تعادل: بین آزادی انتخاب و فرهنگ ‌به این معنا که فرد قادر است انتخاب کند و پاسخ های خودش را با پرسش های اساسی درباره ی معنای وجود و هستی انجام داده و بیاید.

دید کلی نگر و جامع یعنی معنویت شامل یک تعهد با تمام وجود در تمام ابعاد ذهنی، عاطفی و عمل و نیت می‌باشد .

احمدیان و همکارانش در مقدمه ی خود به نقل از میلر به موضوعی اشاره دارند که حاکی از اهمیت فوق العاده ی تربیت معنوی در سال های اخیر می‌باشد و با عبارت اینکه “ما در آستانه ی یک رنساس معنوی هستیم” و همچنین ” هم اکنون زمزمه ی بازگشت به معنویت به عرصه های زندگی اجتماعی و فرهنگی آغاز شده است، معنویت به همان سرعتی که در طول چند قرن اخیر از اذهان روشنفکران و اندیشمندان غربی رخت بربسته بود، به همین سرعت نیز در حال بازگشت است. ضرورت گرایش به معنویت به عنوان گرایشی نو در عرصه های فرهنگی و تربیتی تمام کشور ها بیش از عرصه های دیگر به چشم می‌خورد. (۱۳۹۰)

پژوهشی با عنوان رابطه ی بین معنویت و بهداشت روان دانشجویان دانشگاه بو علی سینا همدان در سال ۲۰۰۷- ۲۰۰۶ به وسیله ی یعقوبی و همکاران صورت گرفته است که مهم ترین نتیجه ی آن وجود رابطه ی معنا دار بین معنویت و بهداشت روان است. پژوهشی دیگر با عنوان رابطه ی بین هوش معنوی و صفات شخصیتی در سال ۲۰۰۹ به وسیله ی عابدی و سرخی در شهر ساری انجام گرفت که مهم ترین یافته های آن که عبارت بودند از: بین هوش معنوی و روان نژندی رابطه ی معنادار منفی وجود دارد و بین هوش معنوی و عامل های شخصیتی برونگرایی و با وجدان بودن رابطه ی معنادار مثبت وجود دارد.

در پژوهشی که توسط محمد احسانی در سال ۱۳۹۳در سایت کمیسیون فرهنگی شورای علمای شیعه افقانستان با عنوان عوامل رفتاری تربیت معنوی در تربیت فرزندان در اسلام منتشر شد پژوهشگر ‌به این نتیجه رهنمون شد که قرآن و اسلام کودک را به مثابه انسان بزرگ دانسته، از او به عنوان جانشین خدا در زمین ستایش می‌کند. کودک به مثابه انسان بزرگی است دارای درک و فهم و رفتارهایی که در برابر او انجام می¬گیرد آن ها را مشاهده و در ذهن خود منعکس می‌سازد. ازاین‌رو، تربیت معنوی کودک از نظر قرآن بسیار مهم است و این کتاب الهی هدف اصلی بعثت انبیا را در طول تاریخ تربیت و تزکیه نفوس انسان‌ها معرفی ‌کرده‌است و در این زمینه سرمایه گذاری فراوانی انجام داده است. در بخش عبادت رفتار والدین همانند نماز و روزه و در حوزه اخلاق، تقوا، صداقت و فضای مساعد تربیتی از جمله نمونه¬هایی رفتاری هستند که بی تردید بر رفتار فرزند تأثیر گذار هستند.

تجارب شخصی نشان می‌دهد که در ایران نیز بسیاری از اختلالات روانی عاطفی و حتی شخصی، در تعامل با مسائل معنوی و مذهبی قرار دارد و بدون توجه به حساسیت ‌به این تعامل، تشخیص و درمان موفقیت آمیز نخواهد بود؛ برای نمونه، اختلال هایی مانند وسواس، اضطراب، افسردگی، احساس گناه، تعارض های درونی و بین فردی، در تعامل با باورها و نگرش های مذهبی قرار دارد؛ ‌بنابرین‏، می توان راهبرد معنوی را نوعی ابزار مکمل در کنار رو کیردهای دیگر در نظر گرفت و از آن با دقت و حساسیت ویژه ای استفاده کرد (اعتمادی، ۱۳۸۴ )

۲-۶-۲-پیشینه ی پژوهش های خارجی

رایت با بیان دو رویکرد محدود و فراگیر در تربیت معنوی در کتاب خود با عنوان معنویت و تعلیم و تربیت می پردازد و درباره این دو رویکرد چنین می نویسد که، رویکرد فراگیر اولویت به تجربه معنوی دارد آن هم تجربه ای که ماهیت جهانی دارد و اساس و مبنای جستجوی معنا و هدف زندگی ماست، این تجربه هدایت کننده احساسات، عواطف و ظرفیتمان برای خلاقیت است. هم چنین تجربه معنوی به عنوان تجربه اساسی زندگی و شرایط انسان که بسیار فراتر از تجارب عادی و روزمره ماست، مطرح می شود.در این رویکرد فرض بر این است که همه ی انسان ها ظرفیت خود آگاهی پویا برای آگاهی از واقعیت های زندگی و تعالی خود دارند. در رویکرد فراگیر تجربه معنوی در اصل تجارب اخلاقی، زیبا شناسی، دینی و اجتماعی انسان ها را در برمی گیرد و این به معنای توجیه همه ی جنبه‌های رشد و تعالی انسان در تربیت معنوی است. (۲۰۰۰)

دی مارتین راول (D.Martin Rave) در سال ۲۰۰۸ پژوهشی را با موضوع برداشت از معنویت و رشد معنوی در تعلیم و تربیت برگزار شده توسط معلمان و دانش آموزان در دوره های تربیت معلم با بهره گرفتن از روش های کیفی و کمی جمع‌ آوری اطلاعات و ابزار پرسشنامه و مصاحبه و استفاده از یک پژوهش مقطعی از نمونه ای با حجم ۴۲۸ نفر از معلمان و دانش آموزان در دوره های آموزش معلمی و ارزیابی برداشت آن ها از “معنویت” ، “تجربه ی معنوی” و “رشد معنوی” ارائه داد که در نتیجه ی آن این گونه مستفاد شد که درک آن ها از معنویت به عنوان کسب مجموعه ای از اصول برای هدایت روزمره ی درک زندگی ممکن است از دین و فلسفه ی شخص و یا از اعتقادات ‌در مورد اخلاق، روابط اجتماعی و افزایش آگاهی از زندگی و جهان ها سرچشمه بگیرد.در پاسخ شرکت کنندگان در پژوهش به معنای “رشد معنوی” آن را بخشی از نقش معلم می دانند و شامل هفت جنبه ی اعتقادات، حس ترس، رمز و راز، تجربه ی احساس تعالی جست و جو برای معنا و هدف، خود دانش، روابط، خلاقیت و احساسات و عواطف می دانند.

معنویت و تحول رهبری در تعلیم و تربیت به عنوان پایان نامه ی دوره ی دکتری عمر ریاض در سال ۲۰۱۲ بود که با هدف بررسی ارتباط بین معنویت و تحول رفتارهای خود و رابطه ی رهبری تراکنشی رفتارهای خود با معنویت بررسی شده است. در این مطالعه که با بهره گرفتن از نظر سنجی آن لاین انجام شده بود، ۶۹ معلم شرکت کرده بودند. نظر سنجی اصلی شامل سه بخش بود.

• پرسشنامه ی رهبری چندعاملی مقایسه ی اصلاح رفاه

• معنویت و اطلاعت دموگرافیک که در پایان این مطالعه نشان داد که ارتباط مثبتی بین معنویت و رفتارهای تحول رهبری فرد وجود دارد.

• رابطه ی بین معنویت و مقابله با دیابت در افراد جوان هدف از پژوهش بوده که در سال ۲۰۰۹ توسط نسرین پارسیان در دانشگاه پرستاری ویکتوریای استرالیا انجام شده بود و او هم رابطه ی مثبتی بین معنویات و مقابله با دیابت در افراد جوان را نتیجه گیری کرد.

با بهره گرفتن از روش هرمنیوتیک تحلیلی پژوهش در سال ۲۰۰۹ توسط کریستوفر ایپک در دانشگاه بریگهام انگلستان انجام گرفت. عنوان این پژوهش برداشتی از معنویت و برداشتی از خدا در قالب یک مطالعه ی کیفی بود. هدف از این مطالعه بررسی تجارب افراد از توصیف معنویت خود و ارتباط آن با تصویری از خدا بوده است. سوالات پژوهش:

• چگونگی توصیف معنویت افراد

• چگونه افراد تصویر خدا را توصیف می‌کنند.

• چگونگی توصیف فردی معنویت همراه با توصیف خود از خدا

TCA _j,t = α_۰ + α _۱ CFO _j,t-1 +α_۲ CFO _j,t +α_۳ CFO _j,t+1 +α_۴ Δ REV _j,t + α_۵ PPE _j,t +ξ _j,t

بر اساس مدل ارقام تعهدی دیچاو و دیچو سود عملیاتی برابر است با جریان‌های نقدی و ارقام تعهدی . درجه ی ثبات در رابطه ی بین جریان‌های نقد و اقلام تعهدی کیفیت اقلام تعهدی را بررسی می‌کند . لذا در این رابطه برای ارزیابی کیفیت گزارشگری مالی (کبفیت اقلام تعهدی ) از جایگذاری رقم حاصله بابت اقلام تعهدی شرکت در مدل فرانسیس و همکاران و محاسبه ی پسماند حاصل استفاده می شود . معیار اندازه گیری خطای برآورد در فرایند تعهدی بر اساس مدل مذکور نوسان پذیری (انحراف معیار ) پس مانده های حاصل از رگرسیون مذکور طی بازه ی زمانی مشخصی است .به لحاظ منطقی از آنجا که ξ نشانگر خطای براورد اقلام تعهدی نسبت به جریان‌های نقدی است نوسان پذیری بالاتر رابطه ی بین سود و جریان‌های نقدی کیفیت پایین تر اقلام تعهدی را نشان می‌دهد زیرا منظور کردن اقلام تعهدی در سود موجب کاهش کیفیت سود می شود .

۲)از نظر بیدل و هیلاری و وردی کیفیت گزارشگری توان صورت‌های مالی در انتقال اطلاعات عملیات شرکت و به طور خاص پیش‌بینی جریان‌های نقدی مورد انتظار آن به سرمایه گذاران تعریف شده است . همان‌ طور که در مفاهیم گزارشگری مالی استانداردهای حسابداری ایران اشاره شده است : اتخاذ تصمیمات اقتصادی توسط استفاده کنندگان صورت‌های مالی مستلزم ارزیابی توان واحد تجاری جهت ایجاد وجه نقد و زمان و قطعیت ایجاد آن است . این توان در نهایت تعیین کننده ی ظرفیت واحد تجاری جهت انجام پرداختهایی از قبیل پرداخت حقوق و مزایا به کارکنان پرداخت به تامین کنندگان کالا و خدمات پرداخت مخارج مالی انجام سرمایه گذاری بازپرداخت تسهیلات دریافتی و توزیع سود بین صاحبان سرمایه است . ارزیابی توان ایجاد وجه نقد از طریق تمرکز بر وضعیت مالی عملکرد مالی و جریان‌های نقدی واحد تجاری و استفاده از آن ها در پیش‌بینی جریان‌های نقدی مورد انتظار و سنجش انعطاف پذیری مالی تسهیل می‌گردد . بعلاوه جریان‌های نقدی عنصر کلیدی ‌در مورد بودجه بندی سرمایه ای است . بر مبنای این نظر که اقلام تعهدی ارزش اطلاعاتی سود را با کاهش اثرات نوسانات ناپایدار در جریان های نقدی بهبود می بخشد . کیفیت اقلام تعهدی سرمایه در گردش را می توان به ‌عنوان جانشین کیفیت گزارشگری مالی در نظر گرفت .مدل زیر ارزیابی کیفیت گزارشگری مالی را بر اساس کیفیت اقلام تعهدی نشان می‌دهد که این مدل توسط امسی نیکلز ارائه شده است .

رابطه (۲-۷)

ACC = α +β_۱ CFO _t-1 +β_۲ CFO _t + β_۳ CFO _t + β_۴ ΔS _t + β_۵ FA _t +ξ _ACC

مبنای نظری این مدل بر این نکته استوار است که اقلام تعهدی سرمایه در گردش باید با جریان‌های نقدی دوره قبل و جاری و بعد توضیح داده شوند . مقادیر خطای حاصل از رگرسیون اقلام تعهدی به سه متغیر جریان‌های نقدی گذشته – حال و آینده بدین معنا است که اقلام تعهدی به شناسایی جریان‌های نقدی نامرتبط است . ‌بنابرین‏ هر چه قدر مطلق خطای حاصل از این مدل کمتر باشد کیفیت اقلام تعهدی و در نتیجه کیفیت گزارشگری مالی بالاتر خواهد بود . چون مقادیر خطاها شاخصی برای محاسبه عدم کیفیت گزارشگری مالی فراهم می آورد بدیهی است که می توان با ضرب نمودن مقادیر مثبت خطاها در منفی یک از آن به ‌عنوان شاخصی برای محاسبه ی کیفیت گزارشگری مالی استفاده نمود . به بیان دیگر قرینه ی اندازه ی مقادیر خطای بزرگتر (کوچکتر) کیفیت گزارشگری مالی بیشتر(کمتر) را منعکس می‌کند . ممکن است عدم توضیح دهندگی اقلام تعهدی توسط جریان‌های نقدی سه سال متوالی پیش گفته ناشی از نوع ساختار اقتصادی واحد تجاری و نوع فعالیت واحد تجاری باشد . ‌بنابرین‏ ممکن است مقادیر خطا برای یک شرکت زیاد باشد اما گزارش‌های مالی به صورت باثبات آن ها را گزارش کند . به عبارت دیگر ممکن است مقادیر خطای بالا اما نوسانات حاصل از گزارشگری آن کم باشد . همچنین می توان انحراف معیار استاندارد مقادیر خطا ضربدر منفی یک را به عنوان سطح کیفیت گزارشگری تعریف نمود . بدین معنا که هرچه انحراف معیار استاندارد مقادیر خطا ضربدر منفی یک بزرگتر(کوچکتر) باشد سطح کیفیت گزارشگری مالی بیشتر(کمتر) تلقی می‌گردد . همچنین در این مدل برای افزایش دقت بجای کل اقلام تعهدی از اقلام تعهدی مربوط به سرمایه در گردش و به جای کل جریان‌های نقدی از جریان‌های نقدی عملیاتی واحد تجاری استفاده شده است.

۳)چنانچه بخواهیم مدل تعدیل شده ی فرانسیس و همکاران را بدون تفکیک اقلام تعهدی در ارزیابی کیفیت گزارشگری مالی در نظر بگیریم مدل زیر به دست می‌آید :

رابطه (۲-۸)

TCA _I,t = α_۰ + α_۱ CFITD _I,t-1 + α_۲ CFITD _I,t + α_۳ CFITD _I,t+1 +α_۴ΔREV _I,t +α_۵ PPE _I,t +V _I,t

TCA _I,t = ΔCA _I,t – ΔCL _I,t – ΔCASH _I,t + ΔSTDEBT _I,t

CFITD _I,t = IBEX _I,t – TCA _I,t + DEPN _I,t

ΔCA _I,t =تغییرات در دارایی‌های جاری شرکتi در سال t

ΔCL _I,t = تغییرات در بدهی های جاری شرکت iدرسال t

ΔCASH _i,t = تغییرات در وجه نقد عملیاتی شرکت iدرسال t

ΔSTDEBT _I,t = تغییر درحصه جاری بدهی های بلند مدت شرکت iدر سال t

CFITD _I,t = جریان وجوه نقد ناشی از عملیات شرکت iدر سال t

IBEX _I,t = سود خالص قبل از اقلام غیر مترقبه شرکت iدرسال t

DEPN _I,t = مجموع هزینه ی استهلاک شرکت iدر سال t

CFITD _{I, t-1} = جریان وجوه نقد ناشی از عملیات شرکت iدر سال t

CFITD _{I , t+1} = جریان وجوه نقد ناشی از عملیات شرکت iدر سال t

ΔREV _I,t = تغییرات فروش شرکت iدر سال t

PPE _I,t =ارزش ناخالص دارایی‌های ثابت شرکت iدرسال t

۴) در بسیاری از تحقیق ها دقت اطلاعات مالی در پیش‌بینی جریان‌های نقدی آتی به ‌عنوان کیفیت اطلاعات حسابداری در نظر گرفته شده است . بدین ترتیب هرچه قدر دقت اطلاعات حسابداری در پیش‌بینی جریان وجوه نقد آتی بیشتر باشد می توان نتیجه گرفت که کیفیت اطلاعات حسابداری نیز بیشتر است در نتیجه پس مانده ی معادله ی رگرسیون پیش‌بینی جریان نقد آتی را می توان به ‌عنوان خطای پیش‌بینی در نظر گرفت که با دقت اطلاعات حسابداری و کیفیت اطلاعات حسابداری رابطه ای معکوس دارد یعنی هرچه قدر خطای پیش‌بینی بیشتر باشد می توان نتیجه گرفت که دقت اطلاعات حسابداری و نهایتاً کیفیت اطلاعات حسابداری کمتر است و در حالتی معکوس اگر خطای پیش‌بینی معادله ی رگرسیون کمتر باشد دقت اطلاعات حسابداری و کیفیت اطلاعات حسابداری بالاتر است به هر حال برای این کار پیش‌بینی کمتر از واقع یا بیش از واقع مهم نیست بلکه پراکندگی کمتر نسبت به واقعیت معرف دقت بیشتر است در نتیجه در این رابطه قدر مطلق خطای پیش‌بینی ( پس مانده ی معادله ی رگرسیون ) مد نظر قرار می‌گیرد و مثبت یا منفی بودن آن مهم نیست . این رابطه را می توان به شرح زیر تشریح نمود :

رابطه (۲-۹)

CFO _{i , t} = α_۰ + β_۱CFO _{i , t}+ β_۲ Δ AR_i,t + β_۳ Δ INV_i,t + β_۴ Δ AP_i,t + β_۵ DEPR_i,t

+ β_۶OTHER _{i , t} + ε _i , _t+1

OTHER = OP – (CFO + ΔAR +ΔINV + ΔAP + DEPR)

در این روابط :

CFO : جریان نقدی حاصل از عملیات ΔAR: تغییر در حسابهای دریافتنی

ΔINV: تغییر در موجودیها ΔAP: تغییر در حسابهای پرداختنی

و بدهی معوق

DEPR: هزینه استهلاک دارایی‌های مشهود و نامشهود OTHER: خالص سایر اقلام تعهدی

OP: سود عملیاتی ε: مقدار خطا پیش‌بینی اطلاعات

هر چند هدف اصلی و کاربردی این پژوهش، منسجم کردن موضوع تعهدات و مسئولیت‌های پیش قراردادی در حقوق داخلی ایران می‌باشد، امّا با توجّه به آنچه که قبلاً ذکر شد، یعنی عدم اشاره کافی ‌به این مسأله در حقوق داخلی،می تواناز نتیجه تلاش‌های صورت گرفته در حقوق خارجی کمک گرفته و سعی در جمع‌ آوری نقاط مثبت نظامهای حقوقی مدرن جهان در این زمینه و برّرسی امکان پیاده سازی آن در حقوق داخلی ایران نمود. در این رابطهمی توان از منابع موجود و معتبر در دو نظام بزرگ حقوقی یعنی حقوق نوشته (رومی – ژرمنی)^[۸] و حقوق عرفی (کامن لو)^[۹]و نیز حقوق فراملّی استفاده نمود. البته با توجّه به هدفی که در بالا به آن اشاره شد، بهره گیری از حقوق خارجی در این تحقیق،تنها به نحوی کلّی صورت پذیرفته و برّرسی تمامی جزئیات ودستاوردها و نقاط قوّتنظامهای حقوقیکشورهای مختلف در این زمینه، مستلزم انجام تحقیقات مفصّل و جداگانه خواهد بود که از وسع این پژوهش خارج است.

لازم به ذکر است که در حقوق خارجی، حتّی در کشورهای عضو یک نظام حقوقی واحد، نیز اختلاف نظرات در زمینه نحوه برخورد با مذاکرات پیش قراردادی^[۱۰] مشاهده می شود اما این اختلافات غالباً جنبه شکلی داشته و به عنوان مثال، در نام گذاری ها از عناوین مختلف استفاده شده است و ماهیت بحث که همان نظم بخشیدن به دوره پیش قراردادی است، به قوّت خود باقی مانده است.همچنین این اختلافات نسبت به حقوق داخلی ایران که در آن اشاره چندانی به مسأله مذکور نشده است، کمتر می‌باشد و در اکثر کشورها، حقوق ‌دانان به آن توجّه کرده و سعی در ارائه پیشنهادی سازنده نموده اند. هر چند نمی توان در سطح جهانی و بین‌المللی، برخی ناهماهنگی ها را در رابطه با موضوع تعهدات پیش قراردادی و ضمانت اجرای نقض آن ها انکار نمود، لیکن صرف تلاش برای ارائه راهکار جهت جبران خسارات زیان دیده پیش قراردادی که در هر کشور و نظام حقوقی با در نظر گرفتن ریشه‌های حقوقی و اجتماعی و اقتصادی ویژه آن صورت گرفته و می‌گیرد، بسیار ارزشمند و قابل تقدیر است. ضمن مباحث آتی اشاره خواهیم کرد که حتّی در کشورهایی نظیر انگلستان که مخالف فرض مسئولیت پیش قراردادی هستند، جبران خسارت زیان دیده در برخی موارد پذیرفته شده است.

باید دانست که دوره پیش قراردادی دارای ارتباط مؤثر و اساسی با دوره قراردادی است و لذا بسیاری از اصول و قواعد حاکم بر دوره قراردادی، قابل تسرّی و اجراء در دوره پیش قراردادی نیز می‌باشند. به عنوان مثال اصل آزادی قراردادی و حسن نیّت، اصولی نیستند که آن ها را محدود به انعقاد و اجرای قراردادها دانست و در دوره پیش قراردادی نیز اینگونه اصول و فروع آن ها مورد استفاده قرار می گیرند و این امری منطقی و علمی است که نه تنها ایرادی به آن وارد نیست بلکه برای انسجام بیشتر بحث، مفید واقعمی شود. این ارتباط و همبستگی آشکار در این پژوهش نیز نمود پیدا کرده و ‌بنابرین‏ سعی خواهد شد که از مباحث مطرح شده در باب معاملات و اصول قراردادی و حواشی آن ها برای درک بهتر مباحث مربوط به دوره پیش قراردادی کمک گرفته شود.

در این تحقیق به مفاهیم گوناگونی که برگرفته از رشته ها و گرایش های مختلف علم حقوق می‌باشند اشاره شده است. مفاهیمی از جمله: عقد و شبه عقد، جرم و شبه جرم، نظم عمومی، اخلاق حسنه، مفاهیم مربوط به حقوق خارجی و بسیاری از مفاهیم دیگر که مخاطبین محترم در سراسر تحقیق با آن ها مواجه خواهند شد. همان‌ طور که می‌دانیم، اشاره کامل به تمامی جوانب و حاشیه های مباحث مربوط ‌به این مفاهیم، موجب تکرار مکرّرات و ایجاد خستگی در مخاطب و به بیراهه رفتن پژوهش به دلیل خروج از بحث اصلی خواهد شد. به جهت جلوگیری از این مشکلات، اولاً سعی محقّق بر این بوده که حتّی الامکان از اشاره به مفاهیم کم ارتباط با تحقیق خودداری شود و ثانیاًً در مواردی هم که به مفاهیم مذکور اشاره شده، سعی بر این بوده که اصل مفهوم به طور خلاصه و با بهره گرفتن از منابع و نظریات برتر حقوقی توضیح داده شود و از تفسیر آن مفاهیم خودداری شود. مخاطبین محترم در صورت علاقه می‌توانند به کتب و مقالات فراوانی که در خصوص آن مفاهیم نگاشته شده مراجعه نمایند. البته در سوی مقابل، تلاش شده مفاهیم ضروری که بیان آن ها برای درک بهتر موضوع لازم است، مورد اشاره مختصر و بعضاً مفصّل قرار گیرند.

در پایان مقدّمه ذکر این نکته مهم می کند که با استعانت از خداوند متعال، به دلیل جلوگیری از بروز ایرادات شکلی و اشتباهات چاپی و املائی که شایسته تحقیقی در این سطح نمی باشد، کلّیه امور مربوط به نگارش و تدوین و صفحه آرایی پایان نامه توسط شخص نویسنده به عمل آمده است.هرچند در این رساله تلاش شده تا حتّی الامکان مسئله تعهدات پیش قراردادی و ضمانت اجرای نقض آن ها به صورت منسجم بیان شود اما ناگفته پیدا‌ است که این تحقیق نیز همانند سایر تحقیقات صورت گرفته خالی از نقص و ایراد نیست و امکان غفلت از طرح برخی مطالب توسط محقّق و نیز طرح مسائل جدید که خصیصه علوم انسانی است همواره وجود دارد و لذا امید است که دید بصیر دانش پژوهان در این خصوص به یاری نگارنده آمده و زمینه تکامل هرچه بیشتر موضوع در آینده را فراهم آورد.

فصل اوّل

کلّیات تحقیق و اهمیّت موضوع

فصل اوّل : کلیّات تحقیق و اهمّیت موضوع

۱-۱-بیان مسأله

اجرای مجازات در ملأعام و پافشاری حکومت بر اجرای آن، مطابق اصول نظریه فشار این شائبه را به ذهن می­رساند که، حکومت برای نشان دادن این نکته که در جلوگیری از جرایم مصمم است، و علت وجود جرایم را حضور افرادی می­داند که مستحق سنگین­ترین مجازات است؛ و ذهن افراد جامعه از مشکلات ساختاری جامعه منحرف کند.

جرم­ شناسی بالینی و مجازات در ملأعام

جرم­ شناسی در یک تقسیم بندی کلی و به اعتبار اینکه یکی از رشته­ های علوم مرکب تلقی می­ شود، به دو شاخه تقسیم شده است؛ جرم­ شناسی نظری که موضوع آن تبیین عمل و اقدام جنایی یا عوامل و فرایندهای ارتکاب جرم است، و جرم­ شناسی کاربردی که به تعبیر ژان پیناتل- جرم­شناس فرانسوی- فقط شامل جرم­ شناسی بالینی، یعنی جرم­ شناسی اصلاح و درمان، شناخت مجرم خطرناک و در نهایت پیشگیری از تکرار جرم است.

در کلیه نظام­های حقوقی تا دوره­ معاصر کیفرهای متنوعی نسبت به بزهکاران خطرناک وجود داشت. بعضی کیفرهای غیر انسانی از قبیل: مجازات­های بدنی خشن، مجازات در ملأعام هرچند در کشورهای جهان سوم هنوز اجرا می­ شود، ولی به طور کلی، با توجه به اصول حاکم بر مجاازات­ها تحت تاثیر اصول بین ­المللی و دیدگاه­ های حقوق بشری که بیشتر به سمت اصلاح و بازپروری مجرم گام برداشته­اند، در کشورهای پیشرو در قلمرو حقوق بشر رخت بر بسته­اند.

نگرش علمی جرم شناسی بالینی نسبت به بزهکار تا حدودی مشابه نگرش پزشک به بیمار است. جرم­ شناسی بالینی به بسترها و عوامل ارتکاب جرم توجه دارد و ‌در مورد کسی که مرتکب جرم شده است به علت­یابی می ­پردازد. مفهوم حالت خطرناک در چارچوب جرم­ شناسی بالینی، در اندیشه کیفری معاصر جایگاه خاصی پیدا ‌کرده‌است و در قانونگذاری کشورهای مختلف به شکل قواعد جزایی و مقررات حاکم بر مجازات­ها انعکاس یافته است. به نظر می­رسد مجازات در ملأعام در تعارض آشکار با این نظریه جرم­ شناسی است که هدف آن اصلاح و بازگرداندن و پیشگیری از جرم توسط مرتکب است؛ چرا که مجازات در ملأعام در پی تحقق اهداف جرم­ شناسی بالینی نیست، هدفش علت­یابی و سپس درمان مرتکب جرم نمی ­باشد و با توجه به جرم­ شناسی بالینی مجازات در ملأعام زمینه اصلاح را از بین می­برد یا حداقل دشوار می­ کند، چرا که از نظر بالینی مجرمین خطرناک کسانی هسند که مرتکب جرایم خشونت­آمیز گردیده و فرض بر این است که از یک نقیصه عقلی یا روانی رنج می­برند (بابایی، ۱۳۹۰: ۶۰).

در این مدل بزهکار خطرناک به عنوان یک بیمار تلقی می­ شود و ارتکاب جرم به نوعی با بیماری او که ممکن است خفیف یا شدید باشد، در ارتباط است. مسولیت یا عدم مسولیت مرتکب نیز تاثیری در خصوصیت خطرناکی وی ندارد. از نظر این مدل خصوصیات سزادهی مجازات جایگاهی ندارد. زیرا به عقیده طرفداران این مدل نمی­ توان از رفتار مجرمانه که دارای مشکل روانی هستند ممانعت نمود، فلذا باید معالجه و درمان در اولویت قرار گیرد. پس به طور کلی اگر در سیستم قضایی کشوری رگه­هایی از جرم­ شناسی بالینی وجود داشته باشد، اجرای مجازات با روش­های خوارکننده از جمله اجرای آن در ملأعام نمی­تواند در راستای این نوع جرم­ شناسی حرکت کند (بابایی، ۱۳۹۰: ۹۰).

با توجه ‌به این رویکرد، سیاست اصلاح و درمان یک سیاست انسانی و حقوق بشری است، چرا که بر اساس مبانی حقوق بشری، دولت­ها ضمن حق اعمال مجازات، موظف به رعایت کرامت انسانی هستند. در اسناد حقوق بشری که ایران نیز عضو آن است، در ارتباط با مجرمین به دولت­ها تأکید شده که نظام کیفرها به طور کلی به گونه ­ای باشد که موجب اصلاح و بازگشت مجرمین به جامعه باشد (نجفی ابرندآبادی، ۱۳۸۷: ۲۶۸).

نظریه یادگیری و اجرای مجازات در ملأعام

این نظریه که امروزه توسط برخی از جرم­شناسان آمریکایی ابراز گردیده است، اول بار در سال ۱۸۸۶ میلادی توسط گابریل تارد،^[۴۶]قاضی عالی­رتبه فرانسوی تحت عنوان تبادل روانی ارائه شده بود، ولی از طرف جرم­شناسان قدیمی چندان مورد توجه و عنایت قرار نگرفت.

ماحصل نظریه مذکور این است که ما از دیدن اینکه دیگران برای انواع رفتارهای خود تشویق یا تنبیه می­شوند (عبرت گرفته) چیزی می­آموزیم، آنگاه سعی می­کنیم از آن رفتارهایی که منجر به گرفتن پاداش یا پیشرفت و موفقیت شده تقلید کنیم.

این نظریه به شدت در مطالعات خود تجاوزگری و خشونت و تاثیر تشویق به خشونت از طریق تلوزیون، اجرای مجازات و غیره را به کار گرفته است و بیان می­دارد شواهدی وجود دارد که چنین رفتاری قطعاً از دیگران فرا گرفته می­ شود؛بر همین اساس، نظریه یادگیری اجتماعی شامل نوعی تقلید یا الگوپذیری خواهد بود و این مسئله در بررسی­ های پژوهشگران مختلف به اثبات رسیده است. به عنوان مثال، ‌می‌توان گفت که اگر شخصی به خاطر کاری معین مورد تشویق قرار گیرد، کسی که شاهد این جریان بوده، ناخودآگاه از طریق الگوپذیری در یک موقعیت مشابه، از عمل آن فرد تقلید می­ کند و در مقابل اگر شخصی به خاطر انجام دادن عملی مستحق مجازات شود، یاد ‌می‌گیرد که آن عمل را انجام ندهد (صلاحی، ۱۳۵۲: ۱۰۰).

طبق این نظریه اگر شخصی که مرتکب جرمی شده، در انظار و ملأعام به مجازات عمل خود برسد، این عمل برای برخی افراد که زمینه جرم و جنایت دارند و حتی برای اکثریت جامعه بزرگسال عبرت‌انگیز است؛ این نوع کیفرها سبب می‌شود که خاطیان احتمالی دیگر دست از کارهایشان بردارند و بدانند که با چنین سرنوشتی مواجه هستند.

البته شایان ذکر است، نظریه یادگیری می ­تواند تاثیرات منفی هم در پی داشته باشد؛ تاثیرات منفی روحی و روانی دیدن صحنه اعدام بر کودکان بسیار سنگین و غیر قابل جبران خواهد بود. برای جلوگیری از این اتفاق باید تدبیری اندیشیده شود تا از حضور کودکان در این گونه اعدام‌ها جلوگیری شود.به طور مثال در سایت­های خبری می­خوانیم: در پی بازی­گوشی و کنجکاوی کودکانه، کودکی معصوم و ۷ ساله بنام محمد (مروان)در حادثه­ای اتفاقی و تلخ به کام مرگ کشیده شد. این گزارش می‌افزاید: ظاهراًً و در پی اعدام‌ اخیر دو محکوم به اعدام در ملأعام، اهل دهستان فیشور در استان فارس، که بحث اهالی این منطقه بود، حس کنجکاوی این طفل معصوم در این مورد و بازی‌های کودکانه او را بر آن داشت تا آن را به صورت بازی کودکانه برای خود انجام دهد ولی متاسفانه باعث از دست دادن جانش شد.^[۴۷]

همچنین به گزارش سایت شفا آنلاین: علی‌اکبر یونسی پسر بچه همدانی در الگوبرداری از صحنه اعدام جان خود را از دست داد.صبح روز چهارشنبه ۲۶ شهریور ماه بود. علی‌اکبر در خانه‌شان تنها بود که ناگهان بازی خطرناکی به ذهنش خطور کرد. این پسر هرگز نمی‌دانست که قربانی بازی بچگانه‌اش خواهد شد. کمربند سیاه پدرش را برداشت و آن را به لوله گازی که از دیوار آویزان شده بود بست.

ج) فرهنگ مشارکتی : از اعضای سازمان خواسته می شود در امور مشارکت کنند تا شرکت بتواند از عهدۀ انتظارات عوامل محیط در حال تغییر بر آید . مشارکت در امور باعث می شود فرد احساس مسئولیت و مالکیت در سازمان کند و از این رو نسبت به سازمان تعهد بیشتری پیدا می‌کند ( ال دفت ، ۱۳۸۳ ، ص ۶۴۷ ).

د)فرهنگ بروکراتیک : یا دیوان سالاری به امور داخلی سازمان توجه می‌کند و برای محیطی مناسب است که از ثبات نسبی برخوردار باشد . در چنین سازمانی فرهنگی حاکم است که برای انجام کارها از روش مشخص و با ثبات استفاده می شود . سازمان از طریق شعارها است و رعایت رویه ها و سیاست ها پا برجاست و از طریق آن ها در صدد تأمین اهداف خود بر می‌آید . افراد مشارکت اندکی در امور سرنوشت ساز سازمان دارند و کارها بر اساس رویه های با ثبات و با ایجاد هماهنگی انجام می شود و موفقیت سازمان در گرو یکپارچگی و کارایی بالا است ( ال دفت ^[۶۶]، ۱۳۸۳ ، ص ۶۴۸ ).

۳٫۳٫۲٫ سطوح فرهنگ سازمانی از دیدگاه های مختلف

الف) سطوح فرهنگ سازمانی از دیدگاه دنیسون^[۶۷]:

دانیل دنیسون(۲۰۰۰) تحقیقاتی را در زمینۀ فرهنگ سازمان و تغییر در سازمان انجام داده است . وی در مدل خود ابعاد فرهنگ را برای سازمان ها در چهار محور اصلی شامل درگیر شدن در کار ، سازگاری ، انطباق پذیری و رسالت در نظر می‌گیرد که هریک از این ابعاد با سه شاخص اندازه گیری می‌شوند .

۱- درگیر شدن در کار^[۶۸]: این ویژگی‌ها با سه شاخص توانمندسازی، تیم سازی ، و توسعۀ قابلیت ها اندازه گیری می شود. سازمان های اثربخش افرادشان را توانمند می‌سازند، سازمان را بر محور تیم های کاری تشکیل می‌دهند و قابلیت های منابع انسانی را در همۀ سطوح توسعه می‌دهند . تعهد در بین افراد سازمان افزایش می‌یابد و خود را به عنوان پاره ای از پیکره سازمان احساس می‌کنند. افراد در همۀ سطوح احساس می‌کنند که در تصمیم گیری نقش دارند و این تصمیمات است که بر کارشان مؤثر است و کار آن ها مستقیماً با اهداف سازمان پیوند دارد( رحیم نیا ، علیزاده ، ۱۳۸۸ ، ص ۱۵۶ ).

۲- سازگاری ^[۶۹]: این ویژگی با سه شاخص ارزش های بنیادی، توافق و هماهنگی و انسجام اندازه گیری می شود. تحقیقات نشان داده است که سازمان هایی که اغلب اثربخش هستند با ثبات و یکپارچه بوده و رفتار کارکنان از ارزش های بنیادین نشأت گرفته است .رهبران و پیروان در رسیدن به توافق مهارت یافته اند (حتی زمانی که دیدگاه مخالف یکدیگر را دارند) و فعالیت های سازمانی به خوبی هماهنگ و پیوسته شده است. سازمان هایی با چنین ویژگی هایی، دارای فرهنگ قوی و متمایزند و به طور کافی بر رفتار کارکنان نفوذ دارند ( رحیم نیا ، علیزاده ، ۱۳۸۸ ، ص ۱۵۶ ).

۳- انطباق پذیری^[۷۰]: این ویژگی با سه شاخص ایجاد تغییر ، مشتری گرایی و یادگیری سازمانی اندازه گیری می‌شوند. سازمان هایی که به خوبی منسجم هستند به سختی تغییر می‌یابند . لذا یکپارچگی درونی و انطباق پذیری بیرونی را می توان مزیت و برتری سازمان به حساب آورد. سازمان ها ی سازگار که به وسیلۀ مشتریان هدایت می‌شوند، ریسک پذیر هستند، از اشتباه خود پند می گیرند و ظرفیت و تجربۀ ایجاد تغییر را دارند. آن ها به طور مستمر در حال بهبود توانایی سازمان در جهت ارزش قائل شدن برای مشتریان هستند. این سازمان ها معمولاً رشد فروش و افزایش در سهم بازار را تجربه می‌کنند.

۴- رسالت^[۷۱]: این ویژگی با سه شاخص گرایش و جهت گیری استراتژیک ، اهداف و مقاصد و چشم انداز اندازه گیری می‌شوند. شاید بتوان گفت مهمترین ویژگی فرهنگ سازمانی رسالت و مأموریت آن است. سازمان هایی که نمی دانند به کجا می‌روند ، وضعیت موجودشان چیست ، معمولا به بیراهه می‌روند. سازمان های موفق درک روشنی از اهداف و جهت خود دارند، به طوری که اهداف سازمانی و اهداف استراتژیک را تعریف کرده و چشم انداز سازمان را به روشنی ترسیم می‌کنند . سازمان هایی که مجبورند مأموریت اصلی شان را به طور مداوم تغییر دهند پردردسرترین سازمان ها هستند . وقتی یک سازمان مجبور است رسالت خود را تغییر دهد، تغییر در استراتژی، ساختار، فرهنگ و رفتار الزامی است . در این وضعیت رهبر قوی چشم انداز سازمان را مشخص می‌کند و یک فرهنگ را خلق می‌کند که این چشم انداز را پشتیبانی می‌کند (رحیم نیا ، علیزاده ، ۱۳۸۸ ، ص ۱۵۶ ).

ب) سطوح فرهنگ سازمانی از دیدگاه شاین^[۷۲]

شاین سه نوع فرهنگ مدیریتی را بیان می‌کند این فرهنگ‌ها عبارتند از :

۱- متصدیان (فرهنگ متصدی): گروهی که به نوعی با ما کار می‌کنند، متصدیان نامیده می‌شوند و نیز به مدیران صف و کارگرانی که در ساخت و تحویل تولیدات و خدماتی که رسالت اصلی سازمان را به انجام می‌رسانند دخالت می‌کنند، گفته می‌شود.

۲- فرهنگ مهندسی: در هر سازمانی مرکز تکنولوژیکی زمینه سازمان را تشکیل می‌دهد و این تکنولوژی به وسیله چندین نوع از مهندسین که دارای یک فرهنگ کاری مشترک می‌باشند طراحی و نظارت می‌شود برای مثال طراحان سیستم‌های تکنولوژی اطلاعات، برنامه های نرم‌افزاری را طراحی می‌کنند. طراحان سیستم‌های مالی یا پژوهشگران برنامه‌ریزی بازاریابی نیز وابسته ‌به این گروه کاری می‌باشند یعنی شامل فرهنگ مهندسی می‌باشند. در این نوع فرهنگ، سیستم‌های برتر، ماشین‌ها، قوانین روتین که به طوری خودکار عمل می‌کنند، کاملاً معتبر می‌باشند.

۳- فرهنگ اجرایی (هیئت رئیسه): اگر کسی در سازمان‌های وسیع جهانی جستجو کند، یک اجتماع از دفاتر مدیریت اجرائی را شناسایی خواهد کرد که مفروضاتی مانند وقایع روزانه، وضعیتها و نقش آن ها مشترک می‌باشد و از نردبان ترقی در این موقعیت‌ها بالا می‌روند. ماهیت این نقش قابلیت جوابگویی مالی به سهام‌داران می‌باشد و بیشتر در حفظ سهام تجلی می‌یابد ( یزدی ، ۱۳۸۷ ).

۴٫۲٫ پیشینه تحقیق:

در رابطه با فرهنگ سازمانی و کیفیت زندگی کاری با تعهد سازمانی تحقیقاتی انجام شده است که در اینجا به برخی از آن ها می پردازیم :

در تحقیقی که طبرسا و ایمانی دلشاد در سال ۱۳۸۶ با موضوع تجزیه و تحلیل و تبیین تعاملات فرهنگ سازمانی با تعهد سازمانی کارکنان سازمان صنایع شیر ایران انجام دادند ‌به این نتیجه رسیدند که فرهنگ سازمانی بر تعهد سازمانی جامعه مورد نظر تاثیر مثبت داشته است ( طبرسا ، ایمانی دلشاد ، ۱۳۸۶ ، ص ۴۵).

در مطالعاتی که حسینی سر خوش و همکاران با موضوع اثر میانجی گری فرهنگ سازمانی بر رابطه ی بین رهبری تحول آفرین و تعهد سازمانی در شرکت برق منطقه ای تهران در سال ۱۳۸۹ به انجام رسانید ‌به این دستاورد رسید که رهبری تحول آفرین قادر است از ترویج فرهنگ سازمانی بر تعهد سازمانی تاثیر بگذارد .