند:
۱٫ طرح‌واره‌های تصویری از لحاظ منشأ پیش‌مفهومی‌اند و به‌طور مستقیم در تجربه‌ی بدنی ریشه دارند.
۲٫ طرح‌واره‌های تصویری فی‌نفسه معنادار هستند؛ یعنی پیامدهای قابل پیش‌بینی دارند. فرض کنید لیوان آبی را به طرف چپ و راست تکان دهیم، با این کار، کنترل نیرو- پویایی خاصی را که لیوان بر آب دارد و از ریختن آن جلوگیری می‌کند، تغییر می‌دهیم. نیرو- پویایی مورد نظر که در این طرح‌واره‌ی ظرفیت مشاهده می‌شود، در زبان نیز انعکاس می‌یابد. «وندلویز» این نکته را با مثالی توضیح می‌دهد. به دو جمله‌ی زیر توجه کنید: الف. لامپ در سرپیچ قرار دارد. ب.بطری در سربطری قرار دارد. جمله‌ی الف عادی و قابل قبول و جمله‌ی ب غیرقابل قبول است؛ در صورتی که حرف «در» در هر دو جمله رابطه‌ی ظرفیت را نشان می‌دهد. به نظر وندلویز وجود رابطه‌ی مکانی به تنهایی برای کاربرد «در» کفایت نمی‌کند، بلکه عامل نیرو- پویایی نیز در کار است. در جمله‌ی الف سرپیچ نیرویی را بر لامپ اعمال می‌کند و آن را در موقعیت ثابتی نگه می‌دارد؛ اما در جملهی ب، بطری سربطری را در وضعیت ثابتی نگه میدارد. بنابراین، در طرحوارهی ظرفیت، عامل نیروپویایی هم نقش دارد. این نکته نشان میدهد که معرفت ما به پیامدهای طرحوارههای تصویری درکاربرد حرف «در» تأثیر میگذارد. بنابراین، در طرح‌واره‌ی تصویری پیامدهای قابل پیشبینی وجود دارد.
۳٫ طرح‌واره‌های تصویری با صورت‌های ذهنی یکی نیستند. وقتی چشمان خود را می‌بندیم و کسی یا چیزی را به خاطر می‌آوریم، صورت ذهنی- و نه طرح‌واره‌ی تصویری- از او داریم. صورت‌های ذهنی، محصول فرایند شناختی آگاهانه‌ای هستند که جزئیات بیش‌تری را نشان می‌دهند و از یادآوری حافظه‌ی تصویری پیدا می‌شوند؛ ولی طرح‌واره‌های تصویری سرشت انتزاعی و کلی دارند و از تجربه‌ی بی‌وقفه‌ی بدنی پیدا می‌شوند. نمی‌توانیم آن‌ ها را صرفاً با بستن چشمان خود به یاد بیاوریم، بلکه فعالیت‌های دیگری را هم باید انجام بدهیم.
۴٫ طرح‌واره‌های تصویری چند وجهی هستند و از انواع متفاوت تجارب حسی گرفته می‌شوند.
۵٫ طرحوارههای تصویری تعاملیاند؛ یعنی حاصل ارتباط جسمی ما با دنیای اطرافاند؛ مثلاً در طرحوارهی قدرتی این ویژگی را به خوبی میتوان مشاهده کرد. ما قدرت را در تعامل با دنیای اطراف خود درک میکنیم. وقتی میخواهیم سنگ بزرگی را از سر راه بر داریم یا ماشینی را هل دهیم، مفهوم تعاملی بودن قدرت را متوجه میشویم.
۶٫ طرح‌واره‌های تصویری قابلیت تبدیل شدن از یک طرحواره به طرحوارهای دیگر را دارند؛ مثلاً فرض کنید در فاصلهای از یک گلهی گاو قرار دارید، به گونهای که میتوانید تک تک آنها را ببینید. در این حالت طرحوارهی تصویری قابل شمارش است. اما اگر از گله دور شوید و دیگر تکتک گاوها را نبینید، به طرحواره تصویری توده میرسید. در این حالت یک طرحوارهی تصویری به طرحوارهی دیگری تبدیل شده است. طرحوارههای قابل شمارش و توده در زبان نیز خود را نشان میدهند؛ مثلاً در جملهی الف آب به عنوان توده تصویر سازی شده است و در جملهی ب به صورت قابل شمارش و احتمالاً در اشاره به یک یا چند ظرف آب به کار رفته است: الف. آب در رودخانه کم شده است. ب. آبها را ریختی (اوانز و گرین ، ۲۰۰۶ :۱۸۷-۱۷۹ ؛ قائمی نیا ، ۱۳۹۰ :۶۱-۵۷ و راسخ مهند، ۱۳۸۹ :۴۶-۴۳).
۲-۶-۲٫ انواع طرحوارههای تصویری
در تعریف طرح‌واره‌های تصویری گفته شده که فعالیت روزانه‌ی انسان موجب پدید آمدن ساخت‌های مفهومی بنیادینی می‌شود که برای اندیشیدن درباره‌ی امور انتزاعی به کار می‌روند. این تجربیات موجود در ذهن به زبان انتقال داده شده و در قالب طرح‌واره‌های تصویری نمود می‌یابند. نکته این جاست که باتوجه به اینکه جانسون برای تشخیص این طرح‌واره‌ها ملاکی به دست نداده است، می‌توان براساس تجربیات فیزیکی بی‌شمار انسان در جهان، به تعداد نامحدودی از این طرح‌واره‌‌ها دست یافت. در مقالات و پایان‌نامه‌های مرتبط با این موضوع، طرح‌واره‌های متعددی چون طرح‌وارهی لباس، طرح‌وارهی‌ مکان، طرح‌وارهی‌ رنگ و… مطرح شده که اغلب جزئی هستند، اما محققان علوم شناختی تقسیمبندیهای مختلفی از طرحوارههای تصویری ارائه کردهاند ؛ بدین قرار:
تقسیمبندی مارک جانسون: طرحوارهی حجمی، طرحوارهی حرکتی، طرحوارهی قدرتی (صفوی، ۱۳۸۲: ۶۹-۶۸).
تقسیمبندی مارک ترنر: طرحوارهی حجمی، طرحوارهی حرکتی، طرحوارهی توازن، طرحوارهی تقارن، طرحوارهی نیرو ـ پویایی (ترنر ، ۱۹۹۶ :۳۰-۲۷).
تقسیمبندی اوانز و گرین :
۱٫طرحوارهی فضایی^[۲۶]: بالاـپایین، جلوـعقب، چپـ راست، نزدیکـدور، مرکزیـپیرامونی.
۲٫طرحوارهی ظرفی: ظرف، درونـبیرون، سطح، پر ـ خالی.
۳٫طرحوارهی جابهجایی یا حرکتی: مقدار حرکت، مبدأ ـ مسیر ـ مقصد.
۴٫ .طرحوارهی تعادل^[۲۷]: تعادل محوری، تعادل دو کفه ترازویی، موازنه، تعادل نقطه محور.
۵ .طرحوارهی قدرتی: اجبار، سد، نیروی متقابل، انحراف جهت، رفع مانع، توانایی، جذب.
۶٫ طرحوارهی پیوستگی^[۲۸]: ممزوج شدن، مجموعه، جزء و کل .
۷٫ طرحوارهی اینهمانی^[۲۹]: نگهداری، روی چیزی قرار گرفتن.
۸٫ طرحوارهی وجودی^[۳۰]: چرخه، فضای کراندار، فرایند، شیء (اوانز و گرین ، ۲۰۰۶ : ۱۹۰).
در این پژوهش، غزلیات سعدی و حافظ بر اساس سه طرحوارهی حجمی، حرکتی و قدرتی بر مبنای نظر جانسون و اوانز و گرین مورد بررسی قرار میگیرند. اوانز و گرین در تقسیمبندی خود طرحوارههای سهگانهی مطرح شده از سوی جانسون را کاملتر معرفی کرده و عنوان «طرحوارهی حرکتی» را به «طرحوارهی جابهجایی» تغییر دادهاند که به نظر میرسد طرحوارهی حرکتی عنوان جامعتری باشد. درترجمهی اصطلاحات طرحوارهها در زبان فارسی، آشفتگیهای فراوانی به چشم میخورد؛ مثلاً طرحوارههای «حجمی» را به «ظرفبودگی»، «قدرتی» را به «نیرو» و «حرکتی» را به «راه» ترجمه کردهاند. دلیل انتخاب این سه طرحواره آن است که بسیار بیشتر از دیگر طرحوارهها کاربرد دارند و در ذیل به معرفی آنها پرداخته خواهد شد.
۲-۶-۲-۱٫ طرحوارهی حجمی
به اعتقاد جانسون، انسان از طریق تجربه‌ی قرار گرفتن در اتاق، تخت، غار، خانه و دیگر مکان‌هایی که دارای حجم بوده و می‌توانند نوعی ظرف تلقّی شوند و نیز قرار دادن اشیا در مکان‌هایی که از حجم برخوردارند، بدن خود را مظروفی در نظر گرفته که می‌تواند در ظرف‌های انتزاعی قرار بگیرد. جانسون طرح زیر را به دست می‌دهد:

جمله‌هایی مانند «رفته تو فکر» و «توی همین حال خوش بمان» نشان می‌دهد که فارسی‌زبانان برای «فکر» و «حال خوش» نوعی طرحواره‌ی حجمی در نظر گرفته‌اند (صفوی، ۱۳۸۳: ۳۷۵-۳۷۴). به عقیده‌ی لیکاف درک معانی این جمله‌ها براساس فرافکنی استعاره‌ای صورت می‌پذیرد که در آن طرح‌واره‌ی تصویری حجم به حوزه‌ی مفهومی انتزاعی مانند حالت کشیده می‌شوند. نتیجه‌ی این امر استعاره‌ی مفهومی «حالت‌ها حجم هستند» می‌شود (راسخ مهند، ۱۳۸۹: ۳۵).
طرحوارهی حجمی یا «طرحوارهی ظرف و مظروف دارای مجموعهای از استلزامات و ویژگیهای منطقی است که عبارتند از:

1. 1. تجربهی ظرف شامل حفاظت یا مقاومت در برابر نیروهای خارجی است (عینکی که درون جعبه است در برابر ضربات و نیروهای خارجی محافظت میشود).

1. 1. ظرف نیروهای درون خود را محدود میکند (شخصی که درون اتاقی است حرکاتش هم دچار محدودیتهایی میشود).

1. 1. به دلیل مهار نسبی نیروها، شیئی که داخل ظرف قرار دارد؛ ثبات مکانی نسبیای را به دست میآورد.

1. 1. این ثبات مکانی به این معناست که شیء درون ظرف از دیدگاه یک مشاهده کننده یا قابل دسترسی یا غیر قابل دسترسی است و ممکن است قابل رؤیت باشد یا توسط ظرفِ خود، غیر قابل رؤیت شود.

1. ظرفها دارای شرایط تضمین میباشند. اگر الف درون ب باشد و ب درون ج باشد، آنگاه الف درون ج است»( جانسون،۱۹۸۷: ۱۱۴).

حکمت، گفتار و کردار بر وفق حق و حقیقت است. بنا به تعریف راغب، حکمت، رسیدن به حق بواسطه علم وعقل است و به قول طبرسی آنچه که تو را به امر حق که باطلی در آن نباشد واقف سازد._{( حسینی دشتی، سید مصطفی،۱۳۷۶،ج۴،ص۶۰۶)}
حکمت، علمی است که میتوان با آن، هم در حیطه اندیشه و هم در حیطه عمل، به واقع و حق نایل شد._{(باقری خسرو،۱۳۹۰،ص۲۰۷)}
در قرآن کریم بارها از حکمت سخن به میان آمده است: وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ _{(بقره-۱۲۹)} و آنها را کتاب و حکمت بیاموزد.
وَلَقَدْ آتَیْنَا لُقْمَانَ الْحِکْمَهَ _{(لقمان-۱۲)} ما به لقمان حکمت دادیم.
یُؤتِی الْحِکْمَهَ مَن یَشَاء وَمَن یُؤْتَ الْحِکْمَهَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرًا کَثِیرًا _{(بقره-۲۶۹)} خدا دانش و حکمت را به هر کس بخواهد و شایسته بداند میدهد؛ و به هر کس دانش داده شود، خیر فراوانی داده شده است.
و باز میفرماید وَالقُرآنِ الحَکیِم _(یس،۲) و خداوند نیز، کتاب و حکمت را در کنار هم، بر پیامبر نازل کرده است.
ادْعُ إِلِى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَهِ وَالْمَوْعِظَهِ الْحَسَنَهِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ _{(نحل،۱۲۵)}
با حکمت و اندرز نیکو، به راه پروردگارت دعوت نما؛ و با آنها به روشی که نیکو است، استدلال و مناظره کن.
شکّی نیست که انسان موجودِ متفکری است یعنی نحوه تفکر او در رفتار او اثر تعیین کننده ای دارد. به عبارت دیگر، رفتار انسان متاثر از اندیشه اوست و بر همین اساس قرآن بر روی تعقّل و تفکّر تکیه میکند. همچنین از آنجا که مراتب درک و تعقّل انسان ها متفاوت است، خدا در قرآن در برخورد فکری بر اساس درجات فکری انسان ها تاکید میفرماید و میتوان نتیجه گرفت که از نظر کلام وحی، انسان ها بر دو دسته اند:
گروهی هستند که از استدلالات عقلیِ متکی بر مقدمات عقلی تاثیر میپذیرند. از آنجا که استدلال عقلی از استحکام بیشتری برخوردار است، قرآن کریم از این شیوه، به حکمت و راه محکم و استوار تعبیر میکند.
گروهی بیشتر تحت تاثیر مسائل عاطفی هستند و با ایجاد زمینه محبت و موعظه میتوان آنها را به راه راست هدایت نمود. قرآن کریم از این روش به موعظه حسنه تعبیر نموده است.
در اتمام آیه شریفه بالا به شیوه برخورد با افکار گوناگون اشاره و آن را جدال احسن یا گفتمان نیکو معرفی مینماید. این جدال احسن، چه بر محور عقلانیت و چه بر اساس مسائل عاطفی و اخلاقی باشد، بیشترین تاثیر را بر جامعه دارد و از آنجا که این شیوه طرفداران زیادی دارد، از حساسیت بیشتری برخوردار است و کسی که وارد این صحنه میشود باید از معلومات کافی برخوردار باشد.
بدیهی است که تحقیق، اندیشه و فکر در مطالب باعث رونق حکمت در آدمی میشود و در اهمیت حکمت همین بس که اگر کسی به مدت چهل شبانه روز بخاطر خدا ایمانش را خالص گرداند، خداوند به وی بینشی عطا می کند که درد و درمان خویش را بشناسد و درهای حکمت را به روی او باز میکند و زبانش به حکمت جاری میشود.
۲-۳-۳- اصل تدبّر:
تدّبر، نظر در عواقب امور و عاقبت اندیشی است. در آیین تربیتی اسلام تلاش بر این است که آدمیان اهل تدبر بار آیند و از ظواهر امور عبور کنند و عاقبت اندیش شوند. انسانی که اهل تدبر نیست در ظواهر هستی میماند و راه به حقیقت عالم نمی برد. این عدم تدبر در تمامی زندگی و رفتار انسانی تاثیر میگذارد.
سفارش شده قبل از اینکه سخنی بگوئید و عملی انجام دهید، تدّبر کنید و عاقبت کار را در نظر بگیرید. امام علی i میفرماید: همانا زبان مومن در پس دل اوست و دل منافق در پس زبان اوست، زیرا مومن چون بخواهد سخنی بر زبان آرد، در آن تدبر نماید؛ اگر نیک باشد، اظهار کند؛ و اگر بد باشد، پنهانش دارد، ولی منافق آنچه بر زبانش بیاید میگوید و پیش از آن نمی اندیشد که چه به سود او و چه به زیان اوست._{(نهج البلاغه- خطبه۱۷۶)}
۲-۳-۴- اصل کرامت:
کرامت به معنای بزرگواری و نزاهت از پستی و فرومایگی و برخورداری از اعتلای روحی است. خداوند تبارک و تعالی انسان را مفتخر به آفرینشی کریم کرده است تا در زمینه کرامت نفس به کمالات الهی دست یابد.
وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَ.. .(اسراء-۷۰) ما آدمیزادگان را گرامی داشتیم.
مقام انسان، از بسیاری از موجودات برتر است؛ اگر انسان در مسیر کمالی که خداوند پیش روی او قرار داده، حرکت کند به مقامی می رسد که از فرشتگان بالاتر قرار می گیرد، ولی اگر شهواتش بر عقلش غالب گردد، از حیوانات هم پست تر می شود.
امام علی i میفرماید: وَ اَکرِم نَفسَکَ عَن کُلَّ دَنِیَّهٍ وَ اِن سَاقَتکَ اِلی الرَّغَائِبِ، فَاِنَّکَ لَن تَعتَاضَ بِمَا تَبذُلُ مِن نَفسِکَ عِوَضاً _{(نهج البلاغه- نامه ۳۱)} نفس خود را از هر گونه پستی بازدار، هر چند تو را به اهدافت رساند، زیرا نمی توانی به اندازه آبرویی که از دست میدهی بهایی به دست آوری.
انسان کریم، خدایی را که کریم ترین است و کرامت موهبت اوست نافرمانی نمی کند و گوهر کرامت را به معصیت نمی آلاید.
حضرت علی i در خصوص گرامی داشتن نفس از آلوده نشدن به هر گونه گناه میفرماید: «مَن کَرُمَت عَلَیهِ نَفسُهُ هَانَت عَلَیهِ شَهَوَاتُهُ» _{(نهج البلاغه، حکمت۴۴۹)} کسی که خود را گرامی دارد، هوی و هوس را خوار شمارد.
۲-۳-۵- اصل عزّت:
مقصود از این اصل آن است که باید انسان مکرم را عزیز داشت و مایه های عزّت نفس او را فراهم آورد. خداوند خود چنین میکند و خود را متکفّل تدبیر و بر آوردن نیازهای انسان میداند. یکی از اوصاف خداوند رَبُّ العِزّه _{(صافات،۱۸۰)} است و این وصف نشانگر آن است که خداوند مالک و صاحب عزّت و هم تدبیرگر عزّت و عزّت پرور است.
عزّت آدمی در راستای همان کرامت او و حاصل آن است. هر گاه مایه کرامت او یعنی عقل به راه شکوفایی در آید، وی در پرتو آن، از فرو لغزیدن در ضلالت مصون می ماند و این مصونیت که همان تقوای الهی است، مایه عزتش می گردد.
اصل عزت از مهم ترین و بنیادی ترین اصول تربیتی است، زیرا اساس تربیت بر عزت است و اگر فرد با عزت تربیت شود به حالتی دست مییابد که در هر اوضاع و احوالی راست و استوار است.
عزت، حالتی است که نمی گذارد شخص مغلوب کسی گردد و شکست بخورد. از جمله صفات ایزد متعال «عزیز» است و آن حضرت همواره شکست ناپذیر بوده و بر همه چیز غلبه دارد. در تعالیم دین مبین اسلام تاکید گردیده که عزت مخصوص خداوند و اولیای او و مومنین است:
وَلِلَّهِ الْعِزَّهُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ _{(منافقون-۸)}
در حالی که عزت مخصوص خدا و رسول او و مومنان است.
بنابر این، «عزت» در اصل از آن خداوند متعال و پس از او، از آن مومنان است؛ پس هر که خواهان عزت است فقط باید از خدا بخواهد و با رفتن به درگاه این و آن و خود را خوار و ذلیل کردن عزت حاصل نمی گردد. امروزه متاسفانه بعضی گمان میکنند عزت نزد غرب و غربیان است و به اشتباه به سراغ آنان میروند و خود را به بهانه کسب عزت، چه ارزان میفروشند.
« مَن کَانَ یُرِیدُ الْعِزَّهَ فَلِلَّهِ الْعِزَّهُ جَمِیعًا»_{(فاطر-۱۰)} هر که بزرگی و ارجمندی خواهد، پس[بداند که] بزرگی و ارجمندی همه از آن خداست.
پس هر که از راه بندگی خدا عزت جوید، به عزت حقیقی رسد و خداوند او را استوار، نفوذ ناپذیر، راسخ و شکست ناپذیرسازد؛ و این سنت اوست، چنان که امام علی i میفرماید:
«فَاِنَّهُ جَلَّ اسمُهُ قَد تَکَفَّلَ بِنَصرِ مَن نَصَرَهُ وَ اِعزَازِ مَن اَعَزَّهُ» _{( نهج البلاغه- نامه۵۳)} خداوند که بزرگ است نام او، یاری هر که او را یاری کند پذیرفته است و عزتبخشی هر که او را عزیز دارد بر عهده گرفته است.
بنابر این میتوان گفت که انسان با تربیت الهی به عزت حقیقی دست مییابد و محکم و نفوذ ناپذیر و راست قامت میشود؛ و این بهترین اصل و اساس در تربیت است.
در تعالیم اسلام، راه های بدست آوردن عزّت را چنین برشمرده اند:
رعایت تقوا و پرهیز کاری.
رعایت حسن خلق با مردم.
بندگی خداوند.
دوری از معصیت و گناه و طاعت خدا.
ترک سخنان بیهوده و لغو.
صبر بر معصیت و گناه.
فرو بردن خشم.
قناعت ورزی.
رعایت انصاف با مردم.
در سایه امامت و ولایت به سربردن.

۴-۳-۱- آزمون فرضیه ­های پژوهش
۴-۳-۱-۱- فرضیه اول
بین بیان ژن ویسفاتین بافت چرب احشایی گروه کنترل و گروه بلافاصله پس از تمرین، بعد از یک جلسه تمرین هوازی حاد تفاوت معنی‌داری وجود ندارد.
با توجه به تصویر ژل الکتروفورز و جدول زیر کاملاً مشخص است که بیان ژن ویسفاتین بافت چرب در موش‌های گروه بلافاصله تفاوت معنی‌داری با موش‌های گروه کنترل ندارد. بررسی نیمه‌کمی باندها با بهره گرفتن از نرم‌افزار UVITEC انجام و نسبت بیان ژن ویسفاتین به بیان ژن بتا اکتین محاسبه گردید.
نمودار ۴-۱- درصد بیان ژن ویسفاتین بافت چرب نسبت به بتا اکتین در هر یک از نمونه­های کنترل و کشتار بلافاصله پس از تمرین
جدول ۴-۳- نتایج آزمون تی مستقل در گروه‌های کنترل و بالافاصله پس از تمرین

با بهره گرفتن از آزمون تی مستقل مشخص شد که اختلاف معنی‌داری در بیان ژن ویسفاتین گروه‌های بلافاصله پس از تمرین و گروه کنترل وجود ندارد (۸۷۵/۰=p، ۴۴۴/۰=F، ۱۶۳/۰ - = t) (جدول ۴-۳).
نمودار ۴-۲- درصد بیان ژن ویسفاتین نسبت به بتااکتین گروه بلافاصله در مقایسه با گروه کنترل
چنانچه از جدول بالا مشخص است فرض صفر، پذیرفته می­ شود. به عبارت دیگر اختلاف معنی‌داری در بیان ژن ویسفاتین گروه‌ بلافاصله پس از تمرین و گروه کنترل وجود ندارد.
۴-۳-۱-۲- فرضیه دوم
بین بیان ژن ویسفاتین بافت چرب احشایی گروه کنترل و گروه ۴ ساعت پس از تمرین، بعد از یک جلسه تمرین هوازی حاد تفاوت معنی‌داری وجود ندارد.
با توجه به تصویر ژل الکتروفورز و جدول زیر کاملاً مشخص است که بیان ژن ویسفاتین بافت چرب در موش‌های گروه ۴ ساعت پس از تمرین تفاوت معنی‌داری با موش‌های گروه کنترل دارد. بررسی نیمه‌کمی باندها با بهره گرفتن از نرم‌افزار UVITEC انجام و نسبت بیان ژن ویسفاتین به بیان ژن بتا اکتین محاسبه گردید.
نمودار ۴-۳- درصد بیان ژن ویسفاتین بافت چرب نسبت به بتا اکتین در هر یک از نمونه­های کنترل و کشتار ۴ ساعت پس از تمرین
جدول ۴-۴- نتایج آزمون تی مستقل در گروه‌های کنترل و ۴ ساعت پس از تمرین

چاقی و اضافه وزن فاکتورهای خطر اصلی بیماریهای مثل دیابت نوع دو، بیماری کرونر قلب، اختلالات خواب، سرطان و بیماری کبد چرب غیر الکلی(NAFLD^[40]) واستیتوهپاتیت غیر الکلی(^[۴۱]NASH) هستند. مشخص شده کهNAFLD و NASH بطور غالبی با مقاومت به انسولین که معمولا در افراد چاق یافت می شود مخصوصا آنهایکه تجمع چربی احشایی زیادی دارند در ارتباط است. بنابراین مطالعات زیادی برای بررسی اثر کاهش وزن روی NAFLD وNASH انجام شده اند. وانگ^[۴۲] وهمکاران مروری در مورد این مطالعات انجام داده اند ونشان داده اند که بهبودی کلی در مقیاسهای برونده کبدی حاصل شده است. بنابراین کاهش وزن منجر به بهبودی سلامتی بیولوژیک(کاهش مقادیر آمینو ترانسفرازها) و رادیولوژیک(کاهش درجه کبد چرب که توسط تکنیک اولتراسوند سنجیده شده) و هیستولوژیک(کاهش در ستیتوسیس، نکروز و التهاب پورتال) می شود. با این وجود در دو مطالعه که در این پژوهش بررسی شده اند گزارش شده که هیستولوژی کبد(شیوع بالای هپاتیت لوبولی ملایم تا افزایش فیبروز پورتال) که در بیمارانیکه کاهش وزن سریع داشته اند بعد از اجرای عمل باریاتریک بدتر شده است. پژوهشگران دیگر گزارش کرده اند که افزایش ناپایدار در آنزیمهای کبدی در جریان هفته های آغازین رژیم غذایی کم کالری بوجود آمده است. بهبودی در آنزیمهای کبدی در جریان کاهش وزن توسط بعضی از پژوهشگران گزارش شده اما پژوهشگران دیگر به طور مثبتی بهبودی آشکاری را در خصوصیات رادیولوژیک و هیستولوژیک کبدی را گزارش نکرده اند(Gasteyger et al,2008,1141-7).

گاستیگر^[۴۳] و همکاران اثر هشت هفته کاهش وزن ایجاد شده بر اثر رژیم غذایی روی تغییرات آنزیمهای کبدی در آزمودنیهای چاق را بررسی کردند و گزارش کردند که تغذیه کم کالری به کاهش متوسط۱/۱۲ کیلوگرم با دامنه(۷/۷-۹/۲۷کیلو گرم) منجر می شود. مهم ترین یافته های آنها این بود که غلظت AST و ALT به طرز پایداری در مردان کاهش یافته است در حالیکه افزایش معنی دار گذرای در این آنزیمها را در اثر اجرای رژیم غذایی کم کالری در زنان را گزارش کردند. همچنین به طور معنی داری کاهش GGT در مردان بعد از رژیم غذایی کم کالری گزارش شده اما در زنان تغییری در این آنزیم ایجاد نشده است. همچنین تغییرات معنی داری در ALP بعد از رژیم غذایی کم کالری گزارش نشده است. همچنین آنها افزایش معنی داری را بعد از رژیم غذایی کم کالری از لحاظ آماری در بیلی روبین کل در هر دو جنس مشاهده کردند(Gasteger et al,2008,1141-7).
آندرسن^[۴۴] و همکاران اثرات کاهش وزن ایجاد شده بر اثر تغذیه خیلی کم کالری را در ۴۱ آزمودنی خیلی چاق(۳۵ زن و۶ مرد) را مطالعه کردند آنها از کبد و قلب بعد از اتمام دوره رژیم غذایی نمونه برداری کردند. متوسط فاصله زمانی بین این دو دوره نمونه گیری ۲۶۱ روز بوده است(دامنه بین ۶۸۱-۱۲۷روز) ومیانگین کاهش وزن ۳۴ کیلوگرم با دامنه(۶/۸۸-۴/۱۷ کیلوگرم) بود. این پژوهشگران مشاهده کردند که افزایش معنی داری در التهاب پورتال ایجاد شده است. با این وجود آنها گزارش کردند که تغییرات بیوشیمیایی درمتغییرهای(AST، ALP، LDH و بیلی روبین) با تغییرات هیستولوژیکی همبستگی نداشته است(Andersen et al,1991,224-9).
۲-۳-۲- تاثیر تمرینات هوازی روی عملکرد کبد
داودی وهمکاران اثر هشت هفته تمرینات استقامتی را بر روی پارانشیم کبد و آنزیمهای آن در مردان مبتلا به بیماری کبد چرب غیر الکلی بررسی کردند و بعد از اتمام دوره بررسی گزارش کردند که سطوح آنزیمهای کبدی ALT وAST و میزان پارانشیم کبدی کاهش داشته است. آنها نتیجه گیری کردند که تمرین هوازی منظم می تواند روش درمانی مناسبی برای کنترل و مراقبت از بیماران کبد چرب باشد(داودی وهمکاران،۱۳۹۱،۹۰-۸۴).
رحیمی وحسینی تاثیر سه ماه برنامه تمرین هوازی به همراه اصلاح رژیم غذایی و تمرین هوازی به تنهایی را روی سطوح آنزیمهای کبدی و نیمرخ لیپیدی زنان چاق مبتلا به دیابت بررسی کردند و نتایج آنها نشان داد که در مقادیر ALT و AST تفاوت معنی داری در گروه های تمرین هوازی و تمرین هوازی به همراه رژیم غذایی حاصل نشده است(رحیمی، حسینی،۱۳۹۲).
نصیری زاد و خسروی اثر تعاملی یک دوره تمرین استقامتی و یک جلسه تمرین وامانده ساز را بر میزان آنزیمهای آسپارتات آمینو ترانسفراز و آلانین آمینو ترانسفراز پلاسما در موشهای صحرایی را بررسی کردند. نتایج این پژوهش نشان داد که افزایش فعالیت آنزیمهای AST وALT بدنبال تمرین وامانده ساز رخ داده است. همچنین افزایش معنی داری در سطوح فعالیت این آنزیمها در موشهای گروه تمرین استقامتی و تمرین استقامتی به همراه یک وهله تمرین وامانده ساز نسبت به گروه کنترل مشاهده شده است(نصیری زاد و خسروی،۱۳۸۹،۹۴-۸۱).
نظری^[۴۵] وهمکاران پاسخ آنزیمهای کبد را به تمرین هوازی کوتاه مدت در آزمودنیهای غیر فعال انسان بررسی کردند و نشان دادند که AST وALP به طور معنی داری بعد از تمرین افزایش می یابند اما آنزیم ALT تغییر معنی داری نشان نداده است(Nazari et al,2014,1-4).
اثر هشت هفته تمرینات شنا روی آنزیمهای کبدی وشاخص های هماتولوژیک در زنان جوان توسط بیژه^[۴۶] و همکاران بررسی شدند. آنها تغییرات معنی داری را در آنزیمهای کبدی را گزارش نکردند(Bijeh et al,2013,123-128).
رضایی شیرازی^[۴۷] و همکاران اثر یک برنامه تمرین هوازی را به مدت هشت هفته روی سلامتی عمومی و آنزیمهای کبدی در زندانیان بررسی کردند. آنها تغییرات معنی داری را در آنزیمهای کبدی بعد از اتمام دوره مداخله گزارش نکردند(Rezaeeshirazi et al,2011,1191-1194).
جون یو^[۴۸] و همکاران اثرات دوی فوق ماراتن را روی پارامترهای بیوشیمیایی و هماتولوژیک در ورزشکارانی که دست کم فاصله ۱۰۰ کیلومتر را دویدند قبل و بلافاصله بعد از دویدن و دو روز و نه روز بعد از دویدن را بررسی کردند. تستهای عملکرد کبد در این ورزشکاران نشان داد که بیلی روبین کل بلافاصله بعد از اتمام دویدن افزایش معنی داری می یابد اما دو روز بعد به سطوح نرمال برگشته است. همچنین غلظت آلبومین بعد از دویدن بدون تغییر مانده اما دو روز بعد از دویدن به طور معنی داری کاهش یافته است. آنها گزارش کردند سطوح آنزیمهای AST وALPوAST به طور معنی داری در پایان مسابقه بالا بوده و بعد از دو روز ALT به وضعیت قبل از مسابقه برگشته است. علاوه براین AST در دو روز بعد از دویدن کاهش یافت و این کاهش تا روز نهم نیز ادامه داشته است. همچنین ALT حتی دو روز بعد از دویدن افزایش یافته و در روز نهم به حالت عادی برگشته است. گاما گلوتامیل ترانسفراز بعد از اتمام دویدن بدون تغییر بوده است(June wu,2004,2711-2719).
میر^[۴۹] وهمکاران اثر هشت هفته تمرینات هوازی را بر روی آنزیمهای کبدی در افرادیکه از بیماری کبد چرب غیر الکلی رنج می بردند بررسی کردند و نتایج آنها نشان داد که تمرینات هوازی به کاهش معنی دارALT و AST منجر می شود(Mir et al,2012,189-1901).
۲-۳-۳- تاثیر تمرینات مقاومتی روی عملکرد کبد
تغییرات در شیوه زندگی به عنوان اساس مدیریت بیماری کبد چرب غیر الکلی و بهبود عملکرد کبد مورد ملاحظه است. مداخلات شیوه زندگی نشان داده است که در اثر کاهش وزن مارکرهای لیپید کبدی و کنترل متابولیکی کاهش می یابند، با این وجود کاهش وزن مشکل است و حفظ آن نیز دشوار است. تمرینات ورزشی و فعالیت بدنی در بهبود عملکرد کبد قویا اثر گذار هستند. به طوریکه نتایج مطالعات نشان داده است که افزایش فعالیت بدنی با کاهش سطوح چربی کبدی همراه است. همچنین مشخص شده که تمرینات مقاومتی با کاهش سطوح چربی کبدی ارتباط دارند.
در مقایسه با تمرینات هوازی تمرینات مقاومتی تقاضای قلبی تنفسی کمتری می خواهند و اثرات متابولیک مشابهی را نیز بر جا می گذارند. هالسورث^[۵۰] و همکاران اثر تمرینات مقاومتی را بر تغییرات چربی کبدی و میانجیگرهای آن در بیمارانی که کبد چرب غیر الکلی داشتند بررسی کردند. نتایج آنها نشان داد که تمرینات مقاومتی چربی کبد را مستقل از کاهش وزن در بیماریکه کبد چرب دارند کاهش می دهد. همچنین بهبود در اکسایش چربی مستقل از کاهش وزن نیز در این بیماران حاصل می شود(Hallsworth et al,2011,).
دامور^[۵۱] و همکاران اثر تمرین مقاومتی فزاینده را روی چربی کبد در بیمارانی که کبد چرب غیر الکلی داشتند بررسی کردند. آنها بعد از ۱۲ هفته تمرینات فزاینده مقاومتی که هر جلسه به مدت ۴۰ دقیقه انجام می شد و سه بار در هفته تکرار می شد، تغییرات معنی داری را در تستهای عملکرد کبد(بیلی روبین کل، AST،ALT و ALP) را گزارش نکردند اما آنها بیان کردند که تغییرات معنی داری در چربی کبدی بوجود آمده است(Damor et al,2014,114-124).
سلنتز^[۵۲] وهمکاران اثرات تمرین هوازی را در مقابل تمرینات مقاومتی روی ذخایر چربی کبد و احشایی، آنزیمهای کبدی و مقاومت به انسولین در افراد بزرگسال دارای اضافه وزن بررسی کردند. آنها گزارش کردند که تمرینات مقاومتی تغییرات معنی داری را در سطوح آنزیمهای ALT و چربی کبد ایجاد نکرده است اما تمرینات هوازی و تمرینات ترکیبی مقاومتی هوازی باعث کاهش معنی دار سطوح آنزیمی ALT شده است(Slentz et al,2011,1033-1039).
باسچی^[۵۳] وهمکاران اعلام کردند که هم تمرینات مقاومتی و هم تمرینات هوازی مقدار چربی کبدی را در آزمودنیهای که دیابت نوع دوم به همراه بیماری کبد چرب غیر الکل دارند کاهش می دهد. اما آنها گزارش کردند که تمرینات مقاومتی با شدت ۷۰-۸۰%۱-RM نتوانسته است شاخص های آنزیمی عملکرد کبد(ALT,AST,GGT)را به طور معنی داری کاهش دهد(Bacchi et al 2013,1-9.).
خلاصه فصل
کنترل متابولیکی از طریق واکنشهای زیادی حاصل می شود، چندین اندام وسیستم(مخصوصا کبد، عضله اسکلتی و بافت آدیپوس) که به بدن اجازه واکنش سریع را در مقابل شرایط بی ثبات می دهند بصورت هماهنگ و منظم کنترل متابولیک را بر عهده دارند. اگر این سیستم در هر سطحی به خوبی کار نکند، سپس اختلالات متابولیکی می تواند در نتیجه تغییرات فیزیولوژیکی در عضله، کبد و سطح قلب توسعه پیدا کنند. در این شرایط سطوح چاقی، دیابت نوع دو و بیماری کبد چرب غیر الکلی افزایش می یابند و باعث افزایش فشار به بدن می شوند. توصیه های بهداشت عمومی مبنی بر این است که در طول هفته دست کم باید ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط جهت کاهش خطرات متابولیکی انجام شود. با این وجود اغلب مردم به این توصیه بهداشت عمومی توجه نمی کنند و ممکن است که این وضعیت در افزایش تعداد افرادیکه در خطر بیماری دیابت نوع دو و چاقی هستند سهیم باشد. در این زمینه مطالعات نشان داده اند که شرکت در فعالیتهای بدنی و ورزشی و حفظ شیوه زندگی فعال احتمال مبتلا شدن به دیابت نوع دو و چاقی را کم می کند. به نظر می رسد که فعالیت بدنی باعث افزایش گیرنده انسولین در بافت عضله می شود که از این طریق تحویل گلوکز و انسولین به عضلات و جابجا شدگیGLUT4 به غشای سلول عضلانی افزایش می یابد و مصرف گلوکز بدون وابستگی به انسولین نیز زیاد می شود. همچنین تمرین اثر مفیدی روی متابولیسم اسیدهای چرب از طریق افزایش اکسایش لیپد کل بدن دارد و همچنین اثرات مطلوبی روی نیمرخ لیپدی را بدنبال دارد. در سراسر دهه اخیر، پژوهشگران به اثرات تمرینات مقاومتی روی چندین متغییر سندرم متابولیک توجه زیادی کرده اند. شواهد بیان می کنند که عضله اسکلتی مسول۴۰% وزن کل افراد است و ممکن است در تعدیل فاکتورهای خطر متابولیک از طریق افزایش توده عضله موثر باشد. بواسطه پیامدهای متابولیکی کاهش توده عضلانی بدیهی است که افزایش سن و کاهش فعالیتهای بدنی به شیوع بیشتر اختلالات متابولیکی بیانجامد. مطالعات نشان داده اند که تمرینات مقاومتی در بیماران چاق ترکیب بدن را بهبود می بخشند و توده چربی را کاهش می دهند. علاوه براین نشان داده شده است که تمرینات مقاومتی بافت چربی احشایی و زیر پوستی را در ناحیه شکم متابولیزه می کنند.
فصل سوم
روش شناسی
مقدمه
در فصل دوم مبانی نظری و نوشته جات موجود در زمینه تاثیر انواع مداخلات(تمرینات ورزشی، رژیمهای غذایی) روی عملکرد کبد بازبینی گردید. در این فصل گزارشی از روش های استفاده شده در پژوهش و نحوه جمع آوری اطلاعات بیان می شوند. در این رابطه راجع به موضعهای مثل: طرح و روش پژوهش، جامعه و نمونه آماری، متعیرها ی پژوهش، وسایل اندازه گیری و روش های آماری توضییح داده می شود.
۳ – ۱ – طرح وروش پژوهش
روش پژوهش حاضر از نوع نیمه تجربی است. در این پژوهش اثر یک دوره تمرینات مقاومتی(هشت هفته) با شدتهای مختلف روی نشانگران آنزیمی وغیر آنزیمی عملکرد کبد در مردان چاق بررسی شد. گروه های تمرین به مدت دو ماه تمرینات مقاومتی را هفته ای سه جلسه و هر جلسه به مدت ۸۰ دقیقه انجام دادند. دو روز قبل از شروع تمرینات، دو روز بعد از پایان چهار هفته تمرینات مقاومتی و دو روز بعد از پایان دوره پژوهش(هشت هفته) نمونه گیری بعمل آمد. نمونه های خونی آزمودنیها در آزمایشگاه با نظارت پژوهشگر و کارشناس آزمایشگاه در ساعت ۸ صبح بعد از۱۲ ساعت ناشتای تهیه گردیدند. دو روز قبل از نمونه گیری برای دقت بیشتر از آزمودنیها خواسته شد که هیچ گونه فعالیت بدنی شدید انجام ندهند. برای کنترل تغذیه در مدت زمان انجام پژوهش از آزمودنیها خواسته شد تا با بهره گرفتن از فرمهای ثبت خوراک همه موادی غذایی و مایعاتی را که در طول سه روز(دو روز در طول هفته و یک روز در آخر هفته) را یادداشت نمایند. همچنین به منظور کنترل متغییر های مزاحم اقداماتی صورت گرفت:
۱ ) توصیه های لازم در جهت عدم مصرف مکمل های ورزشی و داروهای نیروزا وفعالیت بدنی شدید در طول دوره ارائه شد. ۲ ) از کلیه آزمودنیها در یک ساعت و یک روز مشابه و با شرایط یکسان نمونه خون گرفته شد، همچنین به آزمودنیها توصیه شد که شام قبل از ناشتای وعده غذایی سبک مصرف کنند. ۳ ) برای برآورد سطح آمادگی جسمانی از پرسشنامه سوابق ورزشی استفاده شد( پیوست الف ). شکل(۳-۱) طرح پژوهش را نشان می دهد.
کنترل
N=8
نمونه گیری
نومنه گیری
نمونه گیری
تمرین ۱
N=8 30%1RM
طرح پژوهش
آزمودنیها
دوره پژوهش
۷
۵
۱
۶
۳
۲
۸
۴
۲ روز بعد از ۱ماه تمرین
۲روز بعد از پایان پژوهش