(۱-۲-۴) مطالعه توصیفی نمونه آماری با توجه به متغیر وضعیت تحصیلی

 

بررسی وضعیت تحصیلی۶۰ نمونه مورد مطالعه (مدیران مالی و کارشناسان حسابداری شرکت­ها) نشان داد که ۸۰ درصد نمونه های مورد مطالعه دارای مدرک کارشناسی می‌باشند. سایرنتایج مربوط به بررسی وضعیت تحصیلی درجدول (۱-۴) آمده است.

 

جدول (۱-۴) توزیع فراوانی و درصد افراد نمونه به تفکیک وضعیت تحصیلی

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص

 

وضعیت تحصیلی

فراوانی درصد فوق‌دیپلم ۵ ۳/۸ لیسانس ۴۸ ۸۰ فوق‌لیسانس ۷ ۷/۱۱ جمع ۶۰ ۱۰۰%

(۲-۲-۴) مطالعه توصیفی نمونه آماری با توجه به متغیر جنسیت

 

با بررسی متغیر وضعیت جنسیت ۶۰ نمونه مورد بررسی نشان داد که ۳/۷۳ درصد آن‌ ها مرد و ۲۶ درصد آن‌ ها زن بوده‌اند جدول (۲-۴) توزیع فراوانی و درصد نمونه به تفکیک جنس نشان می‌دهد.

 

جدول (۲-۴) توزیع فراوانی و درصد افراد نمونه به تفکیک جنسیت

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص

 

جنسیت

فراوانی درصد مرد ۴۴ ۳/۷۳ زن ۱۶ ۷/۲۶ جمع ۶۰ ۱۰۰%

(۳-۲-۴) مطالعه توصیفی نمونه آماری با توجه به متغیر جنسیت مطالعه توصیفی نمونه آماری با توجه به متغیر تجربه کاری

 

با بررسی متغیر تفکیک تجربه کاری ۶۰ نمونه مورد بررسی نشان داد ۳۰ درصد از افراد نمونه تجربه ۲۰-۱۶ سال ‌داشته‌اند سایر نتایج مربوط به بررسی متغیر تفکیک تجربه کاری در جدول (۳-۴) آمده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص

 

تجربه کاری

فراوانی درصد زیر ۵ سال ۱۴ ۳/۲۳ ۱۰-۶ سال ۱۴ ۳/۲۳ ۱۵-۱۱ سال ۸ ۳/۱۳ ۲۰-۱۶ سال ۱۸ ۳۰ ۲۰ سال به بالا ۶ ۱۰ جمع ۶۰ ۱۰۰%

جدول (۳-۴)توزیع فراوانی و درصد افراد نمونه به تفکیک تجربه کاری

 

(۴-۲-۴) مطالعه توصیفی نمونه آماری با توجه به متغیر سابقه کار

 

با بررسی متغیر تفکیک سابقه کاری ۶۰ نمونه مورد بررسی نشان داد ۳۹ درصد از افراد نمونه تجربه ۱۶ سال به بالا ‌داشته‌اند سایر نتایج مربوط به بررسی سابقه کاری در جدول (۴-۴) آمده است.

 

جدول (۴-۴) توزیع فراوانی و درصد افراد نمونه به تفکیک سابقه کار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شاخص

 

سابقه کار

فراوانی درصد ۵-۱ سال ۱۱ ۱۲ ۱۰-۶ سال ۳۰ ۶/۳۲ ۱۵-۱۱ سال ۱۵ ۳/۱۶ ۱۶ سال به بالا ۳۶ ۱/۳۹ جمع ۶۰ ۱۰۰%

(۵-۲-۴) مقایسه انتخاب نام تجاری و شعار تبلیغاتی مناسب برای محصول جدید بر شدت رقابت

 

نتایج آزمون دانکن در شکل (۱-۴) نشان داده‌ شده است. بین پوشاک و غذا اختلاف معنی­داری وجود نداشت.

 

شکل (۱-۴) مقایسه میانگین انتخاب نام تجاری و شعار تبلیغاتی مناسب برای محصول جدید بر شدت رقابت

 

(۶-۲-۴) مقایسه اثر فراهم کردن رفاه و آسایش مشتری از طریق ارائه سرویس رایگان بر رقابت

 

بررسی مقایسه میانگین اثر فراهم کردن رفاه و آسایش مشتری از طریق ارائه سرویس رایگان بر رقابت در شکل (۲-۴) نشان داده است که بین پوشاک و غذا اختلاف معنی­داری وجود نداشت.

 

شکل (۲-۴) مقایسه میانگین اثر فراهم کردن رفاه و آسایش مشتری از طریق ارائه سرویس رایگان بر رقابت

 

(۷-۲-۴) مقایسه اثر توجه به میزان رضایت مشتری از کیفیت نحوه توزیع بر میزان رقابت

 

نتایج حاصل از آزمون دانکن نشان داد که بین پوشاک و غذا اختلاف معنی­داری وجود نداشت شکل(۳-۴).

 

شکل (۳-۴) مقایسه میانگین اثر توجه به میزان رضایت مشتری از کیفیت نحوه توزیع بر میزان رقابت

 

(۸-۲-۴)مقایسه اثر به‌کارگیری سیستم­های نوین بازاریابی بر رقابت

 

نتایج آزمون دانکن نشان داد که بین آرایشی- بهداشتی و غذا اختلاف معنی­داری وجود داشت (شکل(۴-۴).

 

شکل (۴-۴) مقایسه میانگین اثر به کارگیری سیستم­های نوین بازاریابی بر رقابت

 

(۹-۲-۴)مقایسه اثر کسب اطلاعات از چگونگی عملکرد شرکت­های رقیب در موارد مشابه بر شدت رقابت

 

بررسی مقایسه میانگین اثر کسب اطلاعات از چگونگی عملکرد شرکت­های رقیب در موارد مشابه بر شدت رقابت در شکل (۵-۴) نشان داده است که بین محصولات آرایشی – بهداشتی و پوشاک اختلاف معنی­داری وجود نداشت.

 

شکل (۵-۴) مقایسه میانگین اثر کسب اطلاعات از چگونگی عملکرد شرکت­های رقیب در موارد مشابه بر شدت رقابت

 

(۱۰-۲-۴)مقایسه اثر پرداخت وجه صورتحساب به طرق مختلف از جمله پرداخت چک بر رقابت

 

نتایج آزمون دانکن نشان داد که بین پوشاک و غذا اختلاف معنی­داری وجود نداشت (شکل ۶-۴)

 

1. 1. – Birnberg et al ↑

 

1. 1. – Moers ↑

 

1. 1. – Abernethy, Bouwens ↑

 

1. 1. -neely et al ↑

 

1. 1. – Abernethy, Bouwens ↑

 

1. 1. -Hilton ↑

 

1. 1. – Technical ↑

 

1. 1. -Behavioural ↑

 

1. 1. -Cultural ↑

 

1. 1. – Kaizen philosophy ↑

 

1. 1. -Accounting system measure of responsibility ↑

 

1. 1. – Balanced scorecard system ↑

 

1. 1. -Activity-Based Costing ↑

 

1. 1. -Target Costing ↑

 

1. 1. – Cost management system ↑

 

1. 1. -just- in-time” ↑

 

1. 1. – Balanced Scorecard ↑

 

1. 1. – Accounting measure of responsibility ↑

 

1. 1. – James ↑

 

1. 1. – Blocher ↑

 

 

۲- مدیریت سود در شرکت هایی که به وسیله حسابرسان متخصص در صنعت حسابرسی می شود کمتر است از مدیریت سود شرکت هایی که به وسیله این مؤسسات، حسابرسی نمی شوند.

 

آن ها ‌به این نتیجه رسیدند که: ۱) ۵ شرکت بزرگ حسابرسی با مدیریت سود پایین در سال های قبل، بعد و حتی جاری SEO دارای رابطه است. ۲) حسابرسان متخصص صنعت با مدیریت سود پایین در سالی که SEO انجام می شود، دارای رابطه است.

 

پیوت و جنین^[۴۹](۲۰۰۵)، آن ها به بررسی کیفیت حسابرسی و مدیریت سود در فرانسه پرداخته‌اند. آن ها از ۲۵۵ شرکت ۱۲۰شرکت را در سال های ۱۹۹۹-۲۰۰۲ مورد بررسی قرار دادند آن ها برای محاسبه مدیریت سود از مدل جونز استفاده کردند و اقلام تعهدی اختیاری را نیز از این مدل به دست آوردند همچنین برای کیفیت حسابرسی از اندازه شرکت استفاده کردند فرضیه تحقیق آن ها این بود که شرکتهایی که توسط ۵ بزرگ حسابرسی می‌شوند با مدیریت سود کمتری مواجهه هستند. اما در نتیجه آن ها دریافتند که شرکتهایی که توسط ۵ بزرگ حسابرسی، حسابرسی می‌شوند با مدیریت سود کمتری مواجه نیستند و در واقع تفاوت های کیفیت حسابرسی ۵ بزرگ تأثیری به عدم مدیریت سود ندارد.

 

عبدالقانی(۲۰۰۵)، در تحقیقی تحت عنوان افشا ریسک بازار یا معیارهای ریسک حسابداری به بررسی ارتباط بین ریسک سیستماتیک و معیارهای ریسک حسابداری پرداخت. این معیارها شامل نسبت اهرمی ، اندازه دارایی ، نسبت جاری، تغییرپذیری سود ، رشد سود ، نسبت سود سهامی پرداختی و بتای سود بودند. نتایج حاصل از بررسی حاکی از آن بود که چهار معیار اندازه دارایی، رشد سود ، نسبت جاری ، نسبت سود سهامی پرداختی دارای ارتباط با اهمیتی با ریسک سیستماتیک هستند در حالی که ارتباط بین متغیرهای دیگر با ریسک سیستماتیک از لحاظ آماری معنادار نبودند .

 

هانتون و دیگران(۲۰۰۶)، ‌در تجربه­­ای که شامل ۶۲ مدیرمالی حرفه­ای و اعضای هیئت مدیره بود به بررسی این که شفافیت گزارشگری­مالی بر افزایش سود جاری و کاهش تلاش­ های مدیریت سود تاثیر گذار است پرداختند. آن ها متوجه شدند که شفافیت گزارشگری مالی به نحو معنی داری باعث تعدیل و نه حذف کامل مدیریت سود می­ شود یافته ­های آنان مطابق با اعتقادات مدیران است، مبنی بر اینکه هنگامی که رویه ­های افشا با شفافیت کمتری صورت بگیرد، مدیریت سود می ­تواند منجر به بهبود قیمت سهم شده و به اعتبار گزارشگری مالی خدشه­ای وارد نمی­کند. اما هنگامی که صورت‌های مالی شفافیت بیشتری داشته باشد. مدیریت سود به صحت، درستی و اعتبار گزارشگری مالی صدمه وارد می­ کند.

 

راتنوسکی(۲۰۰۷)، به بررسی تاثیر شفافیت سود در مدیریت ریسک بانک پرداخت. راتنوسکی بیان می­دارد که هنگامی که بانک­ها با ناتوانی در بازپرداخت دیون و مشکلات نقدینگی مواجه هستند برای مدیریت کردن ریسک نقدینگی می ­توانند شفافیت صورت­های مالی را بهبود بخشند. او مدلی را ارائه کرد که ‌بر اساس آن هنگامی که برای تامین مالی، عدم تقارن اطلاعاتی نیز موجب بروز اصطکاک و حساسیت می­ شود. بانک­ها می ­توانند با افزایش شفافیت و کاهش عدم تقارن اطلاعاتی، تامین مالی خود را راحت­تر کنند.

 

هوتن و همکاران(۲۰۰۹)، طی مطالعه­ ای، رابطه بین عدم شفافیت گزارشگری­مالی و ریسک سقوط قیمت سهام را بررسی کردند، آن ها با بهره گرفتن از مدیریت سود به عنوان معیار عدم شفافیت اطلاعات مالی، ‌به این نتیجه رسیدند که عدم شفافیت اطلاعات مالی با افشای اطلاعات کمتر در ارتباط است، به علاوه شرکت هایی که دارای صورت های مالی غیر شفاف هستند، بیشتر در معرض ریسک سقوط سهام قرار می گیرند.

 

کیم و زهانگ^[۵۰](۲۰۱۰)، در پژوهش خود به بررسی رابطه بین محافظه کاری حسابداری و ریسک سقوط قیمت سهام پرداختند، نتایج بررسی های آن ها نشان داد که محافظه کاری انگیزه های مدیران را برای بیش نمایی عملکرد و افشا نکردن اخبار بد محدود کرده، از این رو ریسک سقوط قیمت سهام را کاهش می‌دهد. همچنین، آن ها با بهره گرفتن از هزینه های تحقیق و توسعه، وضعیت بازار محصولات شرکت و ترکیب سهام‌داران شرکت به عنوان متغیرهای مؤثر بر عدم تقارن اطلاعاتی بین مدیران و سرمایه ­گذاران، اثبات کردند که در شرایط وجود عدم تقارن اطلاعاتی، توانایی محافظه کاری برای کاهش ریسک سقوط آتی قیمت سهام بیشتر است.

 

لی^[۵۱] (۲۰۱۰) ، در تحقیقی تحت عنوان ارتباط ذخیره مطالبات مشکوک الوصول ، محافظه کاری و مدیریت سود، جکسون و متوجه شد که ایجاد ذخیره برای مطالبات مشکوک الوصول در حسابداری محافظه کارانه در اعمال مدیریت سود مورد استفاده قرار ‌می‌گیرد. محققان در این مطالعه دریافتند که انحراف اطلاعات حسابداری ایجاد شده از طریق محافظه کاری می‌تواند شرایط را برای تحریف بیشتر اطلاعات توسط مدیرمحیا سازند.

 

زنگین و اوزکان(۲۰۱۰)، رابطه بین کیفیت حسابرسی و مدیریت سود را در صورت های مالی میان دوره ای بررسی کردند. آن ها با بهره گرفتن از ۲۱۵۲ مشاهدات سه ماهه شرکت مبتنی بر بازار بورس اوراق بهادار استانبول در سال های ۲۰۰۹ تا ۲۰۰۶، رابطه بین اندازه، نحوه تصدی، تخصص صنعت شرکت حسابرسی و اقلام تعهدی اختیاری را مورد بررسی قرار دادند فرضیه های تحقیق آن ها به شرح زیر می‌باشد:

 

۱- شرکت هایی که به وسیله حسابرسان ۴ بزرگ حسابرسی می‌شوند دارای سطح اقلام تعهدی اختیاری پایین تری هستند،۲- شرکت هایی که مدت تصدی حسابرسی شان بالاتر است دارای سطح اقلام تعهدی اختیاری پایین تری هستند،۳- شرکت هایی که به وسیله حسابر سان متخصص در صنعت حسابرسی می‌شوند دارای سطح اقلام تعهدی اختیاری پایین­تری هستند. آن ها دریافتند که ۴ بزرگ حسابرس، تخصص در صنعت و تصدی شرکت حسابرسی (به عنوان نمایندگان کیفیت حسابرسی) اقلام تعهدی اختیاری (نماینده ای برای مدیریت سود) را دچار محدودیت می‌کند.

 

چنگ و همکاران(۲۰۱۲)، در پژوهش خود که شامل ۲۵۵ شرکت در سال های۲۰۱۰-۲۰۰۰ به بررسی رابطه بین عدم شفافیت سود، جریانات نقدی و ریسک کاهش قیمت سهام پرداختند، آن ها نشان دادند که عدم شفافیت سود و حساسیت جریانات نقدی عملیاتی منجر به افشا نکردن اخبار بد می شود و ریسک سقوط قیمت سهام را افزایش می‌دهد .

 

۲-۱۷-۲- پیشینه داخلی

 

تا کنون تحقیقی به صورت مستقیم بررسی رابطه مدیریت سود با ریسک کاهش قیمت سهام را در ایران مورد بررسی قرار نداده است. برخی از مرتبط ترین این تحقیقات به شرح ذیل می‌باشد:

 

یزدانیان(۱۳۸۵)، این تحقیق با هدف بررسی اثربرخی از سازکارهای حاکمیت شرکتی بر مدیریت سود در ایران بود. در این تحقیق ۴ فرضیه موجود بود که یکی از فرضیه‌ها که تأیید هم شد رابطه بین حسابرسی داخلی و مدیریت سود بود. محقق ‌به این نتیجه رسیده بود که حسابرسی داخلی به تقویت نظام حاکمیت شرکتی در شرکت ها کمک شایانی می‌کند ولی حسابرسی داخلی نقش مؤثری در مدیریت سود در شرکت‌ها ایفا نمی کند.

 

تقسیم‌بندی افراد بر اساس IQ و EQ از دیدگاه جک بلوک^[۴۹]

 

جک بلوک، روان شناس دانشگاه کالیفرنیا معتقداست که افراد را بر حسب جنسیت، IQ و EQ می‌توان به چهار دسته تقسیم کرد:

 

مردانی با IQ بالا: این مردان از روی توانایی‌های گسترده عقلانی‌شان مورد شناسایی قرار می‌گیرند. چنین افرادی جاه‌طلب، منتقد. لجوج و دارای توانایی بالا در حل مسایل عقلانی می‌باشند. اما، به دلیل هوش عاطفی پایین، کمرو، فروتن و نازک نارنجی‌اند؛ از روابط جنسی خود رضایت ندارند و از نظر احساسی سرد و بی‌عاطفه‌اند.

 

مردانی با EQ بالا: چنین مردانی در روابط اجتماعی خود متعادل، شاد و سرزنده اند. ظرفیت بالایی برای تعهد و سرسپردگی برای مردم با اهداف خود دارند، مسئولیت‌پذیر، دلسوز و با ملاحظه‌اند و چنین افرادی با خود، دیگران و اجتماع احساس راحتی می‌کنند.

 

زنانی با IQ بالا: این زنان از اعتماد به نفس خوبی برخوردارند و در بیان موضوعات عقلانی و اندیشه‌های خود فصاحت کافی دارند و دارای علایق روشنفکرانه‌ی زیادی هستند. آن ها درون گرا، مستعد نگرانی، فکر و خیال و احساس گناه هستند، در ابراز خشم خود تأمل می‌کنند و معمولاً آن را غیر مستقیم ابراز می‌کنند.

 

زنانی با EQ بالا: این زنان دوست دارند احساساتشان را مستقیماً بیان کنند، راجع به خود مثبت فکر می‌کنند و مانند مردان هم گروه خود، اجتماعی و گروه گرا هستند، شاد و آسوده خیال‌اند و به ندرت احساس نگرانی و گناه می‌کنند.

 

شکی نیست که برخورداری از هوشبهر بالا به تنهایی برای حل مسأله پیچیده زندگی اجتماعی کافی نیست. به عقیده جک بلوک، فردی که از نظر هوشبهر، بالا؛ اما، فاقد هوش عاطفی کافی باشد، تقریباّ کاریکاتوری از یک آدم خردمند است و در قلمروی ذهن چیره دست؛ ولی، در دنیای شخصی خویش ضعیف است (به نقل از حاج زاده،۱۳۸۰).

 

۲-۱-۷ نقش وراثت و محیط در هوش عاطفی

 

برخلاف IQ یا هوش‌بهر که بیشتر تحت تأثیر عوامل وراثتی است و در طول زندگی فرد ثابت می‌ماند؛ هوش عاطفی احتمالاًّ بیشتر تحت تأثیر شرایط محیطی است. گلمن (۱۹۹۵) معتقد است که: «قابلیت‌های تشکیل‌دهنده هوش عاطفی، در مجموع توانایی‌های اکتسابی هستند؛ اما، از طرفی سنجش هوش عاطفی عملاً برخی از جنبه‌های شخصیت مانند خوش‌بینی و استقامت را در بر می‌گیرد. با توجه به اینکه در شکل‌گیری شخصیت، هر دو عامل وراثت و محیط نقش دارند؛ نمی‌توان، نظر گلمن را درباره‌ اکتسابی بودن هوش عاطفی تأیید کرد به طور کلی در حال حاضر ‌در مورد اینکه هوش عاطفی یک استعداد ارثی و یا مجموعه‌ای از توانایی‌ها، قابلیت‌ها و مهارت‌های اکتسابی است اتفاق نظر وجود ندارد.

 

به نظر می‌رسد این امکان وجود دارد که شخص با هوش عاطفی زیادی متولد شود؛ اما، در آغاز کودکی این توانمندی به گونه‌ای آسیب ببیند و منجر به کاهش هوش عاطفی شود. همچنین ممکن است کودکی با هوش عاطفی کم متولد شود؛ اما، با الگوی پرورش صحیح، هوش عاطفی وی افزایش یابد. امکان آسیب‌پذیری هوش عاطفی بالا، بسیار بیشتر از پرورش و رشد هوش عاطفی کم است. به عبارتی دیگر؛ هوش عاطفی، تابع این اصل کلی است که نابود کردن همیشه آسان‌تر از پرورش دادن است (به نقل از حاج‌زاده،۱۳۸۰).

 

۲-۱-۸ ویژگی‌های افراد باهوش عاطفی بالا و پایین

 

در زیر فهرستی از ویژگی‌های افراد با هوش عاطفی بالا و پائین آورده شده است (خورخه چرباسک^[۵۰] ؛ مترجم اصفهانی، ۱۳۹۲)

 

الف) یک شخص با هوش عاطفی بالا: احساسات خود را واضح و مستقیم و در غالب سه کلمه بیان می‌کند و جمله را با من احساس می‌کنم … آغاز می‌کند؛ از ابراز کردن احساسات خود نمی‌ترسد؛ استرس و نگرانی او را از حرکت و فعالیت باز نمی‌دارد.

 

• به طور عاطفی ترمیم پذیر است.

 

• تحت کنترل هیجانات منفی مانند: ترس، نگرانی، گناه، شرم، خجالت، ناامیدی، ضعف، وابستگی و دلسردی قرار نمی‌گیرد.

 

• قادر به خواندن ارتباطات غیرکلامی است. اجازه می‌دهد که احساساتش او را در سراسر زندگی راهنمایی کنند.

 

• احساسات خود را با دلیل و منطق و واقعیت منطبق می‌کند. درباره عواطف به راحتی سخن می‌گوید ؛ قادر به تشخیص عواطف چندگانه همزمان است.

 

• مستقل است و دارای اعتماد به نفس و استقلال اخلاقی است. به طور ذاتی و درونی دارای انگیزه است.
• به وسیله قدرت، ثروت، مقام، شهرت و یا تأیید برانگیخته می‌شود؛ خوش بین است؛ شکست و ناتوانی را درونی نمی‌کند؛ به احساسات دیگران علاقمند است.

 

ب) یک شخص با هوش عاطفی پایین:

 

• مسئولیت احساسات خود را نمی‌پذیرد، بلکه دیگران را برای آن سرزنش می‌کند. غالبا ً جمله خود را با «من فکر می‌کنم شما. . » آغاز می‌کند. قادر نیست جمله خود را با « من احساس می‌کنم. . . . . . . . » آغاز نماید.

 

• دیگران را گناهکار می‌داند. نمی‌تواند دلیل احساسات خود را بیان کند و یا بدون مقصر دانستن دیگران احساس خود را بیان کند.

 

• ‌در مورد احساسات خود دروغ می‌گوید و یا اطلاعاتی ‌در مورد احساسات خود به دیگران نمی‌دهد (عواطف نادرست).

 

• ‌در مورد احساسات خود یا اغراق می‌کند و یا آن ها را کوچک می‌شمارد.

 

• فاقد تمامیت و یک احساس درونی است.

 

• از دیگران کینه به دل می‌گیرد و آن ها را نمی‌بخشد.

 

• بجای اینکه احساسات خود را بیان کند، خارج از احساساتش عمل می‌کند.

 

• نمی‌گوید که چه زمانی به کمک شما نیاز دارد و می‌خواهد در کنارش باشید. اجازه می‌دهد که احساسات بر روی هم انباشته شوند، سپس منفجر می‌شود و یا نسبت به چیزهایی که کمترین اهمیت را دارد، شدیداً ً واکنش نشان می‌دهد.

 

• حمله می‌کند، مقصر می‌داند، دستور می‌دهد، انتقاد می‌کند، حرف دیگران را قطع می‌کند، سخنرانی می‌کند، نصیحت می‌کند، رد می‌کند و ‌در مورد دیگران قضاوت می‌کند.

 

• نقش بازی می‌کند.

 

• صراحت ندارد و یا طفره می‌رود.

 

• نسبت به عواطف و احساسات دیگران حساس نیست.

 

• همدلی و همدردی نمی‌کند.

 

• سخت و غیر قابل انعطاف است و به قوانین و ساختارها نیاز دارد تا در او ایجاد امنیت کنند.

 

• از نظر احساسی در دسترس دیگران نیست و به سختی می‌توان صمیمیت عاطفی با او برقرار کرد.

 

• قبل از اینکه دست به عملی بزند، به احساسات دیگران توجه نمی‌کند.

 

• قبل از اینکه کاری را انجام دهد، احساسات آینده خود را در نظر نمی‌گیرد.

 

• بی‌اعتبار است و حالت تدافعی دارد.

 

• در پذیرش اشتباه، بیان کردن پشیمانی و یا عذر خواستن، سخت و غیر قابل انعطاف است. از مسئولیت اجتناب می‌کند.

 

• بدبین است و غالبا ً بر این اعتقاد است که جهان نادرست و بی انصاف است.

 

• در برابر آنچه عقل سلیم با آن موافق است، مقاومت می‌کند.

 

• از پیوستن به دیگران اجتناب می‌کند و به دنبال جانشین کردن روابط با هر چیزی از حیوانات دست آموز و گیاهان تا شخصیت‌های خیالی است. به طور غیر قابل انعطافی بر عقاید خود پافشاری می‌کند، چرا که در برابر حقایق جدید احساس ناامنی می‌کند.

 

رسول خدا |گفت:هر آن زنیکه در خانه شوهر چیزی را از جائی بر‌می‌دارد تا به جای دیگری نهد و قصد اصلاح داشته باشد خدا به او نظر می‌أفکند و هر کس را خدا به او نظر افکند او را عذاب نمی‌کند پس ام سلمه گفت: مردان همه خیرات را برده‌اند برای زنان مسکین دیگر چه هست؟ پیغمبر| فرمود: بلی هر گاه زن حمل بردارد بمنزله روزه‌دار شب زنده‌دار نمازگزارد و مجاهد فداکاری است که در راه خدا با مال و جان خود جهاد می‌کند همین که وضع حمل می‌کند برای او از اجر چیزی است که از بزرگی و عظمت درک آن را نمی‌کند پس همین که شیر دهد برای آن زن به هر مکیدن معادل آزاد شده‌ای از اولاد حضرت اسماعیل ثواب و پاداش خواهد داشت و همین که از شیر دادن آن کودک فارغ شده ملکی به پهلوی آن زن می‌زند که عمل را از سر شروع کن زیرا خدا تورا آمرزیده است. از این جهت برای انجام تکالیف خانوادگی و شرایط لازم آن تمام تکالیف دینی ‌از آن‌ها ساقط شده است با بیان دیگر انجام تکالیف خانوادگی جانشین عبادت برای زن می‌باشد اما در قوانین جزائی (که موضوع بحث رساله می‌باشد) و سایر احکام در اسلام ظاهراًً هیچ جزئی بین زن و مرد نگذاشته است و در قرآن کریم هر جا حکمی‌بیان شده است مرد و زن هر دو مورد خطاب قرار گرفته‌اند.^[۱۳۹]

 

از جمله این موارد موضوع شهادت می‌باشد:

 

• • 1. ادای شهادت زن ومرد

در آئین دادرسی اسلامی ‌تاثیر شهادت مرد و زن همیشه برابر نبوده و بین زن ومرد ازنظر ارزش شهادت در امور جزائی و مدنی تفاوت‌هایی به چشم می‌خورد در موضوعاتی شهادت زن مثمر ثمر نمی‌باشد در مواردی نیز که در محکمه واقعه‌ایی را شهادت دو مرد عادل اثبات می‌کند برای اثبات آن به وسیله شهود زن، چهار نفر لازم است‌یعنی تاثیر شهادت زنان‌یک دوم تاثیر شهادت مردان است به طور کلی تفاوت ارزش شهادت زن ومرد در امور کیفری و مدنی به شرح زیر است:

 

در امور جزائی

 

به جز اثبات جرم زنا، در بقیه جرایمی‌که مجازات آن‌ ها حدود‌ یا قصاص است شهادت اختصاص به مردان دارد و شهادت زنان حتی همراه با مردان اعتبار ندارد مواردی همچون لواط، سحق و قیادت تنها به وسیله چهار مرد، و مواردی همچون سرقت، شرب خمر و امثال آن، تنها به وسیله دو مرد اثبات می‌شود. ‌در مورد اثبات زنا نیز اکثر فقهای عامه شهادت زن را مستقلاً برای اثبات زنا کافی نمی‌دانند و معتقدند که در این مورد فقط شهادت چهار مرد لازم است در نزد فقهای شیعه، اگر تعداد شهود مرد از چهار نفر کمتر باشد با شهادت سه مرد و‌یک زن مجازات رجم ثابت می‌شود (در زنای محصنه و غیر‌محصنه) و شهادت دو مرد و چهار زن فقط مجازات تازیانه ثابت می‌شود (در زنای غیر‌محصنه) اما شهادت زنان به تنهایی پذیرفته نیست^[۱۴۰]. دقت در آنچه که گذشت روشن می‌سازد که در جرایمی‌که مربوط به حق‌الناس نیست (به جز زنا) علی‌الاصول شهادت زنان پذیرفته نمی‌شود و شاید مبنای این فتوا بناء حدود بر تخفیف باشد و در برخی موارد شهادت زنان به ضمیمه شهادت مردان پذیرفته است^[۱۴۱].

 

امور مدنی

 

الف: مانند اموری که جنبه مالی داشته باشند همچون اثبات دین به حکم قرآن مجید شهادت دو مرد پذیرفته می‌شود و در صورتی که دو مرد موجود نباشد‌یک مرد و دو زن انتخاب می‌شود تا اگر‌یکی ازآنان دچار اشتباه شد آن دیگری او را‌یاری کند^[۱۴۲]. ‌در مورد وصیت نیز شهادت زنان به انضمام شهادت مردان پذیرفته می‌شود، نه بدون آن، مگر به طور ناقص و در فرض ضرورت، مثل آنچه در روایت صیرفی‌یا ابن سنان آمده که، شهادت‌یک زن،‌یک چهارم میراث را و دو زن، نصف میراث را ثابت می‌کند و اما در سایر موارد دلیلی بر پذیرفتن شهادت زنان، نه به تنهایی و نه با ضمیمه نداریم؛ زیرا آنچه در باب شهادت در آیات قرآن کریم آمده، غیر‌ از آیه ۲۸۲ سوره بقره که اسمی ‌از شهادت زنان نیز آورده، بقیه درباره‌ شهادت مردان می‌باشد و جز در برخی موارد که با دلالت نص روایت، شهادت زنان پذیرفته می‌شود؛ در بقیه موارد دلیلی بر صحت شهادت آن‌ ها نیست.^[۱۴۳] در پاره‌ای از موارد شهادت زنان به هیچ روی پذیرفته نیست.

 

در رویت هلال:‌یکی از ادله اثبات هلال ماه‌های رمضان و شوال، شهادت دو مرد عادل می‌باشد و شهادت زنان به تنهایی و همراه با مردان فاقد اعتبار است.

 

ب:در حقوق خانواده: اموری همچون طلاق و دعوای وکالت، به وسیله دو شاهد مرد اثبات می‌گردد.^[۱۴۴]

 

و در مواردی شهادت زنان به طور مطلق پذیرفته می‌شود که عبارتند از:ولادت، نفاس، بکارت، عادت ماهانه، و مواردی که اطلاع‌یافتن بر آن برای مردان نا ممکن‌یا متأسر است، مثل عیوب باطنی درباره‌ نکاح که ظاهراًً شهادت زنان بدون ضمیمه پذیرفته نمی‌شود.^[۱۴۵]

 

نتیجه کلی: شهادت زنان در تمام موارد زیر قابل قبول است:

 

۱ـ جنایتی که دیه داشته باشد

 

۲ـ زنا برای رجم و جلد

 

۳ـ مواردی که اطلاع‌یافتن مردان بر آن دشوار‌یا ناممکن استولادت، نفاس، بکارت، حیض.

 

۴ـ نکاح و ازدواج.

 

۵ـ دین.

 

۶ ـ وصیت.

 

تخصص پژوهشی: نمره­ای که معلمان از پاسخ به پرسشنامه­ تعیین نیازهای آموزش پژوهش به دست می ­آورند.

 

انگیزه­ پژوهشی: نمره­ای که معلمان از پاسخ به مؤلفه­ی «انگیزه­ پژوهشی» در پرسشنامه­ ظرفیت پژوهشی به دست می ­آورند.

 

فرصت­ها و امکانات پژوهشی در محیط آموزشی: نمره­ای که معلمان از پاسخ به مؤلفه­ی « فرصت­ها و امکانات پژوهشی در محیط آموزشی » در پرسشنامه­ ظرفیت پژوهشی به دست می ­آورند.

 

نیاز آموزش پژوهش: میزان تفاوت نمره­ی میانگین هر شایستگی با نمره­ی میانگین مطلوب آن به عنوان نیاز آموزش پژوهش در نظر گرفته می­ شود.

 

هدف­گذاری برنامه ­های آموزش پژوهش: اهدافی که با توجه به نتایج پژوهش در اختیار متخصصان پژوهش قرار داده می­ شود و بر اساس ضروری تشخیص دادن متخصصان نمره­گذاری می­گردد.

 

 

 

 

 

فصل دوم

 

پیشینه پژوهش

 

با توجه به اینکه زیربنای هر پژوهشی مبانی نظری و پیشینه­ پژوهشی آن است که مشخص کننده­ مسیر و اهداف تحقیق ‌می‌باشد ‌بنابرین‏ این فصل در قالب سه بخش اصلی شامل: پیشینه نظری، پیشینه پژوهشی و جمع بندی پیشینه به بررسی تاریخچه و اهمیت پژوهش­گرایی معلمان و برخوردار بودن آنان از ظرفیت­های پژوهشی، ابعاد ظرفیت پژوهشی و ارتباط آن با توسعه حرفه­ای معلمان، گسترش ظرفیت پژوهشی از طریق آموزش پژوهش، اهمیت دوره ­های آموزشی برای پژوهش، تعیین نیازهای آموزش پژوهش به معلمان از طریق نیازسنجی مبتنی بر شایستگی می ­پردازد.

 

­­

 

۲-۱) مبانی نظری

 

۲-۱-۱) تاریخچه­ توجه به پژوهشگری معلم

 

پیشینه­ توجه به پژوهشگری معلم، به دانش به دست آمده از جنبش آموزشی بر می­گردد که در آن کاربرد روش­های علمی در توسعه برنامه درسی مورد تأکید قرار گرفت. این موضوع مربوط به زمانی می­ شود که باکینگهام در سال ۱۹۲۹، کتابی به عنوان «پژوهش برای معلمان» را تدوین نمود و در آن فصلی را به موضوع «معلم به عنوان پژوهشگر» اختصاص نمود. سپس جان دیویی (۱۹۳۸ و ۱۹۲۹)، موضوع «معلم پژوهنده» را مطرح ساخت و بیان نمود برنامه ­های درسی زمانی مؤثر خواهند بود که معلمان به طور فعال در پژوهش درگیر شوند (یون و همکاران ۱۹۹۹). بعد از آن همزمان با گسترش طرز فکر اقدام پژوهی، این شیوه­ پژوهش در آموزش و پرورش نیز مطرح شد. «کرت لوین» به عنوان پدر اقدام پژوهی، یک محقق اجتماعی بود که اقدام پژوهی را به عنوان مبنایی که کارکنان به طور جدی در پژوهش درگیر شوند تا قادر به بهبود نتایج کار خود شوند توصیف کرد. طرز فکر اقدام پژوهی در آموزش و پرورش، در دهه ی ۱۹۵۰ در آمریکا رشد پیدا کرد، در دهه­ ۱۹۷۰ جنبش تازه ای در آمریکا با فعالیت­های محققانی همچون جان الیوت^[۱]، جک وایتهد^[۲]، ویلف کار^[۳] و استفن کمیس^[۴] شکل گرفت که اقدام پژوهی را به عنوان شیوه ای مؤثر در جهت توسعه ی حرفه ای معلمان مطرح کردند. وایتهد بر این عقیده بود که معلمان با مطالعه­ نظامدار فعالیت­های خود قادر به تولید نظریه در زمینه­ کار خود می‌باشند. نظریه آن ها شامل توصیف و تشریح پاسخ این سؤال است: من چگونه می­توانم فعالیت­های آموزشی خود را بهبود بخشم؟ (­وایتهد^[۵]، ۱۹۸۹؛ به نقل از نصراللهی، کریش^[۶]و موهدنور^[۷]، ۲۰۱۲). در ایران نیز در اسفند ماه ۱۳۶۷ به منظور سیاست­گذاری در زمینه­ پژوهش، شورای تحقیقات وزارت آموزش و پرورش تشکیل شد. در اواسط سال ۱۳۷۴، اساسنامه­ی پژوهشکده­ی تعلیم و تربیت به تصویب شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسید و وظایف دبیرخانه­ی شورای تحقیقات آموزش و پرورش نیز به آنان واگذار گردید. با تأسیس پژوهشکده­ی تعلیم و تربیت، تحوّل ساختاری در حوزه تحقیقات آموزش و پرورش ایران وارد مرحله­ جدیدتری گردید. در پی این تغییر، آیین‌نامه­ی شورای تحقیقات نیز اصلاح شد و هدف آن به امر سیاست گذاری در زمینه گسترش تحقیقات و هدایت فعالیت‌های مربوط در جهت بهبود کمی و کیفی نظام آموزشی کشور تغییر یافت (صافی۱۳۸۱). در سال ۱۳۷۵، به منظور ارتقای مهارت های پژوهشی در میان معلمان و به تبع آن در میان دانش آموزان و تشویق معلمان و کارگزاران آموزشی به انجام پژوهش حین عمل برای شناسایی مشکلات فرایند یاددهی-یادگیری و بهبود کیفیت این فرایند، برنامه­ای تحت عنوان «معلم پژوهنده» توسط پژ‍وهشکده­ی تعلیم و تربیت طراحی و اجرا گردید (چایچی، گویا، مرتاضی مهربانی ، ساکی، ۱۳۸۴). در سال ۱۳۸۲ بار دیگر آیین‌نامه شورای تحقیقات مورد بازنگری قرار گرفت و عنوان آن به شورای سیاست‌گذاری تحقیقات وزارت آموزش و پرورش تغییر یافت. در این آئین‌نامه هدف از تأسیس شورا، تسهیل فعالیت‌های سازمانی آموزش و پرورش، برنامه‌ریزی، سازماندهی، هدایت و رهبری و نظارت و ارزشیابی برای ایجاد محیط مناسب یادگیری ذکر شده است. در اسفند ماه ۱۳۸۳ به منظور تمرکز سیاست‌گذاری و یکپارچگی عملیات، پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش رسماً کار خود را آغاز نمود. این پژوهشگاه اهداف طرح معلم پژوهنده را موارد زیر بیان می‌کند: گسترش فرهنگ پژوهش در میان معلمان و کارشناسان آموزش و پرورش، اشاعه­ تصمیم ­گیری مبتنی بر پژوهش، پرورش توانایی­ ها و مهارت­ های ذهنی و عملی در انجام تحقیقات، رشد استعدادهای پژوهشی فرهنگیان، کاهش فاصله­ میان تحقیقات رسمی دانشگاهی و حوزه­ اجرایی و مستند­سازی تجارب مفید معلمان برای استفاده به وسیله­ سایر همکاران (رضوی، ۱۳۸۹). در سند ملّی تحول بنیادین آموزش و پرورش که در سال ۱۳۹۰ به تصویب شورای عالی آموزش و پرورش و شورای عالی انقلاب فرهنگی رسید، نیز بر توسعه زمینه­ پژوهشگری و افزایش توانمندی­های حرفه­ای معلمان به شکل فردی و گروهی، تبادل تجارب و دستاوردها در سطح محلی و اختصاص اعتبارات خاص برای فعالیت­های پژوهشی معلمان و استفاده­ بهینه از ظرفیت­های موجود برای گسترش فرهنگ تفکر و پژوهش در بین مدیران و معلمان، تأکید گردید.

با توجه به تاریخچه­ای که در زمینه­ پژوهشگری معلم بیان شد مشخص می­گردد که توجه به مسئله­ معلم پژوهنده و حمایت از معلمان شایسته، کارآمد و پژوهشگر از نکات مشترک نظام های آموزشی مختلف است و طی سال­های اخیر در ایران نیز اقدامات مهمی در جهت پژوهش­مداری در آموزش و پرورش و سرمایه ­گذاری در این زمینه انجام شده است لکن تا رسیدن به حد مطلوب و نهادینه شدن فرهنگ پژوهش در آموزش و پرورش راهی طولانی در پیش داریم.

 

۲-۱-۲) اهمیّت و ضرورت توجه به پژوهشگری معلمان