بستر کاشت مخلوط خاک مزرعه و ماسه بادی × ۲ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

۰۰/۵ab

 

بستر کاشت مخلوط خاک مزرعه و ماسه بادی × ۴ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

۸۰/۴ab

 

بستر کاشت مخلوط خاک مزرعه و ماسه بادی × ۶ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

میانگین‌های دارای حروف غیر مشترک اختلاف آماری معنی‌داری با هم دارند (آزمون دانکن درسطح ۵درصد).
۱-۶- سطح ریشه
نتایج تجزیه واریانس حاکی از اثر غیر معنی­دار بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید بر سطح ریشه می باشد (جدول ۳-۴). ولی با این حال بررسی تغییرات این صفت در شرایط بسترهای مختلف کاشت نشان داد که بیشترین سطح ریشه در بستر کاشت ماسه بادی و کمترین آن در شرایط بستر کاشت خاک مزرعه (بافت رسی) به دست آمد که این نتیجه را با توجه به مزایا و معایبی که به ترتیب برای بافت سبک و سنگین در قسمت‌های قبل ذکر شد، می‌توان به خصوصیات بافت بستر کاشت نسبت داد (شکل ۵).

شکل ۵- مقایسه تأثیر بسترهای مختلف کاشت بر سطح ریشه گیاه رزماری ۳۰ روز پس از کاشت قلمه
۱-۷- وزن خشک ریشه
نتایج حاصل از تجزیه واریانس حاکی از اثر معنی‌دار بستر کاشت در سطح احتمال یک درصد و برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون بر وزن خشک ریشه در سطح احتمال پنج درصدمی باشد، در حالی که اثر کاربرد هورمون بر این صفت معنی‌دار نبود (جدول ۳-۴). نتایج مقایسه میانگین های برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون بر وزن خشک ریشه نشان داد که بیشترین وزن خشک ریشه در تیمار بستر کاشت ماسه بادی و شرایط بدون هورمون به دست آمد که البته با تیمارهای بستر کاشت ماسه بادی و کاربرد ۲ میلی‌گرم در لیتر هورمون و بستر کاشت مخلوط ماسه بادی و خاک مزرعه و شرایط بدون هورمون در یک گروه آماری قرار گرفت (جدول ۵-۴). به طور کلی کمترین مقادیر برای این صفت نیز در بستر کاشت خاک مزرعه در شرایط کاربرد غلظت‌های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید به دست آمد (جدول ۵-۴). در راستای تعیین تأثیر هورمون اکسین (شامل غلظت‌های ۰، ۲۰۰۰، ۳۰۰۰ و ۴۰۰۰) بر ریشه‌زنی قلمه‌های گیاه زینتی خرزهره نیز گزارش شده است که کاربرد اکسین در غلظت‌های ۳۰۰۰ و ۴۰۰۰ میلی‌گرم در لیتر بر وزن خشک ریشه اثر معنی‌داری داشت (حبیبی کوتنایی، ۱۳۸۹).
جدول ۵- برهمکنش بستر کاشت و کاربرد هورمون ایندول بوتیریک اسید بر وزن خشک ریشه قلمه گیاه رزماری ۳۰ روز پس از کاشت قلمه

 

 

وزن خشک ریشه (گرم)

 

تیمار (بستر کاشت × هورمون)

 

 

 

۱۲/۰d

 

بستر کاشت خاک مزرعه × بدون هورمون

 

 

 

۴۴/۰d

 

بستر کاشت خاک مزرعه × ۲ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

۵۶/۰cd

 

بستر کاشت خاک مزرعه × ۴ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

۸۴/۱bc

 

بستر کاشت خاک مزرعه × ۶ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

۰۹/۴a

 

بستر کاشت ماسه بادی × بدون هورمون

 

 

 

۰۹/۳ab

 

بستر کاشت ماسه بادی × ۲ میلی‌گرم در لیتر هورمون

 

 

 

۶۲/۲b

تعهد سازمانی کارکنان (منظر فرایند داخلی)
میزان تعهد شعبه در برگشت پذیری تراکنش های نادرست (منظر فرایند داخلی)
میزان دانش و آگاهی لازم کارکنان بانک در پاسخگویی به مشتریان (منظر مشتری)
بودجه بندی اصولی و تطبیق آن با عملکرد ماهانه (منظر مالی)
میزان تعهد کارکنان شعبه به قوانین و مقررات بانکی (منظر مشتری)
وجود سیستم پشتیبانی مناسب از نرم افزارهای بانکی در شعبه (منظر فرایند داخلی)
اعتقاد مدیران به ایجاد تغییر و افزایش بهره وری نیروی انسانی و تعهد شعبه برای بهبود مستمر (منظر رشد و یادگیری)

بانک مهر اقتصاد،دارای رتبه عالی در میان بانک های خصوصی کشور است. (منظر فرایند داخلی)
میزان مجهز بودن فضای اداری شعبه (منظر مشتری)
عدم سوءاستفاده ازحسابهای شعبه (فرآیندداخلی )
نقاط ضعف
وجود نظام پیشنهادات در سطح شعبه (منظر رشد و یادگیری)
روند سود و زیان سالانه (منظر مالی)
خدمات نوین بانکی در شعبه (منظر فرایند داخلی)
استقرار مدیریت استراتژیک به منظور سیاست گذاری،جهت سرمایه گذاری مناسب بانک (منظر مالی)
وجود نیروی کار کافی در شعبه (منظر رشد و یادگیری)
وجود تنوع در خدمات بانکداری الکترونیک شعب،نسبت به سایر بانک ها (منظر مشتری)
استقرار سیستم اطلاعات مدیریت در سازمان (منظر فرایند داخلی)
۴-۴- تعیین و اولویت بندی نقاط فرصت و تهدید محیط بیرونی برای شعب بانک مهر اقتصاد استان گیلان
همانطور که در فصول پیشین تشریح شد، جهت تعیین نقاط فرصت و تهدید برای شعب بانک مهر اقتصاد استان گیلان از مدل FMEA (حالات شکست و تجزیه و تحلیل اثرات آن) برای شناسایی فرصت های بیرونی و از مدل SMEA(حالات موفقیت و تجزیه و تحلیل اثرات آن) استفاده می گردد.نحوه محاسبه بدین شرح است ابتدا مدیران به فاکتورهایی که از طریق روش طوفان مغزی، مشخص شده اند، بین۱۰- تا ۱۰ امتیاز دادند (۱۰- بیانگر نامطلوب ترین اثر،۰: بیانگر بی تاثیر، و۱۰ بیانگر مطلوب ترین اثر می باشد.) سپس در ستون دوم احتمال وقوع هر یک از فاکتور ها را برای شعب با امتیاز ( ۰: کمترین احتمال وقوع و ۱۰ بیشترین احتمال وقوع) مشخص نمودند.،نهایتا با ضرب سه ستون اول،دوم و سوم به محاسبه RPN(عدد اولویت ریسک)وOPN( عدد اولویت فرصت) پرداخته شد. به عبارت دیگر، RPN(عدد اولویت ریسک)وOPN( عدد اولویت فرصت)ازحاصل ضرب درجه اهمیت(خطا/فرصت)،احتمال وقوع( علل خطا/فرصت)واحتمال (کشف خطاها/فرصت)به دست می آید.جدول.۱۲٫۴ امتیاز و اولویت نقاط فرصت و تهدید را از دیدگاه مدیران، برای شعب بانک مهر اقتصاد استان گیلان نشان می دهد.
.جدول۱۲٫۴امتیاز و اولویت نقاط فرصت و تهدید را از دیدگاه مدیران، برای شعب بانک مهر اقتصاد استان گیلان

 

فاکتورهای بیرونی موثر بر بانک مهر اقتصاد استان گیلان		الف: میزان تأثیر رتبه بندی شده از ۱۰- تا ۱۰ ۱۰- : نامطلوب ترین اثر ۰: ناموثر ۱۰: مطلوب ترین اثر	ب: احتمال وقوع فاکتورها ۰: کمترین احتمال وقوع ۱۰: بیشترین احتمال وقوع	ج: برای اثر منفی (تهدید) میزان سهولت شناسایی تهدیدات (۰ : آسان ترین برای شناسایی…،۱۰: مشکل ترین برای شناسایی) برای اثرات مثبت (فرصتها) وسعت اراده برای تحقق بخشیدن فرصت ها ۰: کمترین تمایل به بهره گیری از فرصت ها ۱۰: بیشترین تمایل به بهره گیری از فرصت ها	OPN/RPN
محدوده امتیازات		-۱۰,-۹,…,۰,…,۹,۱۰	۰,۱,…,۹,۱۰	۰,۱,..,۹,۱۰

شکل ‏۶٫۱۳- مقایسۀ پاسخ­های کنترل کننده­ های فازی تطبیقی و PI با تغییر اندازۀ خازن: (a) ولتاژ خروجی؛ (b) خطای ولتاژ؛ © جریان سلف؛ (d) چرخۀ کار کنترل کننده

کنترل تطبیقی باس DC:

در طول سال­ها محققین روش­ها و تکنیک­های مختلف کنترلی را اعم از معمولی و پیشرفته پیشنهاد داده­اند. قوانین کنترل خطی کلاسیک [۸۸] به دلیل سادگی ساختار به طور گسترده­ای در صنایع مورد استفاده قرار گرفته­اند. با این حال در شرایط عملیاتی متفاوت کارایی این نوع کنترل کننده­ها به شدت دچار افت می­ شود.
این مسأله در [۸۹] مورد بررسی قرار گرفته است، که در آن برای تنظیم باس DC از کنترل تطبیقی به جای کنترل کننده PI به همراه یک کنترل کننده جریان جزء خطی تطبیقی^[۸۰] (Adaline) که به صورت آنلاین تنظیم می­شد با بهره گرفتن از الگوریتم آماری حداقل میانگین مربعات^[۸۱] (LMS) استفاده شده است.

ساختار کنترل متوالی خطی­سازی شده در [۹۰] برای مبدل های افزایشی AC/DC پیشنهاد شده است. در [۹۱] شکل تنظیم ولتاژ باس DC بر اساس تئوری کنترل پسیو مورد بررسی قرار گرفته است.
کنترل کننده­ های پیشرفته خصوصیات غیر­خطی سیستم­ها را در طراحی­های خود نگه­داری می­ کنند، بنابراین می تواتند تحت شرایط غیر­خطی و وجود عدم قطعیتها مانند تغییرات در دما و پارامترها عملکرد خوبی را ارائه دهند.
تکنیک­های کنترلی که به آن­ها اشاره شد، کارایی و دقت مناسبی داشتند و اخیراً نیز به کار برده شده اند. اما روز به روز بر پیچیدگی و سختی کار طراحی آنها افزوده شده است.
در [۹۲] برای یک سیستم هیبریدی الکتریکی که چندین منبع و چندین مصرف کننده و منابع ذخیره انرژی دارد، از کنترل لغزشی استفاده شد اما مقاومت و پایداری سیستم کنترل تنها هنگامی قابل تضمین است که حالت لغزشی به واقع اتفاق بیافتد، که این مستلزم شرایط خاصی است.
در راه رفع این مساله در [۹۳] کنترل کننده ای به نام کنترل فازی-عصبی حالت لغزشی^[۸۲] (FNSM) ارائه می­ شود که توانایی بسیار خوب و قدرت تطبیق بالایی در مواجهه با عدم قطعیت­ها ، تغیرات پارامتری و تداخلات، و غلبه بر آنها دارد.
حال به بررسی سیستم مورد نظر خود و طراحی کنترل کننده می­پردازیم.
خطای ردگیری ولتاژ باس DC را به صورت و خطای ردگیری منبع جریان را در نظر می­گیریم، به طوری که به ترتیب ولتاژ و جریان مرجع، می باشند. در این طراحی برای نشان دادن برتری بر روش­های کلاسیک کنترلی از کنترل تطبیقی استفاده می کنیم. شمای طراحی در شکل زیر آورده شده است.

شکل ‏۶٫۱۴- شمای کنترل تطبیقی باس DC
در این طراحی کنترل تطبیقی با مینیمم کردن بین دو مقدار مرجع و واقعی به ردگیری صحیحی از ولتاژ باس DC دست می­یابد و سیگنال منبع جریان مورد نظر را ایجاد می­ کند. کنترل کنندۀ PI مانند یک تنظیم کنندۀ جریان عمل کرده و را مینیمم می­ کند. سپس چرخه کار به الگوریتم مدلاسیون عرض پالس (PWM) اعمال می­ شود.
در واقع هدف کنترل کننده تطبیقی ایجاد یک جریان تغذیه­ای موثر است با نگه داشتن درحد صفر. با این کار در کل سیستم اتلاف انرژی نامحسوس خواهد بود یعنی می­توان گفت که توان منبع با توان خروجی تقریباً برابر خواهد بود یعنی: .
بنابراین می­توان رابطۀ زیر را بین جریان منبع و جریان خروجی (معکوس کننده) ارائه داد.
کهK مقداری نامعلوم است که توسط کنترل کننده تطبیقی مشخص می­ شود.
قانون کنترلی را به صورت زیر می­توان داشت.
به طوری که بهرۀ مثبت است و به کمک آن پایداری و مقاومت کنترل کننده تطبیقی تضمین می­ شود. بنابراین قانون کنترل تطبیقی را به صورت زیر خواهیم داشت:
بهره مثبت است و سرعت همگرایی را مشخص می­ کند.

شبیه­سازی و نتایج:

برای بررسی کارایی کنترل کنندۀ تطبیقی شبیه­سازی روی مبدل DC-DC که در شکل (۶٫۵) آمده است، انجام گرفته است. پارامترهای سیستم به این صورت انتخاب شده ­اند: ولتاژ مرجع باس DC؛ ، سلف؛ و خازن؛ . فرکانس نمونه برداری و سوئیچینگ هر دو ۵Hz در نظر گرفته شده ­اند. معیارهای بررسی کارایی سیستم که مورد بررسی قرار گرفته و نتایج آن­ها در ادامه آمده است، عبارتند از: جریان اینورتر یا معکوس کننده ، ولتاژ باس DC ، جریان­های منبع ، چرخۀ کار و تخمین پارامتر تطبیقی . همچنین برای نتیجه ­گیری و مقایسۀ بهتر به طور همزمان نتایج حاصل از طراحی مشابه با کنترل کنندۀ PI نیز آورده شده است. پارامترهای کنترل کنندۀ PI همان­طور که در شکل (۶٫۱۵) آمده است، عبارتند از: و . لازم به ذکر است که برای کنترل کنندۀ تطبیقی در نظر گرفته شده است.

شکل ‏۶٫۱۵- شمای کنترل کنندۀ PI سری شده^[۸۳]
دو مرحله شبیه­سازی برای بررسی کارایی کنترل کننده صورت گرفته است. در اولین آن شرایط نامی به سیستم اعمال شده، و همچنین جریان اینورتر همان­طور که در شکل (۶٫۱۶-a) نشان داده شده است، به عنوان پاسخ پلۀ یک سیستم مرتبه دوم میرای بحرانی با فرکانس طبیعی ۱۰۰ رادیان بر ثانیه (۱۰۰rad/s)، فرض شده است. در این حالت، از تغییرات ولتاژ منبع صرف نظر شده و ­V_S=250V­ در نظر گرفته شده است. با توجه به نتایج آمده در شکل (۶٫۱۶) خطاری ردگیری ولتاژ باس DC با سرعت خوبی کاهش یافته و عملاً روی پایداری تأثیری نداشته است. به عبارت دیگر و با توجه به عملکرد خوب کنترل کنندۀ PI، کنترل کنندۀ تطبیقی همان کارایی را اما با دقت و سرعت بالاتر داشته و طرح پیشنهادی توانسته به موفقیت برسد.
در شبیه­سازی دوم، تغییرات ولتاژ منبع را نیز برای بررسی هرچه دقیق­تر کارایی کنترل کننده، به آزمایش وارد می­کنیم. بنابراین ولتاژ منبع را به صورت در نظر می­گیریم. همان­طور که در شکل (۶٫۱۷) ملاحظه می­ شود، در هنگامی که در کنترل کنندۀ PI، خطای ردگیری ولتاژ باس DC در حال نوسان در اطراف مقدار مرجع است، کنترل کنندۀ تطبیقی توانسته بر نواسانات ولتاژ ورودی غلبه کند. بنابراین می­توان در کل گفت که طرح پیشنهادی نسبت به کنترل کنندۀ PI عملکرد نسبتاً بهتری داشته است.

شکل ‏۶٫۱۶- کنترل باس DC در شرایط نامی و ولتاژ تغذیۀ ثابت : (a) جریان اینورتر i_o ؛ (b) ولتاژ باس V_DC؛ © جریان منبع i_s ؛ (d) چرخۀ کار کنترل کننده ؛ (e) تخمین پارامتر تطبیقی

شکل ‏۶٫۱۷- کنترل باس DC در شرایط نامی و ولتاژ تغذیۀ سینوسی : (a) جریان اینورتر i_o ؛ (b) ولتاژ باس V_DC؛ © جریان منبع i_s ؛ (d) چرخۀ کار کنترل کننده ؛ (e) تخمین پارامتر تطبیقی

برآورد حالت شارژ (SOC) بر اساس رؤیتگر

برای محاسبه ^[۸۴]SOC راه­های زیادی وجود دارد. روش ولتاژ مدار باز^[۸۵] (OCV) راهی مناسب در تخمین SOC باطری است. ولتاژ باطری با میزان غلظت الکترولیت در ارتباط است و با بالا رفتن و پایین آمدن وضعیت شارژ باطری تغییر می­ کند. اما این شرایط تنها در صورتی برقرار است که دینامیک داخلی سیستم باطری در حالت تعادل باشد (به عنوان مثال هیچ جریانی برای مدت طولانی نباید در باطری برقرار باشد). هچنین این ارتباط پایا، در زمانی که از طول عمر باطری می­گذرد و نیز بر اثر تغییرات دمایی دچار تاثیر می­گردد. به عنوان مثال ظرفیت باطری­ها با افزایش تعداد دفعات شارژ و دشارژ و همچنین میزان خالی شدن، کاهش می یابد.
روش دیگر برای تخمین SOC روش شمارش کولمب^[۸۶] [۹۵] است. در این روش میزان جریان ورودی و خروجی باطری اندازه گیری شده و با یک انتگرال­گیری میزان SOC در هر لحظه محاسبه می­ شود. با این حال مواردی چون خطای راه ­اندازی و خطای سنسورهای جریان در دقت تخمین میزان دقیق SOC مشکل پیش می­آورند. بعلاوه ظرفیت باطری­ها به مرور زمان و در شرایط مختلف دمایی تغییراتی را دارد. هر چند با وجود این مشکالات که باعث بروز خطای ۱۵% برای روش مذکور می­شوند [۹۵]، اما این روش همچنان به عنوان روشی ساده و کارآمد در کاربردهای صنعتی که Real–time هستند شناخته می شود.
روش دیگری به نام روش تخمین هیبرید^[۸۷] وجود دارد که در حقیقت ترکیبی از دو روش قبلی است. به این صورت که SOC باطری به روش شمارش کولمبی تخمین زده می­ شود، البته فقط در زمانی که باطری در حال استفاده یا اینکه در شرایط متعادل قرار دارد. هنگامی که خطایی در سیستم رخ هد و یا حالت تعادل از بین رود روش OCV جایگزین SOC می­ شود.
با این حال برخی از برنامه های کاربردی که یک رشته عملیات مداوم باطری احتیاج دارند، زمان لازم برای رسیدن به حالت تعادل باطری را فراهم نمی کنند و این مساله نیاز به روش های جایگزین دیگری را برای خمین SOC ایجاد کرده است.
از آنجایی که روش OCV مستقیماً با وضعیت شارژ باطری در ارتباط است، بنابراین V_oc برای تخمین حالت شارژ مورد استفاده قرار می گیرد. در اینجا فرض بر این است که رابطۀ ثابت و پایداری بین OCV , SOC برقرار است بنابراین می­توان از اثرات گذر زمانی بر وضعیت باطری همچنین تغییرات دمایی صرف نظر کرد.
با فرض قرار داشتن در حالت دشارژ می توان گفت که ، بنابراین رابطه اول مدل دینامیک باطری (۶٫۲-آ) به صورت زیر تغییر پیدا خواهد کرد.
با جایگزینی از رابطۀ (۶٫۲-ج) خواهیم داشت
(۶٫۳)
رابطه دینامیکی فوق را می توان به صورت معادلات حالت به شکل زیر نوشت:
که:
بنابراین معادلات روئیتگر به صورت زیر خواهد بود:
که در رابطه فوق G ماتریس بهره رؤیتگر است.
خطای رؤیتگر را به صورت زیر تعریف می­کنیم.
با گرفتن مشتق از رابطه بالا و جایگزینی و داریم:
بنابراین به طور خلاصه می توان دینامیک رؤیتگر را به صورت زیر نوشت:
که یک ماتریس هرویتز است بنابراین می توان از G برای به دست آوردن مقادیر ویژۀ ماتریس استفاده گردد.
در حالت پایدار و مانا وقتی که ماتریس G را می توان از حل معادلۀ ریکاتی به روش جایابی قطب به دست آورد.

شبیه­سازی و نتایج

جدول زیر پارامترهای مفروض برای باطری سربی-اسیدی که در شکل (۶٫۶) آمده است، بیان می­ کند. دلیل انتخاب این نوع باطری، وجود رابطۀ خطی بین OCV و SOC است. برای نمونه می­توان گفت که SOC از رابطۀ زیر قابل محاسبه است [۹۶].

 

 

 

 

 

 

جدول شماره(۲-۱۵): دیدگاه نظریه هالر و هادلر عوامل مرتبط با شادمانی
۲-۱-۱-۱-۵-۱۴. نظریه نظام شخصیت مسعود چلبی
چلبی پاسخگویی مؤثر به نیازها را عامل اصلی شادمانی می­داند او نیازها(علایق افضل) را در چهار نوع کلی از هم متمایز کرده است: «نیازهای مادی، امنیتی،شناختی و اجتماعی»(چلبی، ۱۳۸۹: ۴). در واقع نظریه چلبی را در ارتباطی با احساس شادمانی و خرسندی، باید به عنوان بخشی از نظریه کلی­تری بازشناخت که به الگوی مفهومی انسان و شخصیت از یک سو و از سویی دیگر به بده بستان­هایی که میان نظام جامعه­ای و نظام شخصیت اتفاق می افتد، مرتبط است.
الف) الگوی مفهومی انسان
در ادبیات علوم انسانی دو رویکرد کلی وجود دارد که تدوین الگوی مفهومی از ماهیت انسان بر اساس یکی از این دو استوار است ؛ یکی رویکرد انسان در مقام انسان و دیگری رویکرد انسان در جامعه. در فلسفه، حکمت سیاسی و روان­شناسی فردی معمولاً از رویکرد اول استفاده می­ شود. در علوم اجتماعی از جمله جامعه ­شناسی، مردم شناسی و روان­شناسی اجتماعی معمولاً از رویکرد دوم استفاده می­ شود. چلبی بر اساس رویکرد دوم به تدوین الگوی مفهومی انسان می ­پردازد و فرض اساسی حداقلی که در مورد انسان باید پذیرفته شود را این می­داند که انسان یک «واحد زیستی_ روانی _ اجتماعی» است با «ظرفیت اجرای» بی­نظیر که او را از سایر موجودات جدا می­سازد. دومین فرض اساسی که در چارچوب مفهوم انسانی پذیرفته شده این است که «انسان در محیط» دارای حداقل چهار «علقه افضل» است که شامل : علقۀ مادی، علقۀ امنیتی، علقۀ اجتماعی(ارتباطی) و علقۀ شناختی می­باشد. اگر این چهار علقه را در قالب اجیل ^[۷۴]پارسنز ببینیم، علقه مادی مربوط به بعد A است. در این بعد هر واحد اجتماعی در هر سطحی از جمله انسان که موجود نیازمند(انسان اقتصادی) است، جهت کسب انرژی دست به ارتباط با محیط اثباتی خود می زند. علقۀ امنیتی مربوط به بعد G است. در این بعد انسان موجودی هدفمند و بالقوه مضطرب (انسان سیاسی) است که جهت حفظ آرامش و نگاه داشتن خود در ارتباط با محیط اثباتی و اجتماعی (در ارتباط با دیگران) در صدد تحقق اهداف خود بر می ­آید. علقۀ ارتباطی^[۷۵] (اجتماعی) مربوط به بعد I است. در این بعد انسان موجودی اجتماعی (انسان اجتماعی یا انسان گروه^[۷۶]) است که در ارتباط با محیط اجتماعی خود با دیگران رابطه اظهاری (عاطفی) متقابل برقرار می­ کند. پایه انسانی تشکیل «ما» و اجتماع همین علقه ارتباطی انسان است. علقه شناختی مربوط به بعد L است. در این بعد، انسان موجودی ذی شعور و خلاق (انسان شناختی یا انسان نمادی) است که در ارتباط با محیط فرهنگی خود با اعیان اجتماعی و فرهنگی رابطه گفتمانی و نمادین برقرار می­ کند. در واقع، این نفع معرفتی است که پایه فرهنگی معین، نظام­های نمادی، اندیشه­ های منظم و متنوع بشری را در خلال زمان تشکیل می­دهد(همان).
به این ترتیب، الگوی مفهومی چلبی از انسان مبتنی بر مفهومی چند بعدی است. در این الگوی مفهومی، انسان حداقل چهار چهره دارد؛ یعنی: انسان اقتصادی، انسان سیاسی، انسان اجتماعی و انسان شناختی. نمودار زیر چهار چهره انسان را در قالب اجیل نشان می­دهد. در این الگوی مفهومی، هر چهره انسان با علقه­ای(نفع) ماهوی درآمیخته است.

جدول شماره(۲-۱۶): ابعاد چهارگانه الگوی مفهومی انسان(چلبی،۱۳۸۱: ۸۵)

 

 

انسان اقتصادی(علقۀ مادی)A

 

انسان سیاسی(علقۀ امنیتی) G

 

 

 

انسان فرهنگی(علقۀ شناختی)L

 

انسان اجتماعی(علقۀ ارتباطی) I

 

 

 

منبع: برگرفته از (موسوی،۱۳۹۲: ۱۴۰)
این الگوی مفهومی اگر چه چهار علقه یاد شده برتر تلقی شده ­اند، ولی کمّ و کیف و ابعاد هر یک از این علقه­ها مشروط و مقید به عوامل زیستی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تاریخی در دو سطح خرد(فردی) و کلان(جامعه­ای) است.
ب) مبادله میان نظام شخصیت و نظام جامعه­ای
اگر چه برای هر فردی می­توان به لحاظ تحلیلی نظام­های مختلفی را در نظر گرفت، مثل نظام آلی(ارگانیک)، نظام رفتاری و نظام شخصیتی ولی با توجه به اینکه در سلسله مراتب سیبرنتیک، نظام شخصیت فرد محل پیوستگی و به هم رسیدن تمامی نظام­ها از جمله نظام اجتماعی است، از این بابت شخصیت نقش مرکزی را در سلسه مراتب یاد شده ایفا می­ کند. گفتنی است با در اختیار گرفتن این چهارچوب مفهومی(مبادله میان نظام شخصیت و نظام جامعه ای) می­توان با مراجعه به شخصیت فرد(به عنوان نظام تماس) هم داده ­ها یا عواملی را که نظام شخصیت برای نظام جامعه­ای فراهم می­ کند، در حد نخستین نزدیکی به واقع سنجید، مثل هوش، ظرفیت اجرا، وفاداری، بینش و هم می­توان ستاده­های نظام شخصیت یعنی محصولات داده ­های نظام جامعه­ای در نظام­های شخصیت در ابعاد چهارگانه مثل احساس بهبودی، عدالت و امنیت، هم­بستگی اجتماعی و احساس عزت و احترام را ارزیابی کرد. به نظر چلبی با سنجش این بده­بستان ها میان نظام شخصیت و نظام جامعه­ای در افراد و یا شهروندان به عنوان نقطه به هم رسیدن این دو نظام، ضمن اینکه می­توان احساس رضایت و خشنودی هر فرد را در حوزه های چهارگانه جامعه سنجید، در همان حال ممکن است در حد نخستین نزدیکی به واقع، احساسات جمعی را در ابعاد چهارگانه جامعه به طور متوسط، برآورد نمود. در واقع به یک معنا، از هر جامعه سالمی انتظار می­رود که تمامی فعالیت­های آن تا حد امکان در راستای بهبود احساسات جمعی قرار گیرد و ضمن اینکه نباید فراموش کرد که در مقابل با بهبودی در احساسات جمعی(در ابعاد چهارگانه) زمینه پویایی، نشاط، سرزندگی و بالندگی جامعه و در نتیحه مقبولیت و مشروعیت برای نظام حاکم بر آن فراهم خواهد شد. به علاوه مطالعه و شناخت کمّ و کیف احساسات جمعی^[۷۷] در ابعاد مختلف می ­تواند کمکی باشد جهت تشخیص و ارزیابی نسی نقاط قوت و ضعف و کاستی عرصه های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی جامعه و داده ­های هر یک از آنها به نظام های شخصیت (چلبی،۱۳۸۳ :۵۹).

به طور خلاصه، چلبی شادی و خرسندی کنشگران فردی را در شبکه مبادلات میان نظام جامعه­ای و نظام شخصیت جست و جو کرده، با بهره­ گیری از چهارچوب مفهومی چندبعدی که از انسان، شخصیت و جامعه در اختیار می­گذارد، کم کیف شادمانی افراد را مرتبط با احساس رضایت و خشنودی آن­ها از حوزه های چهارگانه در سطوح فردی و جامعه­ای می­داند. به بیان دقیق­تر، این نظریه را می­توان بدین صورت خلاصه کرد که منبع تأمین علقه­های چهارگانه انسان(علقه­ی مادی(A)، امنیتی(G)، ارتباطی(I) و شناختی(L)) در ارتباط تنگاتنگ با امر اجتماعی و به عبارتی حوزه ­های چهارگانه نظام جامعه­ای است طبق این دیدگاه چنانچه هر کدام از چهار نظام اصلی جامعه بتواند پاسخگوی مؤثر علقه­های برتر(معشیتی، امنیتی، معاشرتی و شناختی) فرد و جامعه باشد، در این صورت هر کدام می­توانند موجبات نوعی(احساس مثبت) که هر کدام زمینه­ ساز شادمانی افراد نمایند: یعنی کارکرد صحیح حوزه اقتصادی تولید احساس بهبودی و آسایش است. همین طور حوزه ­های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر کدام به ترتیب منشأ بروز احساس عدالت و امنیت، احساس هم­بستگی اجتماعی و احساس عزت و احترام می­شوند بدین ترتیب شادمانی افراد را در این چهارچوب نظری می­توان به صورت زیر نمایش داد:
نمودار شماره(۲-۱): تأثیر احساسات مرتبط با حوزه ­های چهارگانه جامعه بر شادمانی از نگاه چلبی

 

 

احساس سلامتی

 

احساس رفاه مادی

 

احساس رضایت شغلی

 

 

 

احساس امنیت

 

احساس خودمختاری

 

احساس امید

 

احساس عدالت

 

 

 

 

• توسعه منابع انسانی (استخدام، آموزش، توسعه، ایجاد انگیزه، نظم و انضباط)؛

 

• توسعه محصول و خدمات؛

 

• توسعه سیستم‌ها و فناوری (مانند سیستم‌های پرداخت، توسعه بانک‌های داده، دسترسی به سیستم‌های ذخیره‌جا)؛

 

• تدارکات محصولات و خدمات.

 

شکل ۵ این فعالیت‌‌ها را در قالب چارچوب زنجیره ارزش پورتر نشان می‌دهد.
شکل ۵. زنجیره ارزش گردشگری
منبع: پون ( ۱۹۹۳، نقل از ونهو، ۲۰۰۵)
پون، اثرگذاری بر فرایند تولید ثروت^[۱۵۳] و ایجاد همکاری استراتژیک را دو اصل اساسی برای کسب موقعیت رقابتی در زنجیره ارزش معرفی می‌کند. اثرگذاری بر فرایند تولید ثروت نیازمند کنترل دو عامل کلیدی اطلاعات (ثروت از طریق فعالیت‌های اطلاعات محور ایجاد می‌شود) و مشتریان (نزدیک شدن به مشتریان و درک آن‌‌ها) است.

نکته نهایی که در زنجیره ارزش بسیار اهمیت دارد، یکپارچگی مورب^[۱۵۴] است. هدف از یکپارچگی مورب، تولید دامنه‌ای از خدمات (مانند حمل‌ونقل، بیمه، تعطیلات و بانک‌داری شخصی^[۱۵۵]) و فروش آن‌ ها به مصرف‌کنندگان است. در این نوع یکپارچگی، ضرورتی برمالکیت وجود نداشته و شرکت‌ها صرفاً در فعالیت‌های مرتبط با یکدیگر مشارکت می‌کنند تا هزینه‌ها را کاهش داده و به مشتریان نزدیک‌تر شوند. یکی از جذابیت‌های یکپارچگی مورب برای شرکت‌ها کاهش هزینه‌ها با بهره گرفتن از صرفه‌های ناشی از تنوع تولید^[۱۵۶] و هم‌افزایی‌ها^[۱۵۷] است (پون، ۱۹۹۳، نقل از ونهو، ۲۰۰۵).
فعالیت‌هایی که در بنگاه یک ‌توراپراتور‌ انجام می‌شوند عبارتند از:

 

• تحقیق و انجام پیش‌بینی‌های لازم در مورد مقصد (محصول، عرضه، شرایط، قیمت، کیفیت، قابلیت عرضه و فروش و ارزیابی)؛

 

• تحقیق و انجام پیش‌بینی‌های لازم در مورد مشتریان (نیازها، ترجیحات، روندها)

 

• تحقیق و انجام پیش‌بینی‌های لازم در مورد حمل‌ونقل (امکانات و قابلیت دسترسی، کیفیت و قیمت)؛

 

• تصمیم‌گیری در مورد تعداد و قیمت

  • • تولید شامل انتخاب مقصدها، بستن قراردادهای مربوطه، امکانات رفاهی، نقل و انتقال‌ها^[۱۵۸] و دیگر خدمات. توسعه دامنه‌ای از محصولات، قیمت‌ها و جذابیت‌‌ها. سازوکارهای فروش در فروش‌گاه‌ها/ نمایش‌گاه‌ها، پایانه‌های رایانه‌ای/ سیستم‌های ذخیره‌جا، سفرهای آشناسازی/ آموزش‌؛

   

  • • انجام فعالیت‌های بازاریابی شامل آمیخته بازاریابی (محصول، سیمای عمومی، قیمت، ترفیع، شبکه‌ها فروش – چاپ و طراحی کاتالوگ)، سیستم اطلاعات فروش، استراتژی‌های قیمت‌گذاری و ترفیع‌های ویژه (داسویل، ۱۹۹۸).

   

   

 

۴-۵-۲- سطح منابع
در یک مدل کسب‌وکار، منابع استراتژیک و منابع استراتژیک بالقوه و هم‌چنین روابط متقابل بین آن‌ ها باید درک شود. علاوه بر این، شناخت روابط علی و معلولی میان منابع، فعالیت‌‌ها و موقعیت عرضه نسبت به انتظارات مشتریان و عرضه‌های رقبا، مسئله مهمی است. منابع در اشکال متنوعی ظاهر می‌شوند. درحقیقت، آن‌هادر انواعی مانند فیزیکی، مالی، انسانی و سازمانی؛ ملموس و غیر ملموس؛ و منابع و قابلیت‌ها توصیف و طبقه‌بندی شده‌اند. چیزی که اهمیت دارد آن است که شرکت‌ها، ماهیت متفاوت منابع را درک نمایند و خود را به انواع بسیار کم منابع محدود نکنند (هدمن و کالینگ، ۱۳۹۰).
منابع یک آزانس مسافرتی را می‌توان در سه حوزه مکان و تسهیلات فیزیکی، سیستم‌های اطلاعات و پردازش عملیات فروش بلیط و ذخیره‌جا و منابع انسانی شناسایی کرد. مکان و تسهیلات فیزیکی عبارت است از موقعیت و سهولت دسترسی، در معرض دید بودن، نشان تجاری، طراحی و ساخت داخلی، بروشورها و کاتالوگ‌های راهنما. سیستم‌‌های اطلاعات و پردازش عملیات به سیستم‌های اطلاعات و ذخیره‌جا فوری، دسترسی به بهترین قیمت‌ها و تأیید سریع و سرعت خدمات ناشی از تکنولوژی اشاره دارد. حوزه منابع انسانی، دانش و درک پرسنل از مقاصد، احترام و توجه آن‌ ها به مشتریان را شامل می‌شود (داسویل، ۱۹۹۸).
آنچه در صنعت جهانگردی امروز می­توان دید نه فقط افزایش تعداد بازدید­کنندگان و گردشگران، بلکه افزایش میزان دانش و آگاهی این افراد در نتیجه ارتقای تجربه است. این گردشگران آگاه، خواهان خدمات مطلوب­تری هستند. ارائه محصول در این صنعت به شکل خدمت گردشگری وابسته به افرادی است که ارائه­دهندگان این خدمتند؛ به عبارت دیگر نیروی کاری که در این صنعت به ارائه خدمت می­پردازند، خود بخشی از محصول نهایی‌اند. توانمندی کارکنان این صنعت در تأمین نیاز گردشگر باعث ایجاد نگرش مثبت، ایجاد تجربه­ مطلوب و نهایتاً رضایت گردشگر می­ شود. تجربه مطلوب گردشگر، در تصمیم وی برای بازدید مجدد و تبلیغ مقصد برای دیگران، حاصل تلاشی است که کارکنان صنعت گردشگری در آن نقش بسزایی دارند و به آن­ها به عنوان عناصر کلیدی و مهمی نگریسته می­ شود که در جذب گردشگران و پیشبرد اهداف مقصد اهمیت فراوان دارند. بنابراین صنعت جهانگردی باید مهارت کارکنان را ارتقاء دهد تا بتواند علاوه بر تأمین انتظارات مشتریان فعلی، برای جذب گردشگران بالقوه نیز اقدام کند.
از فاکتورهای بحرانی ارائه موفقیت‌آمیز خدمات جهانگردی، کارکنان این صنعت است؛ این‌که چگونه استخدام شوند، چگونه مدیریت شوند، چطور آموزش ببینند، نحوه ارزش‌گذاری به فعالیت‌های آن‌ ها و پاداش‌ها به چه ترتیبی باشد، فرآیندی مستمر از فعالیت‌های مدیریت منابع انسانی را در بر می‌گیرد. شالوده هر سازمان را، کارکنان آن تشکیل می‌دهند؛ کارکنانی در قالب دانش، مهارت وانگیزه برای خدمت به مشتری. اهمیت برخورداری از چنین ثروتی به‌ خصوص در بخش‌های ارائه‌دهنده خدمت نمایان است که ابتکار عمل، خلاقیت، تعهد و توانمندی نیروی کار در آن نقش به سزایی دارد.
تجربه‌ای که یک جهانگرد به دست می‌آورد، به میزان زیادی در سایه‌ی تماسی حاصل می‌شود که او با کارکنان صنعت جهانگردی برقرار می‌کند. از این رو همه کارکنان محصولاتی را تولید و عرضه می‌کنند که جهانگرد یا مسافر مصرف‌کننده آن است. دانش و مهارت نیروی کار در کانون این دیدگاه قرار می‌گیرد و کارکنان بدین وسیله می‌توانند خدمات خاصی را به جهانگردان عرضه کنند (گی، ۱۳۸۲).
در مدیریت منابع انسانی در صنعت جهانگردی، حصول اطمینان از انتخاب افراد متناسب با جایگاه‌های آن‌ ها اهمیت بسیار دارد. این‌که برای توسعه این صنعت در بخش‌های مختلف اقامتی، پذیرایی، اطلاع‌رسانی، دفاتر خدمات مسافرتی و پایانه‌های حمل و نقل چه تعداد افراد، با چه دیدگاهی نیاز داریم؟ این افراد باید دارای چه مهارت‌هایی باشند؟ از اولین سؤال‌هایی است که در این حیطه مطرح می‌شود. صنعت جهانگردی نیازمند افراد شایسته و دارای مهارت‌های لازم است. مسئله انتخاب نیروهای مورد‌نیاز، استخدام، آموزش و پرورش آن‌ ها، حقوق و دستمزدها و هم‌چنین فعالیت‌های انگیزشی و تشویق‌کننده و اعمال نظارت‌های جدی از جمله مواردی است که در برنامه‌ریزی و مدیریت منابع انسانی این صنعت حائز اهمیت است.
۵-۵-۲- سطح بازار سرمایه و کار
۱-۵-۵-۲- تأمین کنندگان
گام منطقی بعدی در درک روابط علی و معلولی میان استراتژی و موقعیت (در بازار)، درک منشا منابع است. منابع بنگاه‌های گردشگری از انواع جاذبه‌های گردشگری، تسهیلات گردشگری (روساخت‌‌ها) و زیرساخت‌ها تأمین شده و ارائه دهندگان این ورودی‌های تولید، تأمین‌کنندگان و بازیگران صنعت گردشگری به شمار می‌روند.
۱-۱-۵-۵-۲- جاذبه‌ها
جاذبه‌ها عنصر کلیدی سیستم گردشگری هستند و قادرند گردشگران را به منطقه میزبان جذب کنند. جاذبه‌ها انواع بسیار گوناگونی داشته و به سه دسته تقسیم شوند: جاذبه‌های طبیعی، جاذبه‌های انسان ساخت و جاذبه‌هایی که با هدف جذب گردشگران ایجاد شده‌اند (ونهو، ۲۰۰۵).
الف- جاذبه‌‌های طبیعی. این دسته پایه‌ای‌ترین بخش عرضه بوده و منابع طبیعی‌ را در بر می‌گیرد که هر ناحیه‌ای برای استفاده توسط بازدیدکنندگان در اختیار دارد. عناصر اولیه در این دسته عبارتند از: آب و هوا، جغرافیای طبیعی منطقه، اشکال زمین، نوع زمین^[۱۵۹]، گیاهان، جانوران، پهنه‌های آبی، سواحل، زیبایی‌های طبیعی (آبشارها، دریاچه‌ها، کوهستان‌ها) و منابع آب آشامیدنی، بهداشتی و موارد مشابه (گلدنر، ۲۰۰۹؛ ونهو، ۲۰۰۵).
ب- جاذبه‌های مصنوع. جاذبه‌های مصنوع (انسان ساخت) جاذبه‌هایی هستند که با هدف جذب گردشگر ایجاد نشده‌اند اما این پتانسیل را دارا هستند. این جاذبه‌ها به سه دسته قابل تقسیم هستند:جاذبه‌های بنا شده^[۱۶۰]، جاذبه‌های فرهنگی و جاذبه‌های اجتماعی (ونهو، ۲۰۰۵).
جاذبه‌های بناشده عبارتند از: معماری (ساختمان‌های مدرن و تاریخی)، کلیساها و مساجد، خانقاه‌ها، بناهای یادگاری، قلعه‌ها، پیاده‌روها، سایت‌‌های باستان شناسی، پارک‌های طبیعی^[۱۶۱]، پاتوق‌های فضا بسته^[۱۶۲]، پارک‌ها و باغ‌ها (ونهو، ۲۰۰۵).
جاذبه‌‌های فرهنگی. شامل موزه‌ها، نمایش‌ها و ورزش‌ها، هنر و صنایع دستی، مذهب، تاریخ، فرهنگ عامه، کارناوال‌‌ها، فستیوال‌‌ها و سایر سرگرمی‌ها (ونهو، ۲۰۰۵). از ترکیب منابع فرهنگی، دامنه گسترده‌ای از منابع گردشگری به دست می‌آید. رویدادها و تسهیلات ورزشی، جشنواره‌‌های سنتی یا ملی، بازی‌ها و نمایش‌های مجلل^[۱۶۳] از این جمله هستند (گلدنر، ۲۰۰۹).
جاذبه‌های اجتماعی. این جاذبه‌ها زبان، آداب و رسوم، مذهب و شیوه زندگی، کار و تفریح ساکنین جامعه میزبان را شامل می‌شود. (ونهو، ۲۰۰۵؛ گلدنر، ۲۰۰۹).
جاذبه‌های اجتماعی هم‌چنین مهم‌ترین بخش عناصر ناملموس محصول گردشگری را تشکیل‌می‌دهد. از جمله این عناصر ناملموس می‌توان به روحیه مهمان‌نوازی، ادب و تواضع کارکنان کسب‌وکارهای گردشگری و مردم جامعه میزبان، نگرش ساکنین جامعه میزبان به گردشگران، احترام، دوستانه بودن، ابراز علاقه خالصانه، تمایل به خدمت‌دهی و آشنایی بهتر با بازدیدکنندگان و سایر روش‌های ابراز صمیمیت و دوستی اشاره کرد (داسویل، ۱۳۷۸).
ج- انواع خاص جاذبه. این نوع از جاذبه‌ها عمدتاً با هدف جذب گردشگر در مقاصد توسعه یافته و ترویج می‌گردند و عبارتند از: پارک‌های موضوعی، شهربازی‌ها و سیرک‌ها؛ جلسات، کنفرانس‌ها و همایش‌ها؛ خرید، رویدادهای ویژه، قمارخانه‌ها، سرگرمی‌ها (کلوب‌های شبانه، دیسکوها و برخی رستوران‌‌ها)، تفریح و ورزش (اینسکیپ^[۱۶۴]، ۱۹۹۱).
۲-۱-۵-۵-۲- روساخت‌ها
بخش دیگر عرضه گردشگری، خدمات گردشگری/ تسهیلات گردشگری هستند که از آن‌ ها به‌عنوان روساخت نیز یاد می‌شود (ونهو، ۲۰۰۵). بخش‌های خدماتی صنعت گردشگری، بخش‌هایی هستند که مردم عادی آن‌‌ها را به عنوان گردشگری درک می‌کنند. درحالی که جاذبه‌ها گردشگران را به محلی دور از محیط معمول زندگی خود جذب می‌کنند، این تسهیلات گردشگری هستند که به ارائه خدمت به بازدیدکنندگان دور از خانه می‌پردازند. روساخت‌های گردشگری شامل تسهیلاتی می‌شود که اختصاصاً با هدف پاسخگویی به نیازهای بازدیدکنندگان ایجاد شده‌‌اند، اگرچه ساکنان منطقه مقصد نیز از وجود آن‌ ها منتفع می‌گردند (گلدنر، ۲۰۰۹).
مهم‌ترین جزء روساخت‌های گردشگری، بخش اقامت است. گلدنر اقامت‌گاه‌های گردشگری را در قالب هتل‌ها (شامل هتل‌های تجاری، تفریحگاهی، بین جاده‌ای^[۱۶۵]، فرودگاهی و مسکونی^[۱۶۶])، آپارتمان‌های مالکیت مشترک^[۱۶۷] و مالکیت زمانی دسته‌بندی می‌کند (گلدنر، ۲۰۰۹) و ونهو مراکز اقامتی را به دو دسته تجاری (شامل هتل‌ها‌، متل‌ها، خوابگاه‌ها^[۱۶۸]، پانسیون‌ها، مراکز اقامتی تخت و صبحانه^[۱۶۹]، کشتی‌های تفریحی^[۱۷۰]، پناهگاه‌ها، کلبه‌ها، تسهیلات اقامتی مستقر در مزارع و تسهیلات پذیرایی از خود^[۱۷۱] مانند کمپینگ، آپارتمان‌‌‌ها/کلبه‌ها/خانه‌های اجاره‌ای و روستاهای تفریحی) و غیر تجاری (شامل خانه‌های دوم، خانه‌‌های سیار، بازدید از اقوام و دوستان و برنامه‌‌های تبادل خانه) تقسیم کرده است (ونهو، ۲۰۰۵).
در کنار تسهیلات اقامت، آنچه در مقاصد گردشگری مورد نیاز بازدیدکنندگان است، خدمات غذا و نوشابه (رستوران‌‌ها، کافه‌ها، مراکز سرو نوشیدنی‌های الکلی و غیره) است (ونهو، ۲۰۰۵؛ اینسکیپ، ۱۹۹۱؛ گلدنر، ۲۰۰۹).
تسهیلات تور و سفر از دیگر تسهیلاتی هستند که در بخش خدمات عرضه گردشگری به گردشگران ارائه می‌گردند. این تسهیلات آژانس‌های مسافرتی ارائه دهنده‌ی برنامه‌های تور محلی، صدور بلیط وسایل حمل و نقل از جمله خطوط هوایی، خطوط ریلی و اتوبوس، ذخیره‌جا در هتل‌ها برای سفر گردشران به داخل و خارج یک مقصد را شامل می‌شود. هم‌چنین هرگونه خدمات کرایه ماشین، موتورسیکلت، و دوچرخه نیز در این تسهیلات گنجانده می‌شود. به‌علاوه خدمات راهنمایی نیز در نواحی ارائه کننده خدمات بازدید و گردشگری فرهنگی یا گردشگری با علایق ویژه نیز در این دسته قرار می‌گیرند (اینسکیپ، ۱۹۹۱).
خدمات بسیار زیاد دیگری وجود دارند که مورد نیاز گردشگران هستند و علاوه بر ساکنین مقصد به گردشگران نیز خدمات ارائه می‌کنند. تسهیلاتی چون: تسهیلات ورود و خروج و گمرک، خدمات و خرید شخصی (مانند ملزومات بهداشتی، آرایشگاه، خدمات لباسشویی، مراکز ماساژ )، تسهیلات پزشکی و دارویی، تسهیلات بانکی و ارزی، تسهیلات اطلاعات گردشگری، خدمات پستی، تسهیلات امنیت و ایمنی در مراکز و اقامتگاه‌های گردشگری، سالن‌های نمایش، کازینوها، سینماها، تعمیرگاه‌ها و خدمات تفریحی از این جمله هستند (اینسکیپ، ۱۹۹۱)؛ (ونهو، ۲۰۰۵). موسسات اتومبیل کرایه، پارک‌های حاشیه جاده، مراکز خدمات رسانی به مسافرانی که با وسیله نقلیه شخصی سفر می‌کنند هم‌چنین از دیگر تسهیلات گردشگری به شمار می‌روند (اینسکیپ، ۱۹۹۱).
۳-۱-۵-۵-۲- زیرساخت‌ها
زیرساخت‌ها بعد دیگری از یک مقصد هستند که هدف اولیه از ایجاد آن‌ ها استفاده گردشگری نبوده است. این زیرساخت‌ها سازه‌های توسعه‌ای‌ زیر و روی سطح زمین از قبیل منابع تأمین آب، سیستم دفع فاضلاب، خطوط گاز، خطوط برق، سیستم‌های زه‌کشی، شبکه‌های مخابراتی و بسیاری تسهیلات تجاری (سوپرمارکت‌ها، فروشگاه‌های خرده فروشی) را در می‌گیرد که به منظور رفع نیازهای جامعه محلی ایجاد شده‌‌اند (گلدنر، ۲۰۰۹).
بخش دیگر زیر ساخت‌ها، سیستم حمل و نقل به مقصد و در درون مقصد را شامل می‌شود. این بخش شامل سیستم حمل‌ونقل هوایی، دریایی، ریلی، جاده‌ای، تاکسی‌ها، لیموزین‌ها، اتومبیل‌ها، تراموا هوایی، تسهیلات پارکینگ و هرگونه وسیله نقلیه مشابه می‌شود. اگرچه این اجزای زیرساخت می‌توانند برای گردشگران نیز حائز اهمیت باشند اما عملکرد اولیه آن‌ ها به نیازهای روزانه ساکنین مرتبط می‌شود (گلدنر، ۲۰۰۹).
۲-۵-۵-۲- عوامل تولید
درک تأمین‌کنندگان و رابط با آن‌ ها و شرایط عوامل تولید و منابع مانند دسترسی به نیروی کار و مهارت‌ها و سرمایه در توسعه یک مدل کسب‌کار از اهمیت به‌سزایی برخوردار است. بازار کار، در معنای گسترده خود، کلیه محیط کار در سطوح مختلف منطقه‌ای، ملی و بین ملیتی را شامل می‌شود. امروزه، بازارهای کار به‌طور فزاینده‌ای در اثر جهانی شدن وجابه‌جایی نیروی کار، درحال تجربه تنوع در نیروی کار هستند. ویژگی‌های صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی، اثر عمده‌ای بر طبیعت کار در بخش‌های این صنعت دارد. بنابراین، تعداد زیر بخش‌های این صنعت، اندازه بنگاه، نوع مالکیت بنگاه‌ها و بازارهای هدف آن‌ ها، تاثیر به‌سزایی درعواملی چون تعیین وظایف مورد نیاز برای انجام، تعداد افراد و مهارت‌‌های مورد نیاز دارند (بوم^[۱۷۲]، ۲۰۰۸).
صنعت گردشگری و مهمان‌‌نوازی، طیف وسیعی از سازمان‌ها، چون انواع واحدهای اقامتی، پارک‌‌ها، رستوران‌ها، کافه‌‌ها، شرکت‌های هواپیمایی، کشتی‌رانی، آژانس‌های مسافرتی، توراپراتورها و. . . را شامل می‌‌شود. هم‌چنین، نمی‌توان صنعت را همگون فرض کرد (نمونه‌ای از این ناهمگونی، پراکندگی انواع سازمان‌‌ها در صنعت از مغازه‌‌های محلی کوچک تا شرکت‌های غول‌آسای چند ملیتی با شعباتی در سراسر جهان است). علی‌رغم رشد شرکت‌های زنجیره‌ای بزرگتر، اغلب بخش‌های صنعت، واحدهای کوچک دارای مدیریت و مالکیت یکسان با ترکیبی از نیروی‌کار خانوادگی و تعداد اندکی افراد کمکی هستند. بنابراین، صنعت گردشگری به‌عنوان صنعتی نا‌همسان شناخته می‌شود. با این وجود، می‌توان ویژگی‌های مشترک بسیاری را در بخش‌های مختلف صنعت گردشگری و مهمان‌نوازی مشاهده کرد. این ویژگی‌ها عبارتند از (نیکسون^[۱۷۳]، ۲۰۰۷):

 

• تعداد زیاد واحدهای انفرادی و انواع مختلف آن‌‌ها؛

 

• بسیاری از واحدها ۲۴ ساعت شبانه‌روز، ۷ رو هفته و ۳۶۵ روز سال فعال هستند؛