۲-۴-۴-۷٫ چگونگی امکان تعدیل

چگونگی اجرای عملی تعدیل قرارداد جای بحث دارد و از آنجا که اصل موضوع مناقشه برانگیز است، سخنی از شیوۀ اجرای آن به میان نیامده است. با مباحثی که مطرح شد، این نتیجه به دست می ­آید که امکان تعدیل قرارداد در صورت حدوث تعذر مالی وجود دارد، لیکن شیوۀ اجرای آن باید با کمی دقت همراه باشد. به نظر می­رسد برای کاربردی کردن این نظر ‌می‌توان به طرف متضرر این اختیار را داد که در انتخاب یکی از آن دو (فسخ یا تعدیل قرارداد)، بدون اینکه آن ها در طول هم فرض شود، آزاد باشد. اگر نفعی در بقای قرارداد حتی با ارجاع آن به قاضی برای متعادل کردن شرایط قرارداد می­بیند، از این حق خود استفاده نماید؛ وگرنه با اعمال حق فسخ، خود را از این قید رها کند. اگرچه این مطلب نباید از نظر دور بماند که به جز حق فسخ، تنها راه ممکن تعدیل قرارداد است؛ یعنی هنگامی که متعهد به سبب عدم توانایی مالی با همۀ شرایطی که بیان شد، متعذر از اجرای تعهد می‌گردد، قاضی می ­تواند راساً دست به تعدیل قضایی بزند، بی­آنکه طرف دیگر بتواند قرارداد را فسخ نماید. ‌بنابرین‏ ‌می‌توان گفت که اثر تعذر بر قرارداد و در پی آن امکان تعدیل قرارداد، صرفاً در صورت وقوع تعذر مالی اتفاق می ­افتد و از آن نمی توان یک قاعدۀ کلی استخراج کرد و برای همه مواقعی که قرارداد متعذر می­ شود استفاد نمود.

۲-۴-۴-۸٫ معافیت متعهد از تدارک خسارت در صورت وقوع تعذر

اصل لزوم قراردادها، طرفین قرارداد را ملزم به ایفای تعهدات می­ کند. به طور معمول عدم اجـرای قرارداد، اجبار متعهد به جبران خسارت را به همراه دارد. اما این به آن معنی نیست که هرگاه اجرای تعهد با مانـع رو به رو شود، متعهد مکلف است خسارت بپردازد. از این رو هرگاه متعهد با توسل به عذر موجه ثابت کنـد که متعذرشدن اجرای تعهد خارج از اراده اوست، از مسئولیت پرداخت خسارت رهایی می­یابد. به عبارت دیگـر، زمانی متعهد مکلف به پرداخت خسارت می­ شود که قرارداد به واقع متعذر شده باشد. این موضوع نه تنها در حقوق ایران بلکه در سایر نظام­های حقوقی نیز وضعیتی مشابه دارد. در حقوق فرانسه نیز علت خارجی موجب رهایی متعهد از جبران خسارت است؛ از این رو در مـاده ۱۱۴۷ قانون مدنــی فرانسـه آمده است: “در صــورت اقتضا متعهد خواه به دلیل عدم اجرای تعهد، خواه به دلیل تأخیر در اجرا، به پرداخت خسارت محکوم می شود؛ مشروط بر آن که اثبات نکند که عدم اجرا ناشی از علت خارجی غیر منتسب به اوست…” و در ماده ۱۱۴۸ آمده است: “هرگاه متعهد براثر قوۀ قاهره یا حالت غیر مترقبه از تأدیه یا انجام آنچه که بر آن ملزم بوده، یا از خودداری از آنچه که بر او ممنوع بوده است، بازداشته شود، جایی برای پرداخت ضرر و زیان نیست.” در حقوق انگلیس نیز معافیت متعهد با وقوع تعذر و فراستریشن مفروض انگاشته شده است و با عدم امکان اجرای قرارداد، قرارداد منحل و در پی آن طرفین قرارداد از مسئولیت مبرا می­گردند.^[۱۳۹] نظریه معافیت از اجرا و مسئولیت به لحاظ تعذر اجرای تعهد، سابقه­ای دیرینه دارد و در اغلب نظام­های حقوقی و همچنین فقه مطرح شده است.^[۱۴۰]

فصل سوم:

تامین مالی و سرمایه ­گذاری

گفتار اول: تامین مالی و سرمایه ­گذاری خارجی

۳-۱-۱٫ تامین مالی و ضرورت آن:

تامین مالی و توسعه رابطه مستقیمی دارند. پیش نیاز نیل به رشد وتوسعه اقتصادی یافتن منابع مالی برای
بخش­های مختلف اقتصادی است. تجهیز منابع مالی برای بخش­های توسعه­ای و زیربنایی یکی از مهم­ترین دغدغه­ های دولت­ها در سنوان اخیر بوده است. دستیابی به متوسط نرخ رشد ۸ درصدی و قطع وابستگی
هزینه­ های جاری دولت به درآمدهای نفت و گاز طی دوره برنامه پنجم ایجاب می­ کند تا موضوع تأمین مالی و نحوه تجهیز و تدارک آن به صورت جدی­تر مورد توجه قرار گیرد.

اهمیت این موضوع زمانی واضح­تر خواهد شد که نظام تأمین مالی در کشور خواه برای طرح­های عمرانی دولت و خواه برای بنگاه­های بخش خصوصی مورد ارزیابی دقیق­تری قرار گیرد. در حوزه پروژه­ های زیربنایی و توسعه­ای اتکای بالای دولت به درآمدهای حاصل از فروش نفت و فرآورده ­های نفتی محسوس است. ‌در مورد دیگر ویژگی مهم تأمین مالی در حوزه بنگاه­های اقتصادی بخش­های غیردولتی بانکی محور بودن است.^[۱۴۱]

این دو رفتار قالب در ساختار بازار تأمین مالی ایران حکایت از عدم بلوغ، تکثر و بالندگی آن است. بخش تعیین کننده ­ای از منابع موجود در بازار پولی در اختیار بخش غیررسمی است که تحت نظارت مراجع ناظر قرار ندارند. بانک­ها و مؤسسات اعتباری دارای مجوز رسمی بانک مرکزی نیز به دلیل سقف سرمایه پاسخگوی نیازهای موجود در بازار نیستند. نکته قابل توجه دیگر اینکه به دلیل فقدان انسجام ساختاری، ارتباط منظم و معنا داری میان بازارهای پولی و مالی وجود ندارد. بانک­های تخصصی دارای ظرفیت­های فنی لازم برای همزایی و تجمیع منابع از بازار نیستند و فقدان حضور بانک سرمایه ­گذاری در بازار سرمایه ایران ملموس و تعیین کننده است.

به طور اصولی این شیوه ­های تأمین مالی به همراه نحوه مدیریت طرح­ها در نهایت موجب گسترش پایه پولی شده است و با آثار تورمی ناشی از این گسترش، آثار میان مدت تأمین مالی طرح­ها را خنثی نموده است. واضح است که در مسیر ایجاد ظرفیت مشترک و هم افزایی در تأمین مالی و تجمیع آن ها با مشکلاتی بسیاری مواجه هستیم. مهم­ترین مشکل عدم بلوغ بازار مالی و پولی و قدرت تحرک و خلق پول تأثیرگذار در بازار است.
نمی­ توان به قالب­های صرف تأمین مالی کلاسیک و سنتی چشم داشت و به طور همزمان نرخ­های رشد مورد نظر را نیز دنبال کرد.

یکی از درمان‌های مؤثر در این حوزه که در سال‌های اخیر بسیار مورد توجه قرار گرفته است استرس‌زدایی مبتنی بر ذهن‌‌آگاهی است (ویگینز^[۵]، ۲۰۱۲) که اثربخشی آن در بهبود بهزیستی روانشناختی و کیفیت زندگی زوجین تأیید شده است (نیکلیسک^[۶] و کویجپرس^[۷]، ۲۰۰۸). تاثیر استرس‌زدایی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر افزایش رضایت از رابطه، پذیرش همسر و شادمانی بیشتر زوجین نیز به تأیید رسیده است (کارسون^[۸] و همکاران، ۲۰۰۴).

امروزه پژوهشگران بر نقش درمان‌های مبتنی بر هیجان در درمان‌های زوج‌مدار و کاهش تعارضات زناشویی تأکید دارند (دالگلیش^[۹] و همکاران، ۲۰۱۴) و نقش نظم‌جویی هیجان‌ها را در بهبود روابط زوجین و کاهش اختلافات مؤثر می‌دانند (ویگینز، ۲۰۱۲).

یکی از عواملی که باعث افزایش رضایت زندگی و کاهش تعارضات زوجین می‌شوند، ذهن‌آگاهی است (بورپی^[۱۰] و لانگر^[۱۱]، ۲۰۰۵). ذهن‌آگاهی همچنین به بهبود عملکرد و رضایت جنسی از رابطه زناشویی نیز می‌ انجامد (بروتو و همکاران، ۲۰۰۸) که خود یکی از عوامل افزایش رضایت زناشویی و کاهش تعارضات زوجین است (ونر^[۱۲]، ۲۰۱۰؛ یه^[۱۳] و همکاران، ۲۰۰۶).

عامل مؤثر دیگر در افزایش تعارض زوجین و کاهش سلامت روانی آن ها، استرس است (چو^[۱۴]، ۲۰۱۴؛ فینچام، ۲۰۰۳). استرس بر سلامت، بهزیستی و کیفیت زندگی خانوادگی و شغلی افراد تاثیر می‌گذارد (کومپیر^[۱۵] و کوپر، ۱۹۹۹). ‌بنابرین‏ کاهش استرس می‌تواند نقش مؤثری در کاهش تعارضات و اختلافات زناشویی داشته باشد.

ارتباط نسبتا معناداری میان طرحواره‌های هیجانی و رضایت از رابطه و کاهش اختلافات در میان زوجین وجود دارد (میرز^[۱۶]، ۲۰۱۲). طرحواره‌های هیجانی‌ نقش مهمی در ارتباطات بین فردی به ویژه رابطه زناشویی ایفا می‌کنند (لیهی^[۱۷]، a2007). اما پژوهش‌های اندکی در خصوص درمان‌های مؤثر بر طرحواره‌های هیجانی وجود دارد.

همچنان که اشاره شد پژوهش‌های متعددی در خصوص درمان‌های مؤثر بر افزایش کیفیت زندگی، افزایش رضایت از زندگی و بهزیستی زوجین انجام شده است که در کاهش تعارضات آن ها مؤثر است، اما پژوهش‌ها در خصوص درمان‌های کارامد برای استرس، ذهن‌آگاهی و طرحواره‌های هیجانی، که پیشتر به نقش مهم آن ها در تعارض زوجین اشاره کردیم، بسیار اندک است. ‌بنابرین‏ شناسایی درمان‌های مؤثر در این حوزه بسیار حائز اهمیت است.

بیان مسأله

گاهی حتی یک درخواست ساده می‌تواند در نظر یکی از زوجین نادیده انگاشته شدن هویت، ارزش یا جایگاه او قلمداد گردد (نادسون-مارتین^[۱۸] و هونرگارت^[۱۹]، ۲۰۱۵). تعاملات زناشویی، اعم از مثبت یا منفی، می‌تواند پیامدهای جسمانی حتی در زندگی‌های زناشویی طولانی مدت و در زوجین سالخورده داشته باشد (کیکولت- گلاسر^[۲۰] و همکاران، ۱۹۹۷). عناصری مانند نارضایتی، اختلاف و تعارض زناشویی تاثیر نیرومندتری از عناصری مانند عشق، رضایت یا هماهنگی بر بهزیستی فردی هر یک از زوجین دارد (پرولکس و همکاران، ۲۰۰۷).

تعارض زناشویی یکی از مهمترین عوامل بروز طلاق است، امری که امروزه بیش از مرگ یکی از زوجین، به خاتمه دادن زندگی مشترک زناشویی منجر می‌شود (پینسوف^[۲۱]، ۲۰۰۲)؛ در عین حال تاثیر عمیقی بر بهزیستی فردی دارد (اولری و اسمیت^[۲۲]، ۱۹۹۱) و می‌تواند زمینه‌ساز ابتلا به بیماری‌های جسمانی مانند بیماری‌های قلبی و عروقی (وود و همکاران، ۲۰۰۵)، درد مزمن (ورمن و همکاران، ۲۰۱۵)، بیماری‌های روانشناختی مانند افسردگی (بیچ و همکاران، ۱۹۹۸)، و سوء استفاده جسمی و روانشناختی توسط یک یا هر دو زوج (اولری و همکاران، ۱۹۹۴) شود.

نتایج یک پژوهش توسط کیکولت- گلاسر و همکاران (۱۹۹۷) نشان داد زوجینی که عملکرد ایمنی ضعیف‌تری داشتند در حین تعارض زناشویی رفتار منفی‌تری داشتند و اختلاف نظرهای معمول خود را منفی‌تر از زوجین دیگر برداشت می‌کردند (روبلز و همکاران، ۲۰۰۶؛ کیکولت- گلاسر و همکاران، ۱۹۹۷).

تعارض زوجین به تعارض در خانواده و تعارضات شغلی دامن می‌زند (ویدانوف^[۲۳]، ۲۰۰۰) و مشکلات متعددی از جمله پریشانی روانشناختی و اختلال خواب (ژاکوبسن و همکاران، ۲۰۱۴)، استرس در فرزندان (هینانت و همکاران، ۲۰۱۳)، مختل شدن پاسخ‌های روانشناختی و امنیت هیجانی فرزندان (هارولد^[۲۴] و همکاران، ۲۰۰۴)، بروز رفتار ناسازگارانه و ناسازگاری‌هایی از جمله خشم، اختلال سلوک و اضطراب در فرزندان (امری، ۱۹۸۲)، تخریب یا تضعیف رابطه والد- فرزندی (پترسون^[۲۵] و زیل^[۲۶]، ۱۹۸۶؛ شمیر^[۲۷] و همکاران، ۲۰۰۱؛ کینگ و همکاران، ۱۹۹۵؛ هریست و اینسلی، ۱۹۹۸)، مشکلات هیجانی متعدد فرزندان (امری، ۱۹۸۲)، تشدید مشکلات رفتاری در مدرسه و در اوقات فراغت (کینگ و همکاران، ۱۹۹۵)، انزوای اجتماعی و خشم فرزندان (هریست و اینسلی، ۱۹۹۸) را به دنبال خواهد داشت.

تعارض و نارضایتی زناشویی می‌تواند استرس زوجین را افزایش دهد (بیچ و همکاران، ۱۹۹۰؛ به نقل از پرولکس و همکاران، ۲۰۰۷). از سوی دیگر، تعارض در زوجینی که استرس بالاتری دارند، بیشتر دیده می‌شود (فینچام، ۲۰۰۳). استرس می‌تواند به تعارض خانوادگی- شغلی و کاهش سلامت روانی منجر شود (چو، ۲۰۱۴). استرس مشکل عمده عصر حاضر است و بر سلامت جسمانی و ذهنی مردم تاثیر منفی می‌گذارد (سازمان بهداشت جهانی^[۲۸]، ۲۰۱۱؛ شارما^[۲۹] و راش^[۳۰]، ۲۰۱۴). استرس به عنوان موقعیتی توصیف می‌شود که تعادل حیاتی ارگانیسم مورد تهدید قرار می‌گیرد یا ارگانیسم موقعیتی را تهدید کننده درمی‌یابد (واروگلی^[۳۱] و دارویری^[۳۲]، ۲۰۱۱). منابع تنیدگی ممکن است درون شخص، خانواده یا جامعه باشد (حاتمی، ۱۳۷۷).

کوفر و اپلی (۱۹۶۴؛ به نقل از لازاروس^[۳۳] و فولکمن^[۳۴]، ۱۹۸۴) استرس را با سایر مشکلات زندگی از جمله اضطراب، تعارض، محرومیت، آشوب هیجانی، تروما^[۳۵]، ناهنجاری و از خود بیگانگی عجین می‌دانند. آثار تنیدگی بر سلامت افراد را باید در دو سطح مورد تحلیل قرار گیرد، یک سطح جامعه شناختی بررسی رفتار کلی افراد تنیده و یک سطح روان‌شناختی و زیست‌شناختی واکنش‌های فرد به تبع تاریخچه ژنتیکی و فرآیندهای تحول یا خستگی روانی (استورا، ۲۰۰۵؛ به نقل از دادستان، ۱۳۸۶).

دورۀ پیش­دبستانی

دورۀ پیش­دبستانی به دورۀ دو ساله­ای اطلاق می­ شود که کودکان گروه سنی ۴ تا ۶ سال را تحت پوشش برنامه ­های تربیتی قرار می­دهد (شورای آموزش عالی آموزش و پرورش، ۱۳۹۲). منظور از دورۀ پیش­دبستان در این مطالعه دوره­ای است که توسط مؤسسات ضمیمۀ مدارس دولتی و غیر­انتفاعی برای کودکان گروه سنی ۴ تا ۶ سال تدارک دیده شده است.

فصل دوم:

ادبیات و پیشینۀ پژوهش

در فصل دوم ابتدا به تشریح تحول و ابعاد متفاوت آن و نظریۀ­پردازان مشهور خواهیم پرداخت. سپس

به طور اختصاصی به توضیح و تشریح نظریات تحول شناختی از دیدگاه برونر، ویگوتسکی، پیاژه و نوپیاژه ای­ها می­پردازیم. همچنین مروری بر ماهیت آموزش پیش­دبستانی و برنامه درسی این دوره خواهیم داشت و در پایان نمونه ­هایی از پژوهش­­های انجام شده در داخل و خارج از کشور را خواهیم آورد و جمع ­بندی از آن ها ارائه می­دهیم.

۲-۱- مفهوم و ماهیت تحول

تحول از جمله واژه ­هایی است که بعضاً مترادف کلمۀ رشد به کار می­رود در حالی که مفهوم تحول تغییرات کمی و کیفی را در بر ‌می‌گیرد و به هر نوع تغییری در طول زمان اطلاق می­گردد. مفهوم رشد تغییرات کمی را شامل می­ شود از این رو تحول اعم از رشد است (مصباح و همکاران، ۱۳۷۴).

اگرچه از تحول تعاریف بسیاری شده است اما یکی از عام­ترین تعاریف بدین شرح ‌می‌باشد: تحول عبارت است از همۀ تغییرات و تحولاتی که از زمان تشکیل سلول تخم تا هنگام مرگ روی می­دهد. تحول؛ حرکتی مستمر، دائمی و پیوسته بوده گاهی آهسته و زمانی همراه با جوش و خروش است. کیفیت تحول ممکن است ملموس نباشد ولی نباید تصور کرد که جریان تحول متوقف شده است (احدی و بی جمالی، ۱۳۸۸). ماسن^[۲۰]، تحول را تغییرات منظم و نسبتاً مداوم در ساخت­های جسمی و عصب شناختی، فرایند تفکر و رفتار در طول زمان می­نامد (ماسن، ترجمۀ یاسایی، ۱۳۸۸). شرفی (۱۳۷۱) نیز تغییرات کمی و کیفی که در طول زمان در طبیعت و ساخت و رفتار انسان اتفاق می ­افتد تحول می­نامد. بنا به نظر او این تغییرات و دگرگونی­ها در هر دوره­ای از زندگی، توانایی­ ها، نیازها و دشواری­هایی را به وجود ‌می‌آورد.

سندستروم^[۲۱] (۱۹۷۳) نیز از واژۀ تحول برای تشریح فرایند تأثیرات بی شمار داخلی و خارجی بر انسان از اولین لحظات زندگی تا بزرگسالی و مرگ استفاده می­ کند (به نقل از مصباح و همکاران، ۱۳۷۴). همچنین وولفلک^[۲۲] (۲۰۰۵) نیز تغییرات منظم و سازگارنه­ای که به طور مستمر در طول زندگی ارگانیسم، از لحظۀ نطفه تا لحظۀ مرگ به وجود می ­آید، را تحول می­نامد (به نقل از سیف، ۱۳۸۶). رایس^[۲۳] (۱۹۹۲) نیز تحول را به مثابۀ فرایندی مادام العمر می­داند که از تعامل عوامل ارثی و محیطی تأثیر می­پذیرد، و از آغاز لقاح و تا مرگ (یا پس از مرگ، آن گونه که بسیاری معتقدند) ادامه یابد (رایس، ۱۹۲۲، ترجمۀ فروغان، ۱۳۸۸).

‌بنابرین‏ با توجه به تشابهات تعاریفی که صاحب‌نظران ‌در مورد مفهوم تحول ارائه کردند، به نظر می­رسد تحول عبارت است از تغییرات کمی و کیفی نسبتاً پایدار، منظم و فراگیر قابلیت­ها، ساخت و رفتار انسان تحت تأثیر رسش و تعامل با محیط، که از لحظۀ لقاح تا مرگ به وجود می ­آید.

۲-۲- اصول حاکم بر تحول

الگوی طبیعی تحول در مراحل سنی مختلف از اصول مشخصی پیروی می­ کند. این اصول، علی­رغم تفاوت­هایی که افراد با هم دارند به طور مشترک در همۀ یافت می­ شود. شناخت این اصول برای مطالعۀ تحول و فهم الگوی طبیعی آن ضروری ‌می‌باشد. از این رو در زیر به اصولی که بیشتر صاحب‌نظران تحول به آن توجه دارند، می­پردازیم.

۱- تحول جریانی مرحله ای و پیوسته است.

تحول انسان از تشکیل نطفه تا پایان عمر، با عبور از مراحلی که ویژگی­ها و خصوصیات خود را دارند صورت می­پذیرد. این مراحل به صورت پیوسته و پی در پی پدیدار می­ شود.

۲- تحول دارای الگوی قابل پیش‌بینی است.

جریان تحول انسان از الگو و طرح معینی پیروی می‌کند.

۳- تفاوت های فردی در تحول وجود دارد.

اگرچه الگوی تحول برای همۀ افراد یکسان است اما هر فردی برای خود الگوی ویژه­ای دارد که با روش و سرعت خاص خویش تحول می­یابد. همین امر سبب می­ شود که تحول افراد متفاوت باشد. این تفاوت­های فردی در سال­های اولیه کمتر قابل دقت و تشخیص است؛ اما به مرور با افزایش سن، آشکار­تر می­ شود.

۴- تحول دارای ابعاد متفاوت و فرایندی پیچیده است.

تحول انسان فرایندی پیچیده است که ‌می‌توان آن را به ابعاد فیزیکی، شناختی، هیجانی، اجتماعی تقسیم کرد. هرچند هریک از ابعاد بر جنبۀ خاصی از تحول تأکید دارند، اما بین این ابعاد وابستگی متقابل قابل توجهی وجود دارد. به طوری که هرچند ‌می‌توان هریک از ابعاد را به طور جداگانه مورد مطالعه قرار داد اما نمی­ توان این جنبه­ ها را از یکدیگر جدا نمود و آن ها را بدون توجه به ابعاد دیگر در نظر داشت.

۵- در جریان تحول دوره های حساس تحول وجود دارد.

هرچند تمام مراحل تحول به صورت پیوسته و پی در پی به وقوع می­پیوندد، اما این مراحل به جهات گوناگونی با یکدیگر متفاوت بوده و از حساسیت­های گوناگونی برخوردار است (سیف و همکاران، ۱۳۸۱، احدی و بنی جمالی، ۱۳۸۷).

۲-۳– ابعاد تحول

«گسترۀ عمر معمولاً به سه دورۀ تحول عمده تقسیم می شود: تحول کودک، تحول نوجوان و تحول بزرگسال. اولین تا آخرین دوره نیز به دوره ­های کوتاه­تری تقسیم می­شوند. تحول کودک شامل دورۀ پیش از تولد، شیر­خواری، کودکی اولیه، و کودکی میانه است. نوجوانی نیز شامل نوجوانی اولیه و نوجوانی پایانی است و تحول بزرگسالی در برگیرندۀ بزرگسالی اولیه، میانی و پایانی است» (رایس، ۱۹۲۲، ترجمۀ فروغان، ۱۳۸۸). در هر کدام از این دوره­ ها تغییراتی عموماً در ابعاد مختلف جسمانی، شناختی و روانی-اجتماعی، جنسی و اخلاقی رخ می­دهد. هرچند این تغییرات در ابعاد گوناگون تحقق می­یابد و ‌می‌توان آن ها را جدا از یکدیگر مطالعه کرد، اما نباید طبیعت واحد انسان را از نظر دور داشت. ابعاد جسمانی، شناختی، هیجانی-اجتماعی، جنسی و اخلاقی با یکدیگر ارتباط متقابل دارند و در هر بعد تحول نقش ایفا ‌می‌کنند (وندر زندن^[۲۴]، ۲۰۰۱، ترجمۀ گنجی، ۱۳۹۰).

نظریۀ تحول انسان ممکن است تنها بر یک بعد مثلاً شناختی متمرکز شود، یا به تحول فرد در کلیت نظر داشته باشد. همچنین ممکن است تنها بر یک دورۀ زمانی، نظیر نوجوانی، تمرکز کند یا تمامی طول عمر را پوشش دهد (همان). در زیر به هریک از ابعاد مختلف تحول انسان و نظریه پردازان مشهور آن اشاره می­گردد.

۲-۳-۱- تحول جسمانی:

صبوری(۱۳۸۶)تحقیقی با عنوان بررسی رابطه هوش هیجانی و خوداثربخشی در میان معلمان مدارس ابتدایی شهرستان گرمسار انجام داده است فرضیه های پژوهش ۱بین هوش هیجانی و خوداثر بخشی مدیران رابطه وجود دارد۲ بین هریک از مؤلفه‌ های هوش هیجانی با خوداثر بخشی معلمان رابطه وجود دارد.جامعه آماری پژوهش شامل ۱۵۰ نفراز معلمان شهرستان گرمسار که به شیوه تصادفی انتخاب شده اند .روش تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا توصیفی-همبستگی بوده است.نتایج نشان داد که بین هوش هیجانی و خوداثر بخشی مدیران رابطه معنادار وجود دارد و همچنین بین هریک از مؤلفه‌ های هوش هیجانی با خوداثر بخشی معلمان رابطه معنادار وجود دارد.

میرزایی (۱۳۸۶) در پژوهشی به بررسی رابطه ی هوش هیجانی وسلامت سازمانی با بهره وری مدیران مدارس متوسطه شهر تهران پرداخته است هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی رابطه بین هوش هیجانی وسلامت سازمانی مدیران با بهره وری مدیران مدارس متوسطه شهر تهران است جامعه آماری این پژوهش کلیه مدیران ومعلمان مدراس متوسطه شهر تهران ‌در سال‌ ۸۵ بوده است تعداد ۱۵۰ نفر مدیر و ۴۵۰ نفر معلمان به روش تصادفی انتخاب شدند و ابزار استفاده شده مشتمل بر پرسشنامه های سلامت سازمانیOHI ،هوش هیجانی بار- ان وبهره وری محقق ساخته بر اساس مدل اچیو است. نتایج حاصل از رگرسیون چندمتغیری خطی نشان داد که بین هوش هیجانی B=0/238 , P<0/01 و سلامت سازمانی B=0/448,P<0/01 ‌با بهره وری مدیران مدارس رابطه وجوددارد و الگوی ریاضی برای پیش‌بینی بهره وری بر اساس هوش هیجانی وسلامت سازمانی برقرار زیر است.سلامت سازمانی ۰/۴۴۸ + هوش هیجانی ۰/۲۳۸ + ۳۹/۷۹۱= بهره وری

عابدی و دیگران (۱۳۸۲) در پژوهشی با عنوان بررسی اثر بخشی شیوه یادگیری مبتنی بر خود ‌بر هوش هیجانی دانش اموزان دوره راهنمایی شهر اصفهان انجام داده‌اند فرضیه موردنظر در این پژوهش این است که استفاده از شیوه یادگیری مبتنی برخود درافزایش هوش هیجانی دانش آموزان مؤثر است. جامعه آماری این پژوهش را کلیه دانش اموزان دختر وپسر مقطع راهنمایی شهر اصفهان که تعداد ۶۰ نفر بوده را تشکیل داده‌اند . روش نمونه گیر ی در این پژوهش خوشه ای چندمرحله ای است.ابزار مورداستفاده برای اندازه گیری هوش هیجانی ، مقیاس هوش هیجانی گوپر (۱۹۹۷-۱۹۹۶) بوده است وروش آماری در این پژوهش ، امارتوصیفی واستنباطی ، تحلیل واریانس وکوواریانس بوده است. نتیجه این پژوهش دررابطه ‌با تاثیر معنا دار برنامه یادگیر ی مبتنی برخود ، درافزایش خودکنترلی و هوش هیجانی با نتایج ها وتر (۱۹۸۳) مطابقت دارد که فردمسئول قادربه کنترل عواطف منفی خود( مثل عصبانیت ) می‌باشد ودارای کردار اجتماعی است و یادگیرنده بامشارکت در یادگیری برنامه یادگیری مبتنی بر خود قادر می‌گردد تا فعالانه دریادگیری مشارکت کند.

شماعی زاده ودیگران(۱۳۸۴ ) پژوهشی باعنوان بررسی تاثیر مشاور شغلی بر افزایش خودکارامدی کار ‌آفرینی دانشجویان دانشگاه اصفهان انجام داده‌اند. فرضیه تحقیق : ۱)‌مشاور شغلی به شیوه گروهی ،‌خودکارامدی ‌کارآفرینی دانشجویان را افزایش می‌دهد.۲) بین افزایش خودکارامدی ‌کارآفرینی و جنسبت رابطه وجوددارد.جامعه اماری این پژوهش را کلیه دانشجویان مراجعه کننده به مراکز ‌کارآفرینی دانشگاه اصفهان تشکیل داده است وروش نمونه گیری تصادفی ساده است ابزار مورداستفاده در این پژوهش پرسشنامه خودکارامدی ‌کارآفرینی است .‌از مجموع نتایج به دست امده میتوان استنباط کرد که مشاوره شغلی درافزایش خودکارامدی ‌کارآفرینی دانشجویان مؤثر بوده است.

خلیلی آذر (۱۳۸۶) پژوهشی با عنوان( مقایسه هوش هیجانی دانش اموزان تیز هوش وعادی و رابطه ان با پیشرفت تحصیلی) انجام داده است. فرضیه های۱ )بین هوش هیجانی دانش آموزان تیز هوش وعادی تفاوت معنا داری وجوددارد ۲)‌بین هوش هیجانی دانش آموزان تیز هوش وپیشرفت تحصیلی رابطه معنا داری وجوددارد.۳) بین هوش هیجانی دانش اموزان عادی و پیشرفت تحصیلی رابطه معنا داری وجوددارد.جامعه آماری در این پژوهش کلیه دانش اموزان دوره پیش دانشگاهی مدارس تیز هوش وعادی شهر تهران است که ‌در سال‌ تحصیلی ۸۵-۸۶ ثبت نام کرده‌اند نمونه پژوهش ۱۲۰ نفر و بر اساس ( جدول کوهن ۱۳۸۶، به نقل از سرمد و همکاران ۱۳۸۰) انتخاب شده اند. نمونه دانش آموزان عادی و تیز هوش ۶۰ نفر به صورت چندمرحله ای ونمونه دانش اموزان عادی به تعداد ۶۰ نفر به صورت تصادفی انتخاب شده است.برای اندازه گیر ی میزان هوش هیجانی ‌از مقیاس بار ان (۱۹۹۷) استفاده شده است. بر اساس یافته های مطالعه حاضر تفاوت معنا داری بین هوش هیجانی دانش اموزان مدارس تیز هوش وعادی مشاهده نشد. ‌بنابرین‏ فرضیه اول این پژوهش تأیید نمی شود یعنی هوش هیجانی دانش اموزان عادی وتیز هوش در پژهش حاضر متفاوت نیستند.۲) این فرضیه هم تاییدنمی شود یعنی بین هوش هیجانی وپیشرفت دانش اموزان تیز هوش رابطه ای وجود ندارد.۳) بر اساس یافته های این پژوهش میزان همبستگی هوشبهر هیجانی وپیشرفت تحصیلی دردانش اموزان

ب- سوابق پژوهش ها در خارج از کشور :

کرایس براون و همکاران ( ۲۰۰۲) در تحقیقی رابطه ی بین تصمیم گیری شغلی خود کارآمدی و هوش هیجانی را مورد بررسی قرار دادند . یافته های تحقیق نشان داد که هوش هیجانی به وسیله همدلی ، سودمند کردن احساسات دستکاری روابط بین فردی و عوامل خود کنترلی به طور مثبت و مستقیم با تصمیم گیری شغلی و خود کارآمدی رابطه دارد. در نهایت این که نقش جنس به عنوان یک متغیر تعدیل کننده در بررسی رابطه هوش هیجانی و متغیرهای شغلی مورد تأیید قرار نگرفت به عبارت دیگر بین مردان و زنان تفاوت معناداری دیده نشد . ( براون و همکاران (۲۰۰۲)به نقل از ایران بخش،۱۳۸۶ )

کریس واتکین ^[۷۵] ( ۲۰۰۰) در زمینه ی هوش هیجانی و پیشرفت شغلی به نتایج زیر دست یافت : کاربرد هوش هیجانی موجب پیشرفت و بهبود فرایند تصمیم گیری می شود . هوش هیجانی تاثیر مستقیمی بر میزان فروش کالا دارد و افراد دارای هوش هیجانی بالا در شغل های نیازمند تخصصی ( فنی ) کارایی بهتری دارند .(به نقل از همان منبع)

سارنی ( ۱۹۹۸ ) در تحقیقی بر روی ۴۰۰ نفر از کارکنان شرکت های مختلف دریافت که : افراد دارای هوش هیجانی بالا از شادابی و نشاط ، سر زندگی و استقلال بیشتری در کار برخوردارند و عملکرد بهتری داشتند به زندگی خوش بین تر بوده و در برابر استرس مقاومت بیشتری دارند.(به نقل از رحمانی،۱۳۸۵)

در تحلیل مطالعات انجام‌ شده در زمینه‌ی شادی، دینر^[۱۷] (۱۹۸۴؛ به نقل از کهولت و جوکار، ۱۳۹۰) بین دو رویکرد تمایز قائل شد: “رویکرد پایین به بالا” و “رویکرد بالا به پایین”. در رویکرد پایین به بالا پژوهشگران بیشتر بر رویدادهای بیرونی، فاکتورهای موقعیّتی و ویژگی‌های جمعیّت‌شناختی مؤثّر بر شادی‌‌ می‌پردازند؛ در حالی که در رویکرد بالا به پایین فرآیندهای درونی زیربنای شادی مورد نظر محقّقان است. مطابق این رویکرد، انسان‌‌ها به شرایط یکسان واکنش‌‌های متفاوتی نشان‌‌ می‌دهند و بر اساس باورها، ارزش‌‌ها، انتظارات و تجربیّات منحصربه‌فرد خود شرایط را ارزیابی‌‌ می‌کنند. تحقیقات مختلف در بررسی رویکرد پایین به بالا نشان داده‌اند که فاکتورهای بیرونی، میزان کمی از واریانس شادی را تبیین‌‌ می‌کنند. بر همین اساس مسیر تحقیق در حوزه شادی به تدریج تغییر یافت و رویکرد بالا به پایین بیشتر مورد توجّه محقّقان قرار گرفت. از جمله‌ این موارد‌‌ می‌توان به نحوه پردازش اطّلاعات فرد پیرامون خود یا سبک‌‌های هویّت^[۱۸] اشاره نمود (کهولت و جوکار، ۱۳۹۰).

در زمینه‌ی رابطه بین متغیّرهای سبک هویّت و شادمانی تحقیقات نشان داده‌اند که سبک‌‌های هویّت با هیجانات و عواطفی نظیر عزّت نفس، ناامیدی، افسردگی، اضطراب، سلامت روان و رضایتمندی رابطه دارند. برزونسکی و کینی^[۱۹] (۱۹۹۴) در تحقیقی نشان دادند که سبک هویّت اطّلاعاتی و هنجاری با افسردگی رابطه‌ منفی دارد؛ ولی سبک هویّت سردرگم/اجتنابی رابطه‌ای مثبت با آن نشان‌‌ می‌دهد. در همین راستا نارمی^[۲۰]، برزونسکی، تامی^[۲۱] و کینی (۱۹۹۷) نیز دریافتند که افسردگی، اعتمادبه‌نفس پایین و اضطراب با سبک هویّت سردرگم/اجتنابی و سبک هویّت اطّلاعاتی با نشانه های رضایتمندی، اعتمادبه‌نفس بالا و اضطراب پایین در ارتباط است.

همچنین ارک، سیمونز، استین، ویکل من و هیچکاک^[۲۲] (۲۰۰۸) در پژوهشی نشان دادند که افراد دارای ‌‌تاب‌آوری بالا، در مواجهه با رویدادهای هیجانی با ماهیّت خنثی و نامعلوم، بیشتر تمایل به نشان‌دادن هیجانات مثبت داشتند. به اعتقاد آن‌ ها این امر ممکن است به علّت توانایی این افراد برای کنارآمدن موفّقیّت‌آمیز به هنگام روبرو شدن با موقعیّت‌‌های دشوار، به‌ خصوص موقعیّت‌‌هایی با ماهیّت بین‌ فردی باشد. ریو^[۲۳] ( ۲۰۰۵) نشان داد که ‌‌تاب‌آوری، با هیجانات مثبت، همبستگی مثبت و با هیجانات منفی همانند خشم و غمگینی، همبستگی منفی دارد. همچنین پژوهش کار^[۲۴] (۲۰۰۴) نشان داد که سطوح بالای ‌‌تاب‌آوری به فرد کمک‌‌ می‌کند تا از عواطف و هیجان‌‌های مثبت به منظور پشت‌‌ سرنهادن تجربه‌‌های نامطلوب و بازگشت به وضعیّت مطلوب استفاده کند.

‌جنسیت نیز موضوع تحقیقات زیادی در ارتباط با شادمانی بوده است. داینر و همکاران (۱۹۹۹؛ به نقل از میرشاه جعفری، عابدی و دریکوندی، ۱۳۸۱) معتقدند که میزان شادمانی زنان و مردان برابر است، امّا هنگامی که افسردگی را در نظر می‌گیریم، موضوع تا حدودی پیچیده می‌شود. ‌به این صورت که با وجود شادی یکسان زنان و مردان، افسردگی در زنان بیشتر از مردان است. توضیح این امر توسّط داینر و همکاران این است که زنان نسبت به مردان هم عاطفه منفی بیشتری و هم عاطفه مثبت بیشتری را تجربه می‌کنند و برآیند این دو عاطفه، شادی زنان و مردان را یکسان می‌سازد. فوجیتا، دایز و ساندویچ^[۲۵] (۱۹۹۱) نیز بر همین اعتقاد هستند.

مروری بر پژوهش‌‌های انجام‌ شده تا زمان انجام این پژوهش نشان‌‌ می‌دهد که تاکنون تحقیق زیادی در خصوص رابطه‌ بین سبک‌‌های هویّت و ‌‌تاب‌آوری با شادمانی صورت نگرفته است. لذا در این تحقیق محقّق به دنبال تعیین این مسأله است که آیا بین سبک‌‌های هویّت و ‌‌تاب‌آوری با شادمانی در میان دانش‌آموزان رابطه‌ای وجود دارد؟

• 1. اهمّیّت و ضرورت تحقیق

دوران نوجوانی یکی از حسّاس‌ترین مراحل زندگی هر فرد است و این دورانی هست که حتّی دشوارتر از سال‌‌های کودکی تلقّی شده است. بر اساس شواهد و تجربه مسیر ‌هویت‌یابی جوانان ایرانی با دشواری‌‌های متعدّدی روبرو است. انتخاب شغل، رسیدن به زندگی کم‌دردسرتر و خلاصه یافتن راه زندگی آینده‌‌ و به علاوه یافتن شغل، مشغول‌شدن به آن و شروع زندگی بزرگسالی فشار زیادی بر نوجوان وارد‌‌ می‌سازد. جوان ایرانی دیگر کمتر‌‌ می‌تواند انتظار خانواده و خودش را از «خود» برآورده سازد. افرادی که دچار گم‌گشتگی هویّت‌‌ می‌شوند درک درستی از نقش‌‌های جنسیّتی و ارزش‌‌ها ندارند. آن‌ ها نمی‌توانند راه خود را بیابند و به نظر آشفته و تکانشی هستند و روابط بین فردی مناسبی برقرار نمی‌سازند. از آن‌جا که هدف بلند مدتّی را برنمی‌گزینند، نمی‌دانند در شرایطی که قرار دارند چه کار کنند. در عوض افرادی که دارای هویّت موفّق هستند نسبت به خود و جامعه دارای تعهّدند. آن‌ ها وظایف محوّله را به خوبی انجام‌‌ می‌دهند، خودپنداره و عزّت نفس بالایی دارند و دارای اهداف بلندمدّت مشخّص در زندگی هستند. آن‌ ها خود را در انتخاب‌‌هایشان سهیم‌‌ می‌دانند و دقیقاّ به همین سبب خود را مسئول‌‌ می‌دانند. چنین افرادی به ارزش‌‌ها پای‌بند هستند. به طور خلاصه‌‌ می‌توان گفت اگرچه فرایند ‌هویت‌یابی در دوران نوجوانی بروز‌‌ می‌کند ولی اثرات آن طولانی مدّت و دیرپاست (هاشمی و رضوی، ۱۳۸۷). اگر دوره‌ نوجوانی بدون مشکل سپری شود، نوجوان به بزرگسال سالمی تبدیل خواهد شد و نقش بزرگسالی خود را خوب ایفا خواهد کرد، اما اگر در این گذر دشواری‌‌هایی به وجود آید، بهداشت روان نوجوان، از جادّه‌ی اصلی منحرف و به بیراهه کشیده خواهد شد (حاجلو، رضایی شریف و واحدی، ۱۳۹۱).

همچنین ‌‌تاب‌آوری تلاش‌‌های شناختی و رفتاری است که افراد در موارد استرس‌زا برای کنارآمدن با مسائل و مشکلات خود به کار‌‌ می‌برند و نقش اساسی و تعیین‌کننده در سلامت جسمانی و روانی آن‌ ها ایفا‌‌ می‌کند. ‌‌تاب‌آوری مؤثّر باعث‌‌ می‌شود که واکنش فرد به سطوح بالای استرس کاهش یابد و آثار زیان‌بار آن تعدیل گردد. ‌‌تاب‌آوری، بازگشت به تعادل اوّلیه یا رسیدن به تعادل سطح بالاتر در شرایط تهدیدکننده است و از این‌رو سازگاری موفّق در زندگی را فراهم‌‌ می‌کند. سازگاری موفّق با زندگی، هم‌‌ می‌تواند پیامد ‌‌تاب‌آوری به‌شمار رود و هم به عنوان پیش‌آیند، سطح بالاتری از ‌‌تاب‌آوری را سبب شود (سامانی، جوکار و صحراگرد، ۱۳۸۶).

افراد ‌‌تاب‌آور، شخصیّتی مقاوم در برابر استرس دارند و درس‌‌های ارزشمندی از تجارب سخت زندگی خود‌‌ می‌گیرند. آن‌ ها در موقعیّت‌‌های پراسترس و آسیب‌زا احساس‌‌ می‌کنند‌‌ می‌توانند راه مناسبی را برای حلّ مشکلات خود پیدا کنند. به خود متّکی هستند و واکنشی یادگیرانه ـ مقابله‌ای در موقعیّت‌‌های دشوار از خود نشان‌‌ می‌دهند در حالی که افرادی که ‌‌تاب‌آوری ضعیفی دارند واکنشی سرزنش‌کننده ـ قربانی‌شونده در چنین موقعیّتی از خود نشان‌‌ می‌دهند (فولادچنگ و موسوی، ۱۳۸۷).